İstanbul Üniversitesi’nden bilim insanları, Samanyolu’nun geçmişte yuttuğu dört yeni cüce galaksi kalıntısını keşfetti. TÜBİTAK destekli araştırmada yapay zeka ve makine öğrenmesi yöntemleri kullanılırken, bulgular uluslararası saygın bir bilimsel dergide yayımlandı.
HABER MERKEZİ – İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü araştırma görevlisi Dr. Olcay Plevne ile doktora öğrencisi Furkan Akbaba tarafından yürütülen araştırmada, Samanyolu Galaksisi’nde dört yeni cüce galaksi kalıntısı ve bir dağılmış küresel küme kalıntısı keşfedildi.
İÜ Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Birimi doktora tez projesi ve TÜBİTAK 1001 programı kapsamında desteklenen çalışmada, Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Gaia uydusundan elde edilen veriler ile yer tabanlı SDSS-V teleskobunun yüksek çözünürlüklü gözlem verileri bir araya getirildi.
Araştırmanın sonuçları, astronomi alanındaki saygın yayınlardan Publications of the Astronomical Society of the Pacific (PASP) dergisinde yayımlandı. Keşfedilen yapılar, araştırmacıların isimlerinin ilk harflerinden oluşturulan FO1, FO2, FO3, FO4 ve FO5 adlarıyla literatüre girdi.
YAPAY ZEKA YENİ YAPILARI ORTAYA ÇIKARDI
Dr. Olcay Plevne, araştırmanın temel amacının Samanyolu’nun geçmişte birleşmeler yoluyla bünyesine kattığı uydu cüce galaksilerin izlerini ortaya çıkarmak olduğunu belirtti.
Plevne, makine öğrenmesi ve büyük veri analizi yöntemleri kullanarak daha önce bilinen yapılar arasında dört yeni sistemi tespit ettiklerini söyledi.
“Daha önce literatürde 15’in üzerinde benzer yapı bulunuyordu. Bunlara dört yeni yapı daha eklemeyi başardık” diyen Plevne, bu keşfin galaksilerin oluşum ve evrim süreçlerinin anlaşılması açısından önemli olduğunu vurguladı.
SAMANYOLU’NUN BİLİNMEYEN GEÇMİŞİ ARAŞTIRILIYOR
Plevne, yeni keşfedilen yapıların oldukça dağılmış durumda olduğunu ve galaksinin farklı bölgelerinde yer aldığını belirterek, derin analizler sayesinde bu yıldızların hangi cüce galaksilere ait olduğunun belirlenebildiğini ifade etti.
Araştırmacılar, bu yapıların Samanyolu ile ne zaman birleştiği, ilk cüce galaksilerin özellikleri ve çarpışma süreçlerine ilişkin soruların yeni gözlem verileriyle yanıtlanabileceğini kaydetti.
1,4 MİLYON YILDIZ VERİSİ İNCELENDİ
Doktora öğrencisi Furkan Akbaba ise çalışmada Gaia uydusundan ve Güney ile Kuzey Yarımküre’de bulunan SDSS-V teleskoplarından elde edilen verilerin birlikte kullanıldığını söyledi.
Yaklaşık 1 milyon 400 bin yıldızın hareket ve kimyasal özelliklerini analiz ettiklerini belirten Akbaba, makine öğrenmesi ve yapay zeka yöntemlerinin keşifte belirleyici rol oynadığını ifade etti.
Akbaba, “Yapay zekaya belirli yapıları aramasını söylemedik. Bilinen yapıları tespit ettikten sonra literatürle uyuşmayan dört farklı yapının ortaya çıktığını görünce bunun yeni bir keşif olduğunu anladık” dedi.
Araştırmacılar, yeni gözlem verileriyle bu yapıların yaşlarının, kütlelerinin ve Samanyolu ile birleşme zamanlarının belirlenmesinin galaksi oluşum simülasyonlarına önemli katkı sağlayacağını belirtti.
