ABD ile İran’ın anlaştığı duyuruldu ve Trump, savaş ve müzakere döneminde en kritik başlık haline gelen Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerinin başladığını duyurdu. Peki, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan krizin maliyeti ne, varılan anlaşmayla kazanan kim oldu?
HABER MERKEZİ – ABD ile İran arasında anlaşmaya varıldığının duyurulmasının ardından, savaş ve müzakere dönemlerinin seyrine önemli etkide bulunan Hürmüz Boğazı’nın gemi geçişlerine açıldığı açıklandı.
İran ve ABD anlaştı: İmzalar 19 Haziran’da atılacak
ABD Başkanı Donald Trump, dün İran ile anlaşmaya varıldığını ve anlaşmanın 19 Haziran’da imzalanacağını açıklamasının ardından, bugün de sosyal medya hesabından Hürmüz Boğazı’nın gemi geçişlerine açıldığını açıkladı.
Trump, “Çoğu petrol yüklü gemiler, Hürmüz Boğazı’ndan ayrılmaya başladı. Tamamen güvenli ve emniyetli olan güney ‘otoyolunu’ kullanıyorlar. Bunun dışında başka seyir rotaları da mevcut” ifadelerini kullandı.
Trump, bu açıklamasından önce de Hürmüz Boğazı için şu paylaşımı yapmıştı:
“İran İslam Cumhuriyeti ile yapılan anlaşma tamamlandı. Herkese tebrikler! Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz olarak açılmasını ve aynı zamanda Amerika Birleşik Devletleri Donanması ablukasının derhal kaldırılmasını tam olarak onaylıyorum. Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol aksın!”
ABD-İran: Savaştan anlaşmaya | Taraflar neyi hedefliyordu, şimdi neyi konuşuyor?
×Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, geçen yıl Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü sevkiyatı yapıldı. Bu miktar, deniz yoluyla gerçekleştirilen küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’ine karşılık geldi. Sevkiyatların yüzde 80’i Asya pazarına gitti.
HÜRMÜZ’DE KİM KAZANDI?
Taraflar arasında imzalanması beklenen metnin kalıcı bir barış anlaşması değil, bunun sağlanmasına yönelik müzakerelerin önünü açan bir mutabakat metni olacağı belirtiliyor. Buna göre savaş bitirilecek, ihtilaf konusu olan bazı başlıklarda uzlaşma sağlanacak ve daha kritik olan bazı başlıklarda ise belirlenecek sürede müzakereler yürütülecek. Bu sürenin 60 gün olacağı belirtiliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı: Hiçbir ülke bu krizden kaçamayacak
Uzlaşma sağlandığı belirtilen hususların başında Hürmüz Boğazı’nın yeniden gemi geçişlerine açılması geliyor. Her iki taraf da olası bir mutabakat metninde bu hususun yer alacağını teyit ediyor. Ancak boğazdaki yeni durumun nasıl olacağı konusunda dikkat çekici tutum farkı da bulunuyor. İran, boğazın statüsünün savaştan öncekiyle aynı olmayacağını tekrarlıyor.
İran, savaşta ve son iki aylık müzakere sürecinde ABD’yi zor duruma düşürmek için bir kaldıraç olarak kullandığı Hürmüz Boğazı üzerinde hakimiyet iddiasında bulunuyor. Savaştan önce gemi geçişleri için ücretsiz olan boğazı İran artık bir gelir ve politik egemenlik unsuru olarak değerlendiriyor. Nitekim İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 12 Haziran’da boğazın yeni statüsü için Umman ile yeni bir deklarasyon hazırlayacaklarını duyurmuş ve boğazdaki yeni durumun eskisi olmayacağını vurgulamıştı. Erakçi, “Kılıcımız her zaman Hürmüz Boğazı üzerinde sallanacak” demişti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance,CNBC’ye yaptığı açıklamada, İran ile varıldığı duyurulan anlaşma metninin bu hafta yayınlanmasını umduğunu, ancak anlaşmanın detayları üzerindeki müzakerelerin devam edeceğini söyledi. Vance, “Beklentimiz, boğazın uzun vadede ücretsiz olarak açılmasıdır. Bu tür konuları bu teknik görüşmelerde çözeceğiz” dedi.
İran Fars haber ajansı ise, konuyla ilgili bir kaynağa atıfta bulunarak, taslak anlaşmanın boğazdaki seyrüsefer hizmetleri üzerinde İran-Umman yetkisini tanıdığını belirtti. Tahran, serbest geçişe yalnızca 60 gün izin vermeyi kabul etmişti, sonrasında ise gelir toplamayı planlıyor.
Hürmüz Boğazı’nda İran’ın iddialarının kabul edilmesi, ABD’nin geri adım attığı ve İran’ın istediğini elde ettiği yorumlarına yol açıyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN BÜYÜK MALİYETİ
Hürmüz Boğazı, ocak ayından bu yana modern tarihin en ağır enerji tedarik krizlerinden birine sahne oldu. ABD-İsrail ile 40 günlük savaşta ve ardından iki aydan fazla süredir devam eden müzakere sürecinde İran boğazı kapattı ve böylece boğazda gemi trafiği yüzde 90’ın üzerinde azaldı, çevrede yaklaşık 1.900 gemi mahsur kaldı, petrol 120 dolara kadar fırladı, Avrupa’da gaz fiyatları yüzde 100’ü aştı, Körfez ülkelerinin petrol ihracatı yüzde 60’tan fazla geriledi.
7 Haziran ve savaşın 100. Günü itibarıyla Hürmüz Boğazı’nda yaşanan krizin bilançosu şöyle oldu:
100 günde Hürmüz’den yalnızca 988 ticari gemi geçebildi, günlük geçiş ortalaması 10’a indi ve trafik savaş öncesine göre yüzde 90’dan fazla geriledi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) yaşanan arz şokunu “tarihteki en büyük enerji krizi” olarak nitelendirirken, Körfez üreticilerinin günlük kaybı 14,4 milyon varile ulaştı; OECD verilerine göre küresel büyümede 700 milyar dolara varan bir kayıp öngörüldü, AB’nin enerji ithalat faturası ise 100 günde 47 milyar avronun üzerinde arttı.
