Yemen’de Suudi destekli hükümet güçleri ve İran destekli Husiler arasındaki savaş, 2015-2023 aralığındaki dramatik sonuçları tekrarlayibilir. BM uyarıyor: 200 binden fazla kişi yerinden edilmiş durumda ve yarım milyondan fazla çocuk şiddetli akut yetersiz beslenmeden muzdarip.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş düşük gerilimle devam ediyor ve savaşın sonlandırılmasına yönelik diplomatik girişimler belirsizliğini koruyor. Savaşın bir diğer cephesi olarak öne çıkan Yemen’de ise çatışmalar yeniden şiddetlenmiş durumda ve odakta küresel ticaret ve petrol ihracatı açısından Hürmüz Boğazı gibi kritik önemde olan Babu’l Mendeb Boğazı bulunuyor.
Husiler boğazı kaybetti: Çatışmalar sürüyor
Yemen’de İran destekli Husi militanları, Temmuz ayında yeniden tırmanan çatışmaların ardından Suudi Arabistan destekli Yemen hükümetine karşı Kızıldeniz kıyılarında başarı gösterdi ve 10 Eylül’de küresel ticaret ve petrol ihracatı açısından kritik önemde olan Babu’l Mendeb Boğazı’nın kontrolünü ele geçirdi.
Suudi Arabistan ve Yemen hükümeti, yaklaşık bir ay aradan sonra, 5 Ekim’de Babu’l Mendeb Boğazı ile kıyı kentlerinin kontrolünü yeniden sağlamak için karşı saldırılara başladı. İki gün süren sert çatışmaların ardından Suudi destekli Yemen hükümeti boğazın ve boğaz kıyısındaki Mucha dahil bazı kritik kentlerin kontrolünü Husilerden geri aldı.
Boğazın Suudi destekli hükümet güçlerinin eline geçmesi, Yemen’deki savaşın gidişatı açısından önemli olsa da, Husilerin oluşturduğu kaydedilen tehlikenin bertaraf edildiği anlamına gelmiyor. Husilerin esas konumlandığı bölgeler başkent Sana ve boğazdan daha kuzeyde bulunan Hudeyde kenti civarı oluyor. Özellikle Yemen’deki dağlık bölgelerin Husilerin kontrolü altında olması ve dolayısıyla Kızıldeniz kıyılarındaki varlığı boğazdaki gemi geçişlerini etkiliyor. Husiler, boğazın girişini kontrol etmedikleri halde 2015’ten sonra özellikle füze ve insansız hava araçları vesilesiyle boğazdaki gemi geçişlerini ciddi düzeyde engelleyebildi. Bu da, Yemen hükümeti Babu’l Mendeb Boğazı’nı kontrol etse bile, Suudi Arabistan ile Husiler arasında gerilimin devam edeceğini gösteriyor.
Hürmüz’den sonra Babu’l Mendeb | Husiler boğazda: ABD-İran savaşında dengeler sarsıldı
YEMEN’DE YENİDEN DRAMATİK TABLO TEKRARLANABİLİR
Yemen’deki çatışmalar, 2015-2023 yılları arasında yaşanan çatışmalar nedeniyle oluşan dramatik tablonun yeniden ortaya çıkmasına yol açabilir.
Birleşmiş Milletler (BM) Acil Durum Koordinatör Yardımcısı Mohamed Yahya, “Orta Doğu’da Durum” başlığı altında Yemen’deki gelişmeleri ele almak için toplanan BM Güvenlik Konseyinde, BM Genel Sekreter Yardımcısı ve Acil Yardım Koordinatörü Tom Fletcher adına konuşma yaptı.
“Bugün, Yemen’deki insani krizin ciddi şekilde kötüleştiği konusunda Konseyi uyarmak zorundayım” diyen Yahya, bu konudaki daha fazla eylemsizliğin can kayıplarına yol açacağını söyledi.
Yahya, “Son iki ayda, tırmanan çatışmalar, on yılı aşkın süredir devam eden çatışmalardan zaten bitkin düşmüş sivillere yeniden acı çektirdi. Aileler, tükenmiş birikimleri, bozulmuş geçim kaynakları ve güvenlik için az sayıda seçenekleriyle bir kez daha evlerini terk ediyorlar” ifadelerini kullandı.
Yemen genelinde Ağustos ayı başından bu yana 200 binden fazla kişinin yerinden edildiğini vurgulayan Yahya, bunun, 2022 ateşkesinden bu yana en yüksek seviyedeki yeni yerinden edilmeler olduğunu dile getirdi.
Yahya, son çatışmalardan önce bile Yemen’de 5 yaş altındaki 2,2 milyon çocuğun ciddi derecede yetersiz beslendiğine işaret ederek, yarım milyondan fazla çocuğun da şiddetli akut yetersiz beslenmeden muzdarip olduğunu kaydetti.
Yahya, “Dünya Sağlık Örgütü ve sağlık ortakları, ülke genelinde değerlendirilen sağlık tesislerinin yalnızca beşte üçünün tam olarak işlev gördüğünü ve çok azının travma bakımı sağladığını bildiriyor” ifadesini kullandı.
İnsani yardımlar konusunda yeterli kaynak olmadan krizin derinleşeceği, toparlanmanın daha zor ve maliyetli hale geleceğini söyleyen Yahya, “Daha fazla çatışmanın ciddi insani sonuçları olacaktır. Daha fazla insanı yerinden edecek ve insani yardıma erişimi daha da kısıtlayacaktır” dedi.
YÜZBİNLERCE İNSAN YAŞAMINI YİTİRMİŞTİ
Husiler ile Yemen hükümeti ve Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon arasındaki savaş, her ne kadar doğrudan dahil olmadıysa da, İran’ın bölgesel güç hesaplarıyla yakından ilgiliydi. Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri ile İran arasındaki güç çekişmesinin önemli merkezlerinden biri haline gelen Yemen’de sonuç yıkıcı oldu.
İngiltere merkezli Silah Ticaretine Karşı Kampanya’nın (CAAT) Birleşmiş Milletler’in (BM) verilerinden derlediği sonuçlara göre;
Mart 2015’te başlayan Yemen savaşının 2021 yılı sonuna kadar doğrudan ve dolaylı nedenlerle 377 bin kişinin ölümüne yol açtığı tahmin ediliyor. Bunlardan 154 bini doğrudan silahlı çatışmalardan kaynaklanırken, geri kalan yaklaşık 223 bini (yüzde 59) ise hastalık, açlık ve yeterli tıbbi bakım eksikliği gibi dolaylı nedenlerden kaynaklandı. Dolaylı ölümlerin büyük çoğunluğunun 5 yaşın altındaki çocuklar olduğu düşünülüyor. Yaklaşık 15 bin sivil doğrudan askeri müdahale sonucu öldürüldü; bunların çoğu Suudi liderliğindeki Koalisyonun hava saldırılarında hayatını kaybetti.
CAAT’a göre, insanlığa karşı suçları da kapsayan bu yıkıcı tablodan tek bir güç değil, en çok Suudi Arabistan ve Husiler olmak üzere çok sayıda güç sorumlu:
“Çatışmanın tüm tarafları – Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon, başkent Sanaa da dahil olmak üzere ülkenin büyük bir bölümünü kontrol eden Husi savaşçıları, uluslararası alanda tanınan Yemen Cumhurbaşkanı Hadi hükümetine bağlı güçler, BAE tarafından desteklenen güney ayrılıkçı güçleri, Husi karşıtı güçlerin bir parçası olarak Suudi Arabistan tarafından silahlandırılan ve eğitilen çeşitli milisler, insansız hava aracı saldırıları yoluyla ABD güçleri ve El Kaide ile IŞİD gibi gruplar – çok sayıda sivilin öldürülmesinden sorumluydu.”
Lübnan’dan beter: Vekil güç, yıkım, yüzbinlerce ölüm | Yemen, İran savaşında yeni cephe mi olacak?
İRAN’DAKİ SAVAŞTA DENGELERİ SARSAN YEMEN
Yemen’de 2014’ün sonlarından beri Suudi Arabistan destekli Yemen hükümeti ile İran destekli Husi milisleri arasında çatışmalar yaşanıyor. Suudi Arabistan öncülüğündeki Arap koalisyonunun aktif olarak dahil olduğu savaş 2022’de varılan ateşkesle görece sakin bir döneme girmişti. Ancak İran’daki savaşla birlikte Yemen’de gerilim ve çatışmalar yeniden baş gösterdi. Temmuz ayında İran ile görüşmelerin tıkanması ve 18 Haziran’da imzalanan mutabakat zaptının çökmesinin ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın ateşkesin sona erdiğini duyurmasıyla Babu’l Mendeb Boğazı da yeniden gündeme gelmeye başladı. İran destekli Husiler, İran’a yönelik ABD deniz ablukası nedeniyle Babu’l Mendeb Boğazı’nda gemi geçişlerini durduracağını duyurdu. Bu hamle, İran’ın şartlarını kabul ettirmek için Hürmüz’de uyguladığı stratejinin Suudi Arabistan’ın öbür yakasında da devreye girmesi anlamına geliyordu.
Hürmüz’den sonra Babu’l Mendeb: Somaliland ve Eritre daha da ‘kıymetli’
