ABD ile İran arasındaki savaş Hürmüz Boğazı’nda devam eden düşük gerilimle sürüyor. Taraflar arasındaki görüşmelerden henüz sonuç yok. Trump, İran’da başladıkları işi bitireceklerini söyledi: “Nazikçe ya da nazik olmayan bir şekilde.” Trump’ın yardımcısı Vance ise ABD’nin önceliklerini açıkladı.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş yedi ayı geride bıraktı ve hala bir çözüm bulunabilmiş değil. BM 81. Genel Kurulu toplantısı vesilesiyle New York’ta yapılan görüşmelerde İran’ın sunduğu teklife dair de henüz bir ilerleme kaydedilmedi.
ABD yanıt verdi, gözler İran’da | New York çıkmazı
ABD Başkanı Donald Trump, Baltimore’da bir askeri tesiste düzenlenen törende konuştu ve İran’da başladıkları işi bitirmeleri gerektiğini belirterek “Mesele, sadece bunu nasıl yapmak istediğimiz. Nazik bir şekilde mi, yoksa pek de nazik olmayan bir şekilde mi yapacağız. Bunu çok yakında öğreneceksin” diye konuştu.
Trump, İran’ın askeri kapasitesini neredeyse yok ettiklerini savunarak İran’ın eski dini lideri Ayetullah Ali Hamaney için “Hamaney’i hatırladınız mı? Hepsi öldü” ifadelerini kullandı.
Trump, İran ile savaşın gidişatını belirlemeye devam eden Hürmüz Boğazı için de konuştu. Boğazdan her gün tonlarca petrol sevkiyatının devam ettiğini belirten Trump, “Bir diğer deyişle Hürmüz Boğazı, ABD Donanması’na ve Amerika Birleşik Devletleri’ne aittir” dedi.
VANCE ABD’NİN ŞARTINI TEKRARLADI
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’daki gelişmeler hakkında Reuters haber ajansına konuştu. Vance İran’ın ABD’nin taleplerini karşılamak ve iki ülke arasındaki savaşı sona erdirmek için nükleer zenginleştirme kapasitesinde “anlamlı” bir azalma yapması gerektiğini söyledi.
İran’ın nükleer programı ABD ile İran arasında Nisan ayından bu yana devam eden görüşmelerde kritik bir başlık olmaya devam ediyor. ABD öncelikli olarak İran’ın nükleer programını sonlandırdığını kabul etmesini istiyor. İran ise, bu başlıktan önce savaşın sonlandırılmasını, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik hakkının tanınmasını ve dondurulmuş 12 milyar dolar civarındaki varlıklarının serbest bırakılmasını şart koşuyor. Ayrıca İran nükleer programın tamamen sonlandırılmasına yanaşmıyor. Bu farklı yaklaşımlar, son olarak New York’ta yapılan görüşmelerin de çıkmaza girmesinin en önemli nedeni oldu.
ABD Başkan Yardımcısı Vance, ABD’nin nükleer program konusundaki ısrarını bir kez daha dile getirdi ve şöyle dedi:
“Eğer nükleer silah istemiyorsanız, neden yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş yakıta ihtiyacınız var? Ve eğer nükleer silah üretmeme kararlılığınızı göstermek istiyorsanız, yüksek oranda zenginleştirilmiş yakıt üretmeyin. Bu çok temel bir eşik meselesi.
Bence nükleer silah üretmeme konusundaki kararlılıklarını göstermek istiyorlarsa, zenginleştirme kapasiteleri konusunda anlamlı bir şeyler yapmalılar.”
Vance, ABD’nin bir anlaşmaya açık olduğunu ancak İran’dan somut nükleer tavizler talep edeceğini söyledi ve ekledi: “Sözlerle eyleme geçmeyeceğiz.”
“İRAN’IN NASIL KARAR ALDIĞI BELİRSİZ”
Vance, İran ile görüşmelerde durumu daha da karmaşıklaştıran bir diğer noktanın ise, Washington’un Tahran’da kararları kimin verdiğinden emin olmaması olduğunu dile getirdi.
Vance, ABD’nin İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile görüşmelerde bulunduğunu söyledi. Ancak Vance’e göre, savaşın başlangıcında dini lider Ayetullah Ali Hamenei’nin öldürülmesinin ardından, bu iki ismin İran’ın iktidar yapısı içindeki yetkilerinin ne kadar olduğu belirsiz.
Vance, “Fark ettiğimiz şeylerden biri, ülkelerinin nasıl kararlar aldığının tam olarak net olmaması” dedi.
Bu arada İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 4 Ekim’de yaptığı açıklamada, ABD’li yetkililerin İranlı muhataplarının kim olduğunu ve İran’ın karar alma sisteminin nasıl işlediğini gayet iyi bildiklerini söylemişti. Bekayi, “Sorun aslında tam tersi: ABD yetkililerinin çelişkili pozisyonları ve karışık mesajlarında yatıyor” demişti.
NEW YORK’TA YENİDEN CANLANAN GÖRÜŞMELER: HENÜZ SONUÇ YOK
ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş yedinci ayını geride bıraktı. Hem savaşan taraflar hem bölge ülkeleri hem de petrol ticareti nedeniyle küresel çapta büyük maliyetlere yol açan savaşın ne zaman ve nasıl sonlandırılacağı belirsizliğini koruyor. Bununla birlikte 22 Eylül’de ABD’nin New York kentinde gerçekleşen Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu görüşmeleri, ABD ile İran arasında tıkanan görüşmelerin yeniden canlandırılmasına vesile oldu.
Arabulucu Katar: Taraflar görüşlerini iletti | New York görüşmeleri: ABD ve İran şartlarında ısrarcı
Çıkmazda olduğu değerlendirilen savaşı sonlandırmak ve yeni müzakerelere zemin hazırlayabilmek için taraflar arasında son olarak 23 Eylül’de New York’ta görüşme gerçekleşti.
Yeni ABD-İran mutabakatı mümkün mü? New York’ta bir plan görüşüldü, odakta Hürmüz var
İran 7 gün içinde müzakerelere yeniden başlama imkanı sunabilecek bir plan sundu ve bu planda büyük oranda daha önceki görüşmelerin tıkanmasına neden olan şartlarını korudu. Bu da ABD Başkanı Donald Trump’ın tepkisine yol açtı ve Trump, İran’ın teklifini reddettiğini duyurdu.
New York’tan da çözüm çıkmadı | Trump: İran’ın teklifini reddediyorum
Ancak New York’taki ilk sonuçsuz deneme taraflar arasında tüm bağları kopardı. Katar’ın arabuluculuğunda görüşmeler devam etti. İran adına 23 Eylül’de dolaylı olarak ABD’nin temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile görüşen Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de New York’ta temaslarını sürdürdü.
Trump, 27 Eylül’de Axios haber portalına yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın gemi trafiğine açılması için İran’ın yaptığı 7 günlük ateşkes teklifini reddetmesinin ardından bu hafta İran ile daha fazla görüşme gerçekleştirilmesini beklediğini belirtti.
Trump, “(Bu hafta) İran’la daha fazla görüşme bekliyorum. Bir anlaşma yapmak istiyorlar, ancak bu benim yapmak istediğim anlaşma değil” diye konuştu.
New York’ta bulunan İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise 27 Eylül’de NBC News’e konuştu. Erakçi, arabulucular yoluyla ABD’ye ilettikleri son teklifin Trump tarafından reddedildiğini duyduklarını ancak henüz “resmi bir yanıt” almadıklarını belirterek, “Masada çok makul bir plan var. Eğer sebepsiz yere reddederlerse, bu onların hatası olur” ifadelerini kullandı.
Erakçi ayrıca “Şartlarımız açık ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik her türlü adım, bu şartların yerine getirilmesine bağlıdır” dedi ve savaşta yaşanan çıkmazın ancak müzakere yoluyla çözülebileceğini ekledi.
İran’ın yedi günlük planı, İran ve Lübnan’daki tüm cephelerde çatışmaların durmasını, milyarlarca dolar değerindeki İran varlıklarının serbest bırakılmasını, İran petrolüne uygulanan yaptırımların kaldırılmasını ve ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukanın kaldırılmasını öngörüyor.
Buna karşılık olarak Tahran, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına izin vereceğini ve nükleer programı konusunda görüşmelere yeniden başlayacağını taahhüt ediyor.
Erakçi’nin açıklaması, Trump’ın reddetme gerekçesini oluşturan şartlarında ısrar ettiğini gösteriyor ve bu da, taraflar arasında olası bir anlaşmanın zorluğuna işaret ediyor.
