Rusya’nın Ukrayna’nın başkenti Kiev’e yönelik aralıksız saldırıları beşinci gününde devam etti ve yine can kayıpları var. Karadeniz’de hedef alınan tahıl ticaretinin aksamaması için Dışişleri Bakanı Hakan Fidan taraflara yeni bir plan sunduklarını duyurdu. Benzer girişim 2022’de de gündeme gelmişti.
HABER MERKEZİ – Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş beşinci yılında devam ediyor. Son bir yılda savaşın seyri büyük oranda karşılıklı insansız hava araçları ve füzelerle düzenlenen saldırılar tarafından belirleniyor. Taraflar saldırılarla ekonomik ve ticari hedefleri özellikle vuruyor. Bu saldırılar sırasında çok sayıda sivil de yaşamını yitirdi.
RUSYA’NIN KİEV’E SALDIRILARI BEŞİNCİ GÜNÜNDE
Rusya’nın Ukrayna’nın başkenti Kiev ve çevresine yönelik insansız hava aracı saldırıları bugün itibarıyla beşinci gününe girdi ve hava saldırıları nedeniyle çalan sirenler milyonlarca insanın günlük yaşamını aksattı.
Bölge valisi Timur Tkachenko yaptığı açıklamada, bugütn sabah erken saatlerde düzenlenen saldırılarda 4 kişinin yaralandığını ve Kiev bölgesindeki bir depo, bir apartman bloğu ve bir perakende satış mağazasının hasar gördüğünü belirtti.
Çoğu jet motoruyla çalışan insansız hava araçlarıyla düzenlenen saldırılarda son günlerde Kiev ve çevresi hedef alınıyor. Geçen hafta Cuma günü düzenlenen saldırıda 38 kişi yaşamını yitirmişti.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, sürekli insansız hava aracı saldırılarının Ukraynalıları yıpratmayı amaçladığını söyledi. Zelenskiy, Rusya’nın dört gün içinde Ukrayna’ya yaklaşık 1.500 insansız hava aracı fırlattığını ve bunların yarısından fazlasının jet motorlu olduğunu belirtti.
Odessa bölgesine düzenlenen saldırıda ise özel kurye şirketi Nova Poshta’ya ait bir terminalde yangın çıktı ve yaralananlar olduğu bildirildi.
Hem Ukrayna hem de Rusya, son haftalarda büyük e-ticaret şirketleri ve perakendeciler gibi ekonomik hedeflere yönelik saldırılarını artırdı; Rusya, Ukrayna’nın önde gelen süpermarket zincirlerinin, en iyi posta hizmetinin ve ev eşyası mağazalarının depolarını hedef aldı.
Ukrayna da Rusya’da altyapı ve lojistik merkezlerini insansız hava araçlarıyla hedef alıyor.
UKRAYNA’DAN RUS ASKERİ HEDEFLERİNE SALDIRI
Ukrayna Genelkurmay Başkanlığından yapılan açıklamada, son bir günde Rus ordusuna ait çok sayıda askeri hedefe saldırılar düzenlendiği belirtildi.
Rusya’nın askeri hedeflerine yönelik saldırılarda bir radar istasyonunun, S-400 hava savunma sistemine ait mobil komuta aracının ve lojistik ile ikmal depolarının vurulduğu bildirildi.
TARIMSAL İHRACATTA KULLANILAN GEMİLER HEDEFTE
Her iki ülkenin haftalarca süren gemi ve limanlara yönelik yoğunlaşmış saldırıları küresel gıda arzına yönelik tehditleri gündeme getiriyor.
Dünya tarım pazarında önemli oyuncular olan Rusya ve Ukrayna, birbirlerini tarımsal ihracatta kullanılan gemileri hedef alma konusunda yoğunlaştırdıkları gerekçesiyle suçluyor.
Rusya’nın onlarca yabancı bayraklı gemiye ve liman altyapısına yönelik saldırılarından endişe duyan birçok gemi sahibi, özellikle tahıl ihracatı için önemli olan güneydeki Odessa bölgesindeki limanlara uğramayı durdurunca, Kiev alternatif sevkiyat yollarına yönelmek zorunda kaldı.
Rusya’nın Odessa bölgesindeki Ukrayna Karadeniz limanlarına uyguladığı fiili abluka, Ukrayna’nın tahıl ihracatının Ağustos ayında yıllık bazda yüzde 76 oranında düşmesine neden oldu ve tarım sektörü, bu durumun devam etmesi halinde ekonomi için büyük sonuçlar doğuracağı konusunda uyarıda bulundu.
Bu gelişmeler üzerine Ağustos ayı ortalarında Ukrayna, Rusya’ya Karadeniz’deki sivil hedeflere yönelik saldırıların durdurulması için ateşkes teklifinde bulundu. Türkiye aracılığıyla yapıldığı bildirilen ateşkes Rusya tarafından reddedildi.
FİDAN: TAHILIN GÜVENLİ GEÇİŞİ İÇİN PLAN HAZIRLADIK, TARAFLARLA TEMASTAYIZ
Türkiye’nin yeni bir girişimde bulunduğu kaydedildi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan bugün yaptığı açıklamada, Türkiye’nin Karadeniz üzerinden tahılın güvenli geçişi için bir plan hazırladığını ve bu konuda hem Rusya hem de Ukrayna ile temas halinde olduğunu söyledi.
Fidan, “Bir plan hazırladık ve bu planla ilgili olarak her iki tarafla da temas halindeyiz. Gerekli koşullar oluşursa, özellikle tahıl anlaşmasına benzer bir başka anlaşmaya varmak için çalışıyoruz” dedi.
Türkiye ve Birleşmiş Milletler, Temmuz 2022’de kabul edilen ve savaşa rağmen yaklaşık 33 milyon metrik ton Ukrayna tahılının Karadeniz üzerinden güvenli bir şekilde ihraç edilmesine olanak sağlayan Karadeniz Tahıl Girişimi’ne arabuluculuk etti.
Rusya, kendi gıda ve gübre ihracatının ciddi engellerle karşılaştığını öne sürerek 2023 yılında anlaşmadan çekildi.
TRUMP’IN PLANI VE MÜZAKERELER: RUSYA’NIN TALEPLERİ – UKRAYNA’NIN İTİRAZLARI
Rusya-Ukrayna savaşının bitirilmesi için 2025 yılında diplomatik girişimler yoğunluk kazandı. ABD Başkanı Donald Trump, Ocak 2025’te göreve gelmeden önceki seçim kampanyası boyunca sık sık başkanlık koltuğuna oturduğunda savaşı bir günde bitireceğini iddia etti. Ancak başkanlık koltuğuna oturmasının üzerinden bir yıl geçmiş durumda ve bu hesabı tutmuş değil. Bununla birlikte Rusya-Ukrayna savaşının sonlandırılması için Trump’la birlikte diplomatik arayışlar hız kazandı.
Donald Trump, Kasım 2025’te savaşın bitirilmesi amacıyla ilk etapda 28 maddeden oluşan, ancak daha sonra 20 maddeye düşürülen sidr barış planı sundu.
Bu plan üzerine ABD, Ukrayna ve Rusya heyetlerinin ilk görüşmeleri, 22 – 23 Kasım 2025’te Cenevre’de yapıldı.
Şimdiye kadar yürütülen müzakerelerde bazı konularda önemli mesafeler alındığı kaydedilse de, Rusya’nın kontrol ettiği toprakların geleceği gibi önemli hususlarda herhangi bir gelişme yaşanmış değil. Bu da tarafların müzakere süreçlerinde ileri sürdükleri taleplerin mahiyetiyle ilgili bir sonuç olarak değerlendiriliyor.
Rusya’nın başlıca talepleri arasında Ukrayna’nın asla NATO’ya katılmayacağına dair söz verilmesi, Ukrayna ordusuna sınır getirilmesi, Donbas’ın tamamının Rusya tarafından kontrol edilmesi, Kırım, Donbas, Zaporizhia ve Herson bölgeleri üzerindeki Rus kontrolünün tanınması ve Ukrayna’da Rusça konuşanlara koruma sağlanması yer alıyor.
Ukrayna, bu taleplerin teslimiyet anlamına geleceğini ve ülkeyi sonunda Rusya’nın işgaline karşı savunmasız bırakacağını kaydediyor.
Buna karşın, ABD’nin sunduğu ve ilk etapta 28 maddeden oluşan, ancak daha sonra Cenevre’de yürütülen müzakereler sonrasında 20 maddeye indirilen barış planı, kamuoyuna yansıdığı kadarıyla, Rusya yanlısı görünüyor.
Planın ilk taslak haline göre, ABD, Ukrayna’dan Rusya’nın işgali altındaki bölgelerden vazgeçmesini, NATO’yu unutmasını ve asker sayısını sınırlamasını ve olası bir anlaşmanın ardından 100 gün içinde seçime gitmesini istedi.
Zelenskiy, “Ya ağır 28 madde ya da ağır kış” diyerek, karşı karşıya oldukları zorluğu dile getirdi. Avrupa Birliği ülkeleri de, planın ayrıntıları ortaya çıktığında tepki gösterdi ve Ukrayna’nın egemenliğinin korunmasını talep etti.
Bunun üzerine, planın yeniden gözden geçirilmesi için 22-23 Kasım tarihlerinde İsviçre’nin Cenevre kentinde görüşmeler yapıldı ve planın 20 maddeye düşürüldüğü duyuruldu. Zelenskiy, 30 Kasım’da yaptığı açıklamada, zorlu konuların hala çözülmediğini bildirdi.
Bununla birlikte Aralık ayında ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff aracılığıyla görüşme trafiğinin hızlandığı görüldü. Witkoff, 2 Aralık’ta Moskova’da Putin ile görüştü. Putin, görüşmeden sonra ABD’nin sunduğu planın bazı maddelerinin kabul edilebilir olduğunu, bazılarının ise kabul edilemez olduğunu duyurdu.
Önce Avrupa’ya mesaj: Savaşmak istiyorsa, hazırız | Putin, Witkoff ve Kushner ile görüştü
Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner, 14-15 Aralık günlerinde ise Almanya’nın başkenti Berlin’de Ukrayna heyeti ile Trump’ın planı üzerine müzakereler yürüttü. Müzakerelerin son gününde Almanya, Fransa ve İngiltere liderlerinin de aralarında bulunduğu bazı Avrupalı liderler ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de bir araya geldi.
Zelenskiy görüşmede önemli mesafe kat ettiklerini belirtmekle birlikte, Trump’ın planında öngörülen toprak tavizleri ve ateşkes konusunda somut bir sonuç ortaya çıkmadı. Ancak Ukrayna’nın NATO’ya üye olmaktan vazgeçmesi, buna karşılık güvenlik garantilerinin sağlanması konularında mesafe alındığı belirtildi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, güvenlik garantilerinin detaylarını açıklamış ve olası barış anlaşması sonrasında Ukrayna’ya Batılı ülkelerin askerlerinin barış gücü olarak konuşlanacağını, olası Rus saldırısını püskürteceklerini belirtti.
Berlin görüşmeleri: ABD toprak tavizinde ısrarlı | Avrupa’nın zor haftası: Yeni Ukrayna zirvesi
Trump’ın sunduğu plana dair bir diğer görüşme de 20-21 Aralık’ta Miami’de gerçekleşti. ABD heyeti, önce Ukrayna heyeti ile, daha sonra da Rusya heyetiyle görüştü. ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff, görüşmelerin yapıcı ve verimli geçtiğini açıkladı. Zelenskiy de, 24 Aralık’ta, birçok kritik konuda uzlaşmaya varıldığını, ancak planda öngörülen toprak tavizi gibi hassas konuların çözümsüz kaldığını söyledi.
Miami görüşmelerinin ardından 28 Aralık’ta Zelenskiy, ABD Başkanı Donald Trump ile bir kez daha yüz yüze görüşme gerçekleştirdi. Bu arada görüşmenin öncesinde ve sonrasında Trump, Rusya Devlet Başkanı Putin ile telefon görüşmeleri yaptı.
Bu görüşmenin ardından Zelenskiy, 20 maddelik barış planı üzerinde yüzde 90 anlaştıklarını duyurdu. Trump da büyük oranda anlaştıklarını söyledi. Ancak kritik bir başlıkta ihtilaf giderilmedi. Bu, Trump’ın Ukrayna’dan istediği toprak taviziyle ilgiliydi. Rusya da Donbas şartını yineledi.
Trump – Zelenskiy görüşmesinin ardından Ocak ayında Putin ile yeni temas, heyetlerin müzakereleri ve Avrupalı liderlerle görüşme kararları alınmıştı.
Zelenskiy: Yüzde 90 anlaştık | Kritik başlık hala ihtilaflı: Donbas’ta toprak tavizi olacak mı?
Bu kapsamda 6 Ocak’ta Fransa’nın başkenti Paris’te heyetler arası müzakereler gerçekleştirildi. Ardından Witkoff ve Kushner, 22 Ocak’ta Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Validimir Putin ile bir görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşmenin ardından 23 ve 24 Ocak’ta ABD, Ukrayna ve Rusya heyetleri Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de bir araya geldi.
Rusya-Ukrayna savaşı: “Toprak takası” hala ihtilaflı | Witkoff yine Moskova’da olacak
Witkoff, Paris görüşmelerinde “birçok kritik konuda önemli ilerlemeler kaydettiklerini” duyurdu.
İhtilaflı konular, toprak tavizi ve güvenlik garantileriydi. Paris’te konuşulan başlıklar da bunlardı. Ukrayna, Fransa ve İngiltere ise Ukrayna’ya konuşlandırılması düşünülen uluslararası güç için niyet beyanı imzaladı, Gönüllüler Koalisyonu ise ortak bildiri yayımlayarak Ukrayna’ya desteğini yineledi.
“Toprak tavizi” başlığı hala ihtilaflı | Ukrayna’ya güvenlik garantisi: Çok Uluslu Güç
Bütün bu görüşme turlarının sonuncusu 23 ve 24 Ocak tarihlerinde Abu Dabi’de yapıldı. Ukraynalı ve Rus müzakereciler, Trump’ın barış planını görüşmek üzere ABD’li arabulucuların da katılımıyla Abu Dabi’de ilk üçlü toplantılarını yaptılar, ancak herhangi bir anlaşmaya varılamadığı bildirildi, bununla birlikte görüşmelerin devam ettirilmesi konusunda fikri birliği oluştu.
‘Toprak tavizi’ ihtilafı sürüyor | Zelenskiy: ABD’nin güvenlik garantileri belgesi hazır
4-5 Şubat’ta bir kez daha BAE’nin başkenti Abu Dabi’de bir araya gelen ABD-Ukrayna-Rusya heyetleri, esir takası konusunda bir anlaşma duyururken, görüşmelerde sorun olan toprak tavizi konusunda herhangi bir gelişme yaşanmadı.
İhtilaflı başlık “toprak tavizi” | ABD – Rusya – Ukrayna heyetleri Abu Dabi’de
ABD, Ukrayna ve Rusya heyetleri arasında yürütülen müzakerelerin son turu 17-18 Şubat tarihlerinde Cenevre’de yapıldı. Ancak bu görüşmelerden de sonuç çıkmadı.
Dördüncü yıl: Ağır bilanço ve çözümsüzlük | Rusya – Ukrayna savaşı: Cenevre’den de sonuç çıkmadı
Son olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 10 Mayıs’ta, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile üçüncü bir ülkede görüşmeye açık olduğunu ancak bu görüşmenin müzakere amacıyla değil, uzun vadeli ve nihai bir barış anlaşmasının imzalanması için yapılabileceğini söyledi.
Zelenskiy ve Ukrayna kaynaklarına göre, Putin’in bu açıklamaları zaman kazanmaya yönelik ve gerçekleri ters yüz eden çabalardan biri.
Putin’den Zelenskiy mesajı | “Nihai barış anlaşması imzalanabilir”
Zelenskiy son olarak 4 Haziran’da Putin ile yüz yüze görüşme yapma niyetini ortaya koyan kamuoyuna açık bir mektup kaleme aldı, ancak Putin’in yanıtı olası bir görüşmenin anlamsız olacağı şeklinde oldu.
Zelenskiy’den Putin’e yüz yüze görüşme çağrısı | Putin yanıt verdi: Anlamı yok
Zelenskiy, 28 Temmuz’da Beyaz Saray’da bir kez daha ABD Başkanı Donald Trump ile görüşme gerçekleştirdi ve görüşmede Rusya’nın son aylarda artan balistik füze saldırılarına karşı koyabilmek için Patriot hava savunma sistemini istediklerini yineledi. Trump’ın bu talebe sıcak yaklaştığı kaydediliyor, ancak sürecin nasıl işleyeceğine dair belirsizlikler bulunuyor.
Öte yandan ABD Başkanı Trump, 7 Ağustos’taki açıklamasında Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik görüşmelerde ilerleme sağlandığını söyledi. Trump, sözünü ettiği ilerlemenin hangi konularda olduğunu ise açıklamadı.
