Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla derinleşen enerji krizi, ülkeleri kömür kullanımından yakıt kısıtlamalarına kadar geniş bir yelpazede acil önlemler almaya itti.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasındaki savaşla birlikte Hürmüz Boğazı’nın kapanması, küresel enerji arzını daraltırken fiyatların hızla yükselmesine yol açtı.
Azalan yakıt stokları ve artan maliyetler, ülkeleri kömür kullanımını artırma, yakıtı karneye bağlama, çalışma sürelerini kısaltma ve vatandaşlara evde kalma çağrısı yapma gibi önlemlere yöneltti.
Guardian’ın AP ve Reuters’ın verilerinden derlediği tabloya göre, kriz derinleştikçe ülkelerin verdiği tepkiler de çeşitleniyor.
ABD: FOSİL YAKITTA ISRAR
ABD, İsrail ile birlikte İran’a yönelik saldırıların ardından enerji krizinin merkezinde yer alıyor. ABD Başkanı Donald Trump, NATO’yu hedef alarak önce ABD’den petrol almalarını, ardından “gidip kendi petrolünüzü Körfez’den alın” ifadelerini kullandı.
Federal yönetim, artan faturalar karşısında hane halkına yönelik yeni destek açıklamazken, fosil yakıt üretimini artırmayı hedefleyen fosil yakıt üretimini artırma (‘drill, baby, drill’) politikasını sürdürüyor. Trump yönetimi ayrıca ABD’nin doğu kıyısında planlanan rüzgar enerjisi projelerini iptal etmek için TotalEnergies’e 1 milyar dolar ödeneceğini duyurdu.
×İNGİLTERE, YENİ ZELANDA VE AVUSTRALYA
İngiltere, artan fiyatlar karşısında halkı sakin olmaya çağırırken talebi azaltmaya yönelik sert adımlardan kaçındı. Hükümet, yalnızca petrol ile ısınan hanelere yönelik sınırlı mali destek planlarını değerlendiriyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), hükümetlere genel sübvansiyonlardan kaçınmaları ve desteği yalnızca ihtiyaç sahiplerine yönlendirmeleri çağrısı yaptı. Yeni Zelanda, yaklaşık 150 bin aileye haftalık nakit destek açıkladı.
Avustralya, yakıt vergisini üç ay süreyle yüzde 50 düşürdü ve ulusal yakıt güvenliği planını devreye aldı. Kanada ise fiyat artışlarına karşı doğrudan müdahalede bulunmadı.
AVRUPA: TEMİZ ENERJİ HEDEFİ VE GERİ ADIMLAR
Avrupa Birliği, krize yanıt olarak yenilenebilir enerjiye dayalı temiz ekonomiye geçişi hızlandırma çağrısı yaptı. Ancak bazı ülkeler geri adım attı. İtalya kömürden çıkış planını 10 yıldan fazla erteledi, Almanya ise kömür santrallerini daha uzun süre açık tutmayı ve gaz santrallerini artırmayı tartışıyor.
Bazı AB ülkeleri yakıt sübvansiyonları ve vergi indirimleri açıkladı. Avrupa Komisyonu, karbon fiyatlandırma sistemini gevşetmeyi ve elektrik üzerindeki vergileri fosil yakıtlara göre düşürmeyi önerdi. AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen, üye ülkelere enerji tasarrufu çağrısı yaptı. Sert kısıtlamalardan kaçınılırken Slovenya akaryakıtı karneye bağladı, Litvanya ise tren biletlerini iki ay süreyle yarı yarıya ucuzlattı.
×
ASYA: KÖMÜR GERİ DÖNÜYOR
Enerji krizinden en sert etkilenen bölge Asya oldu. Hindistan kömür santrallerini tam kapasite çalıştırma talimatı verdi. Japonya daha az verimli kömür santrallerini yeniden devreye alırken, Güney Kore kömür üretimine getirilen sınırları kaldırdı.
Bangladeş, Tayland ve Filipinler de kömürden elektrik üretimini artırdı. Çin ise geniş enerji üretimi ve büyük stratejik rezervleri sayesinde krize daha az maruz kaldı. Devlete ait rafineriler İran petrolünden kaçınırken, bağımsız rafineriler iç tüketim için alımları sürdürdü.
Güney ve Güneydoğu Asya ülkeleri talebi düşürmeye yönelik en sert adımları attı. Sri Lanka yakıtı karneye bağladı ve haftada dört günlük çalışma düzenine geçti. Vietnam uzaktan çalışmayı teşvik etti. Tayland’da televizyon sunucuları yayına ceketlerini çıkararak çıktı; hükümet klima kullanımının azaltılmasını, kısa kollu kıyafetler giyilmesini ve araç kullanımının düşürülmesini istedi.
AFRİKA: KIRILGANLIK ARTIYOR
Afrika ülkeleri, rafine petrol ürünlerinde ithalata bağımlı olmaları nedeniyle krizden ağır etkileniyor. Artan enerji maliyetleri gübre fiyatlarını da yükselterek tarımı baskı altına aldı.
Güney Afrika yakıt vergisini bir ay süreyle düşürdü. Tanzanya stratejik rezervlerini güçlendirme kararı alırken Darüsselam’da tavan fiyat uygulamasına geçti. Etiyopya yakıt sübvansiyonu başlattı, Zimbabve etanol karışımını artırmayı planladı. Güney Sudan başkent Juba’da elektriği kısıtlarken, Mauritius elektrik kullanımına sınırlamalar getirdi.
×
GÜNEY AMERİKA: FİYATLAR SERBEST BIRAKILIYOR
Güney Amerika’da sağ hükümetler fiyat artışlarını baskılamak yerine piyasa koşullarına bırakma eğiliminde. Şili’de yeni hükümet, göreve geldikten kısa süre sonra yakıt fiyatlarını artırdı, ancak toplu taşıma ücretlerini yıl sonuna kadar sabitleme kararı aldı.
Arjantin, sıvı yakıt ve karbon vergisi artışını erteledi ve benzine yüzde 15’e kadar etanol karışımına izin verdi. Brezilya ise esnek yakıtlı araç filosu sayesinde şeker kamışından üretilen etanol ile ithal fosil yakıtlara olan bağımlılığını kısmen azaltıyor.
