Beşinci yılında devam eden yıkıcı savaşta Rusya’nın balistik füzeleriyle baş edebilmek için Zelenskiy Trump’tan Patriot hava savunma füzeleri sözünü aldı. Ancak bu füzelerin ne zaman teslim edilebileceği veya Ukrayna için üretilmesi halinde en erken ne zaman devreye girebileceği belirsizliğini koruyor.
HABER MERKEZİ – Ukrayna ile Rusya arasındaki savaş beşinci yılında devam ediyor ve geçen yılın sonbaharında ABD-Ukrayna-Rusya arasında olası bir çözüm için başlayan diplomatik görüşmeler, 28 Şubat’ta başlayan İran’daki savaşın bu yana durmuş durumda.
Rusya, son haftalarda Ukrayna’nın başkenti Kiev’e yönelik en ağır saldırılarını gerçekleştiriyor ve onlarca kişi bu saldırılar nedeniyle yaşamını yitirdi. Bugün sabah saatlerinde de Kiev’e yönelik balistik füze saldırısı gerçekleştirildi ve en az 10 kişinin yaralandığı bildirildi. Ukrayna hava kuvvetleri, Rusya’nın altı balistik füze, altı seyir füzesi ve 121 insansız hava aracı fırlattığını, ayrıca en az iki seyir füzesi ve 111 insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı.
Ukrayna ise Rusya’nın kritik enerji ve askeri altyapısına yönelik insansız hava araçlarıyla saldırılar gerçekleştiriyor.
ABD’DEN YENİ YAPTIRIM HAMLESİ
Dört ABD senatörü dün, Donald Trump’ın yönetimiyle Rusya yaptırımlarına ilişkin güncellenmiş yasa tasarısını ilerletme konusunda anlaşmaya vardıklarını açıkladı.
Senatörler Richard Blumenthal, Lindsey Graham, Jeanne Shaheen ve Roger Wicker yaptıkları açıklamada, “Güncellenmiş Rusya yaptırımları yasamızı ilerletmek için Trump Yönetimi ile bir anlaşmaya vardığımızı duyurmaktan gurur duyuyoruz. Bu önemli ilerlemeden çok memnunuz ve yasayı çok yakında yürürlüğe koymayı bekliyoruz” açıklaması yaptı.
Açıklamada, “Rusya sivillere yönelik katliamlarını yoğunlaştırırken, yasama ve yürütme organlarının, Putin’in savaş makinesini besleyen Rus petrolü ve doğal gazını satın alanlardan ağır bir bedel talep edecek araçlar oluşturmak için birlikte çalışması şarttır” denildi.
Graham’ın aylardır Cumhuriyetçi ve Demokrat meslektaşlarıyla birlikte üzerinde çalıştığı yasa tasarısı, Moskova’nın Ukrayna ile müzakerelere yanaşmaması nedeniyle, Rusya ile iş yapan ülkelere, enerji ihracatı alıcıları da dahil olmak üzere, yaptırımlar uygulanmasını öngörüyor. Rusya, 2022’de Ukrayna’yı işgal etmişti.
ABD, UKRAYNA’YA PATRIOT FÜZE SİSTEMİNİ NE ZAMAN VERECEK?
ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi kapsamında geldiği Ankara’da 8 Temmuz’da Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile görüştü. Görüşmenin önemli başlıklarından biri Zelenskiy’nin bir süreden beri talep ettiği Patriot hava savunma füzeleriydi.
NATO Zirvesi’nde Zelenskiy ile görüştü | Trump: Ukrayna’ya Patriot üretimi için lisans vereceğiz
Trump’ın Ankara’da Zelenskiy ile görüşmesindeki tonu, geçmişteki sert eleştirilerinden, özellikle de Zelenskiy’i “nankör” olarak nitelendirmesinden, oldukça farklıydı.
Trump, Zelenskiy’e Patriot hava savunma füzelerini üretmeleri için lisans izni vereceklerini söyledi. Bu söz, Zelenskiy için bir zafer olsa da, savunma uzmanlarına göre üretimin başlaması en az bir yıl sürebilir.
O zamana kadar muhtemelen kronik füze yetersizliği yaşayan Kiev, Rusya’nın şehirlerini ve enerji altyapısını bombalamaya devam etmesi karşısında, hangi hedefleri savunmanın öncelikli olacağı konusunda zorlu seçimlerle karşı karşıya kalacak.
Zelenskiy’nin Rusya’nın, savaş alanındaki ilerlemesinin durduğu bir dönemde, balistik füzelerdeki avantajını Ukrayna’ya sert bir darbe indirerek kullanmaya çalıştığını söylediği bir zamanda, Patriot füze önleme sistemleri Ukrayna’nın savunması için hayati önem taşıyor.
Patriot, Kiev’in cephaneliğinde Rus balistik füzelerini durdurabilecek tek silah. Ukrayna, bu ay Rusya tarafından fırlatılan 54 çok daha hızlı balistik füzeden sadece dördünü düşürebildi.
Ancak Trump’ın vaadi belirsiz. Patriot füze savunma sistemlerini üreten şirketlerle (Locheed Martin-LMT.N ve Raytheon-RTX.N) önceden görüşmediğini kabul etti.
Reuters haber ajansına konuşan uzmanlar, bir montaj tesisi kurmak ve yüklenicileri organize etmek için gereken sürenin, Raytheon tarafından üretilen Patriot PAC-2 önleme füzelerinin veya Lockheed tarafından üretilen daha gelişmiş PAC-3 füzelerinin üretiminin, Ukrayna’nın durumunu yakın gelecekte hafifletecek kadar erken başlamayacağı anlamına geldiğini söylüyor.
Oslo’daki Norveç Savunma Araştırmaları Enstitüsü’nde füze uzmanı olan Fabian Hoffmann, Reuters’a “Kısa vadede etkisi çok sınırlı olacak. Bunun 12 aydan daha kısa süreceğini sanmıyorum. Çok daha uzun süreceğini tahmin ediyorum” dedi.
UKRAYNA DIŞINDA ÜRETİM Mİ?
Ukrayna, Rusya’nın 2022’deki işgalinden bu yana savaşta askeri gelişimini hızlandırmayı başardı , ancak savunma uzmanları, ses hızının birkaç katı hızla hareket eden füzeleri düşürebilecek bir sistem kurmanın füze teknolojisindeki en zorlu meydan okuma olduğunu söylüyor.
Kiev’in bu süreci hızlandırmasına yardımcı olabilecek ülkelerden biri de, PAC-2 önleme füzeleri için yerli bir üretim zinciri geliştirmiş olan Almanya olabilir.
Reuters’a konuşan görüşmelere yakın iki kaynak, yeni füze önleme sistemlerinin muhtemelen daha güvenli olan Almanya veya başka bir Avrupa ülkesinde üretileceğini ve savaş sona erdiğinde üretimin Ukrayna’ya kaydırılabileceğini söyledi.
Zelenskiy 9 Temmuz’da yaptığı açıklamada, teknik ekiplerin ayrıntıları mümkün olan en kısa sürede netleştireceğini ancak üretimin “Ukrayna’da mümkün olan en kısa sürede” başlamasını istediğini söyledi ve aynı zamanda ABD’den PAC-3 önleme füzelerinin sevkiyatının “önümüzdeki günlerde” beklendiğini belirtti.
Ayrıca Zelenskiy, diğer müttefiklerden kendi stoklarından füze sağlamalarını ve NATO koordinasyonunda yapılacak bir mali düzenleme kapsamında Avrupa müttefikleri ve Kanada’nın Ukrayna için ABD yapımı silahlar temin etmek üzere ABD’ye fon aktarmasını istedi.
Uzmanlar, Rusya’nın balistik tehdidiyle başa çıkmak için Patriot füzelerinin yeterli miktarda üretilmediğini, zira Rusya’nın yılda en az 700-800 adet Iskander kara konuşlu ve Kinzhal hipersonik hava konuşlu balistik füze ürettiğini belirtiyor.
Bir balistik füzenin önlenmesi için üç Patriot füze savunma sistemine ihtiyaç duyulduğu ilkesinden yola çıkan uzmanlar, Rusya’nın üretiminin istikrarlı kalması durumunda yılda yaklaşık 2.400 füze savunma sistemine ihtiyaç duyulacağını tahmin ediyor.
Lockheed geçen yıl 600’den fazla PAC-3 teslim etti ve 2030 yılına kadar üretimini yaklaşık 2.000’e çıkarmayı hedefliyor. Hoffmann’a göre, Ukrayna’daki bir fabrika yılda 200 ila 300 adet önleme uçağı üretebilir.
TRUMP’IN PLANI VE MÜZAKERELER: RUSYA’NIN TALEPLERİ – UKRAYNA’NIN İTİRAZLARI
Rusya-Ukrayna savaşının bitirilmesi için 2025 yılında diplomatik girişimler yoğunluk kazandı. ABD Başkanı Donald Trump, Ocak 2025’te göreve gelmeden önceki seçim kampanyası boyunca sık sık başkanlık koltuğuna oturduğunda savaşı bir günde bitireceğini iddia etti. Ancak başkanlık koltuğuna oturmasının üzerinden bir yıl geçmiş durumda ve bu hesabı tutmuş değil. Bununla birlikte Rusya-Ukrayna savaşının sonlandırılması için Trump’la birlikte diplomatik arayışlar hız kazandı.
Donald Trump, Kasım 2025’te savaşın bitirilmesi amacıyla ilk etapda 28 maddeden oluşan, ancak daha sonra 20 maddeye düşürülen sidr barış planı sundu.
Bu plan üzerine ABD, Ukrayna ve Rusya heyetlerinin ilk görüşmeleri, 22 – 23 Kasım 2025’te Cenevre’de yapıldı.
Şimdiye kadar yürütülen müzakerelerde bazı konularda önemli mesafeler alındığı kaydedilse de, Rusya’nın kontrol ettiği toprakların geleceği gibi önemli hususlarda herhangi bir gelişme yaşanmış değil. Bu da tarafların müzakere süreçlerinde ileri sürdükleri taleplerin mahiyetiyle ilgili bir sonuç olarak değerlendiriliyor.
Rusya’nın başlıca talepleri arasında Ukrayna’nın asla NATO’ya katılmayacağına dair söz verilmesi, Ukrayna ordusuna sınır getirilmesi, Donbas’ın tamamının Rusya tarafından kontrol edilmesi, Kırım, Donbas, Zaporizhia ve Herson bölgeleri üzerindeki Rus kontrolünün tanınması ve Ukrayna’da Rusça konuşanlara koruma sağlanması yer alıyor.
Ukrayna, bu taleplerin teslimiyet anlamına geleceğini ve ülkeyi sonunda Rusya’nın işgaline karşı savunmasız bırakacağını kaydediyor.
Buna karşın, ABD’nin sunduğu ve ilk etapta 28 maddeden oluşan, ancak daha sonra Cenevre’de yürütülen müzakereler sonrasında 20 maddeye indirilen barış planı, kamuoyuna yansıdığı kadarıyla, Rusya yanlısı görünüyor.
Planın ilk taslak haline göre, ABD, Ukrayna’dan Rusya’nın işgali altındaki bölgelerden vazgeçmesini, NATO’yu unutmasını ve asker sayısını sınırlamasını ve olası bir anlaşmanın ardından 100 gün içinde seçime gitmesini istedi.
Zelenskiy, “Ya ağır 28 madde ya da ağır kış” diyerek, karşı karşıya oldukları zorluğu dile getirdi. Avrupa Birliği ülkeleri de, planın ayrıntıları ortaya çıktığında tepki gösterdi ve Ukrayna’nın egemenliğinin korunmasını talep etti.
Bunun üzerine, planın yeniden gözden geçirilmesi için 22-23 Kasım tarihlerinde İsviçre’nin Cenevre kentinde görüşmeler yapıldı ve planın 20 maddeye düşürüldüğü duyuruldu. Zelenskiy, 30 Kasım’da yaptığı açıklamada, zorlu konuların hala çözülmediğini bildirdi.
Bununla birlikte Aralık ayında ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff aracılığıyla görüşme trafiğinin hızlandığı görüldü. Witkoff, 2 Aralık’ta Moskova’da Putin ile görüştü. Putin, görüşmeden sonra ABD’nin sunduğu planın bazı maddelerinin kabul edilebilir olduğunu, bazılarının ise kabul edilemez olduğunu duyurdu.
Önce Avrupa’ya mesaj: Savaşmak istiyorsa, hazırız | Putin, Witkoff ve Kushner ile görüştü
Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner, 14-15 Aralık günlerinde ise Almanya’nın başkenti Berlin’de Ukrayna heyeti ile Trump’ın planı üzerine müzakereler yürüttü. Müzakerelerin son gününde Almanya, Fransa ve İngiltere liderlerinin de aralarında bulunduğu bazı Avrupalı liderler ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy de bir araya geldi.
Zelenskiy görüşmede önemli mesafe kat ettiklerini belirtmekle birlikte, Trump’ın planında öngörülen toprak tavizleri ve ateşkes konusunda somut bir sonuç ortaya çıkmadı. Ancak Ukrayna’nın NATO’ya üye olmaktan vazgeçmesi, buna karşılık güvenlik garantilerinin sağlanması konularında mesafe alındığı belirtildi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, güvenlik garantilerinin detaylarını açıklamış ve olası barış anlaşması sonrasında Ukrayna’ya Batılı ülkelerin askerlerinin barış gücü olarak konuşlanacağını, olası Rus saldırısını püskürteceklerini belirtti.
Berlin görüşmeleri: ABD toprak tavizinde ısrarlı | Avrupa’nın zor haftası: Yeni Ukrayna zirvesi
Trump’ın sunduğu plana dair bir diğer görüşme de 20-21 Aralık’ta Miami’de gerçekleşti. ABD heyeti, önce Ukrayna heyeti ile, daha sonra da Rusya heyetiyle görüştü. ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff, görüşmelerin yapıcı ve verimli geçtiğini açıkladı. Zelenskiy de, 24 Aralık’ta, birçok kritik konuda uzlaşmaya varıldığını, ancak planda öngörülen toprak tavizi gibi hassas konuların çözümsüz kaldığını söyledi.
Miami görüşmelerinin ardından 28 Aralık’ta Zelenskiy, ABD Başkanı Donald Trump ile bir kez daha yüz yüze görüşme gerçekleştirdi. Bu arada görüşmenin öncesinde ve sonrasında Trump, Rusya Devlet Başkanı Putin ile telefon görüşmeleri yaptı.
Bu görüşmenin ardından Zelenskiy, 20 maddelik barış planı üzerinde yüzde 90 anlaştıklarını duyurdu. Trump da büyük oranda anlaştıklarını söyledi. Ancak kritik bir başlıkta ihtilaf giderilmedi. Bu, Trump’ın Ukrayna’dan istediği toprak taviziyle ilgiliydi. Rusya da Donbas şartını yineledi.
Trump – Zelenskiy görüşmesinin ardından Ocak ayında Putin ile yeni temas, heyetlerin müzakereleri ve Avrupalı liderlerle görüşme kararları alınmıştı.
Zelenskiy: Yüzde 90 anlaştık | Kritik başlık hala ihtilaflı: Donbas’ta toprak tavizi olacak mı?
Bu kapsamda 6 Ocak’ta Fransa’nın başkenti Paris’te heyetler arası müzakereler gerçekleştirildi. Ardından Witkoff ve Kushner, 22 Ocak’ta Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Validimir Putin ile bir görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşmenin ardından 23 ve 24 Ocak’ta ABD, Ukrayna ve Rusya heyetleri Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de bir araya geldi.
Rusya-Ukrayna savaşı: “Toprak takası” hala ihtilaflı | Witkoff yine Moskova’da olacak
Witkoff, Paris görüşmelerinde “birçok kritik konuda önemli ilerlemeler kaydettiklerini” duyurdu.
İhtilaflı konular, toprak tavizi ve güvenlik garantileriydi. Paris’te konuşulan başlıklar da bunlardı. Ukrayna, Fransa ve İngiltere ise Ukrayna’ya konuşlandırılması düşünülen uluslararası güç için niyet beyanı imzaladı, Gönüllüler Koalisyonu ise ortak bildiri yayımlayarak Ukrayna’ya desteğini yineledi.
“Toprak tavizi” başlığı hala ihtilaflı | Ukrayna’ya güvenlik garantisi: Çok Uluslu Güç
Bütün bu görüşme turlarının sonuncusu 23 ve 24 Ocak tarihlerinde Abu Dabi’de yapıldı. Ukraynalı ve Rus müzakereciler, Trump’ın barış planını görüşmek üzere ABD’li arabulucuların da katılımıyla Abu Dabi’de ilk üçlü toplantılarını yaptılar, ancak herhangi bir anlaşmaya varılamadığı bildirildi, bununla birlikte görüşmelerin devam ettirilmesi konusunda fikri birliği oluştu.
‘Toprak tavizi’ ihtilafı sürüyor | Zelenskiy: ABD’nin güvenlik garantileri belgesi hazır
4-5 Şubat’ta bir kez daha BAE’nin başkenti Abu Dabi’de bir araya gelen ABD-Ukrayna-Rusya heyetleri, esir takası konusunda bir anlaşma duyururken, görüşmelerde sorun olan toprak tavizi konusunda herhangi bir gelişme yaşanmadı.
İhtilaflı başlık “toprak tavizi” | ABD – Rusya – Ukrayna heyetleri Abu Dabi’de
ABD, Ukrayna ve Rusya heyetleri arasında yürütülen müzakerelerin son turu 17-18 Şubat tarihlerinde Cenevre’de yapıldı. Ancak bu görüşmelerden de sonuç çıkmadı.
Dördüncü yıl: Ağır bilanço ve çözümsüzlük | Rusya – Ukrayna savaşı: Cenevre’den de sonuç çıkmadı
Son olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 10 Mayıs’ta, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile üçüncü bir ülkede görüşmeye açık olduğunu ancak bu görüşmenin müzakere amacıyla değil, uzun vadeli ve nihai bir barış anlaşmasının imzalanması için yapılabileceğini söyledi.
Zelenskiy ve Ukrayna kaynaklarına göre, Putin’in bu açıklamaları zaman kazanmaya yönelik ve gerçekleri ters yüz eden çabalardan biri.
Putin’den Zelenskiy mesajı | “Nihai barış anlaşması imzalanabilir”
Zelenskiy son olarak 4 Haziran’da Putin ile yüz yüze görüşme yapma niyetini ortaya koyan kamuoyuna açık bir mektup kaleme aldı, ancak Putin’in yanıtı olası bir görüşmenin anlamsız olacağı şeklinde oldu.
Zelenskiy’den Putin’e yüz yüze görüşme çağrısı | Putin yanıt verdi: Anlamı yok
