Irak Başbakanı Zeydi, ilk yurtdışı ziyaretini ABD’ye yaptı; petrolün merkezinde olduğu stratejik işbirliği arayışında. Ancak İran’ın süregelen etkisi ve silahlı grupların varlığı tartışmalara yol açıyor. ABD de güçlerini çekiyor ve IŞİD ile mücadeleyi Irak’a devrediyor. Trump’a göre, ABD ordusu çekiliyor, petrol şirketleri giriyor.
HABER MERKEZİ – Irak Başbakanı Ali Zeydi, dün Beyaz Saray’da ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya geldi. Gündemin odağında petrol, İran ve silahlı grupların silahsızlandırılması başlıkları vardı.
Petrol için hemfikirler, ama İran zor başlık | Trump Zeydi’yi övdü: Birlikte petrol çıkaracağız
Zeydi, ilk yurtdışı ziyaretini ABD’ye yaptı ve bunu ABD ile stratejik işbirliği kurma çabasıyla açıkladı. Irak siyasetinde en önemli güç odağı olan Şii Koordinasyon Çerçevesi’nin ortak adayı olarak başbakanlık koltuğuna oturan Zeydi’nin bu açıklaması Irak’ın siyasi geleceği açısından dikkat çekiyor. Irak siyasetini domine eden Şii partiler ve Şii silahlı grupların İran ile ilişkileri güçlü ve 28 Şubat’ta ABD-İsrail ile İran arasında başlayan savaşın önemli bir cephesi de Irak’tı. Irak’taki silahlı milis gruplar İran’a destek için ABD üslerini hedef aldı.
Şİİ GRUPLAR İRAN’A RAĞMEN ABD İLE NASIL BİR İLİŞKİ KURABİLİR?
Zeydi’nin ABD ile stratejik işbirliğini tesis etmek için sergilediği çaba, onu destekleyen Şii Koordinasyon Çerçevesi’nin tutumundan bağımsız değerlendirilmiyor. Bununla birlikte bu stratejik işbirliği arayaşının, yıkıcı savaştan sonra ağır darbe alan ve fakat hala ayakta olan İran’ın Irak’taki etkisini nasıl etkileyebileceği belirsizliğini koruyor. Irak’ın tamamen İran’a sırt dönmesi beklenmiyor, ancak ABD ile bir denge siyasetini kurmak istediğine dikkat çekiliyor. Zeydi’nin bunu ne derece başarabileceği de belirsizliğini koruyor.
Trump, dün Zeydi ile görüşmesinde İran’ı vurarak Irak’ı büyük bir yükten kurtardıklarını savundu. Zeydi ise Trump’ın İran’a yönelik sert ifadelerine doğrudan karşılık vermek yerine gelecekteki işbirliğine dikkat çekti ve bu da İran ile Trump’ın söylemlerini benimsemeden ama İran ile daha mesafeli olacak şekilde ABD ile yeni işbirliğinin yollarını aradığını gösteriyor.
PETROL, YENİ DÖNEMİN KİLİT BAŞLIĞI
Irak’ın ABD ile kurmak istediği yeni işbirliğinin merkezine petrolü koymak istediği görülüyor. Zeydi, ABD şirketlerinin Irak’a yapacağı yatırımları gündeme getirdi. Trump da Irak’ın büyük petrol potansiyeline dikkat çekti ve birlikte petrol çıkaracaklarını söyledi. Trump, “Artık orada orduya ihtiyacımız olduğunu düşünmüyoruz. Petrol şirketlerinin hepsi şimdi içeri giriyor, Irak’la ortaklıklar yapıyor ve çok iyi anlaşıyorlar. Bu, orada orduya ihtiyacımızın olmadığı çok büyük bir ilişki” diyerek Irak ile yeni dönemde kurmak istedikleri ilişkinin nasıl olacağının işaretlerini verdi.
SİLAHLI GRUPLAR İÇİN EYLÜL SONUNA KADAR SÜRE VERİLDİ
Petrolün merkeze konulduğu ABD ile Irak arasındaki yeni dönem stratejik işbirliğinin ilerleyebilmesi için önemli başlıklardan biri siyasi istikrar ve güvenliğin sağlanması. Irak’ta istikrarın sağlanabilmesi için resmi ordu birimleri dışında kalan ve sayıları yüzbinleri bulduğu kaydedilen silahlı milis grupların silahsızlandırılması amaçlanıyor. Zeydi, bu grupların silahsızlandırılması ve Irak ordusuna entegre edilmesi için Eylül ayı sonuna kadar süre belirlediklerini duyurdu. Ancak İran yanlısı bazı radikal gruplar bu plana karşı çıkıyor ve bu da Zeydi için önemli bir sorun başlığı olarak gündemdeki yerini koruyor.
HEGSETH, ZEYDİ İLE GÖRÜŞTÜ: ABD ORDUSU ÇEKİLİYOR, AMA ŞARTLAR DA VAR
Bu arada Zeydi, Trump ile görüşmesinin ardından ABD Savaş Bakanı (Pentagon) Pete Hegseth ile de görüştü. Zeydi, ABD ordusunun Eylül ayı sonuna kadar tamamen Irak’tan çekileceğini belirtti. Hegseth de, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, şunları dile getirdi:
“Bugün Pentagon’da Irak Başbakanı Ali el-Zeydi’yi ağırladım. Ortaklığımızı derinleştirmek için Irak, egemenliğini savunmalı ve bu bahar ABD personeline yönelik 600’den fazla saldırıdan sorumlu İran yanlısı milisleri silahsızlandırmalıdır. ABD ayrıca, Irak Güvenlik Güçleri’nin, Peşmerge ve diğer Irak Kürdistan Bölgesi güvenlik güçleri de dahil olmak üzere, IŞİD’le mücadele çabalarına öncülük etmesini bekliyor; zira Irak Operasyonu (OIR) askeri misyonları sona eriyor. Güvenli bir Irak, güçlü ticari ve savunma iş birliğinin önünü açar.“
×
ABD İLE MALİKİ KRİZİ VE ZEYDİ’NİN GELİŞİ: ABD DESTEĞİ VE YENİ BİR BAŞLANGIÇ
Irak’ta son olarak Kasım 2025’te yapılan parlamento seçimleri sonrasında uzun süre hükümet kurma krizi yaşandı. Çok farklı güç odaklarının hem askeri hem siyasi olarak varlık gösterdiği Irak’ta siyasi çoğunluk Şii gruplarda.
Seçimlerden sonra Şii partilerin bir araya geldiği Şii Koordinasyon Çerçevesi eski başbakanlardan Nuri El Maliki’yi yeni başbakan adayı olarak sundu. Ancak bu öneri, ABD’nin sert tepkisiyle karşılaştı. Aylarca süren hükümet kurma krizi, nihayetinde Nisan ayında Şii Koordinasyon Çerçevesi Ali Zeydi’yi yeni başbakan adayı olarak açıkladı ve ABD Başkanı Donald Trump da Zeydi’yi desteklediklerini duyurdu.
Bu arada ABD’nin de desteklediği Zeydi’nin adı daha önce ABD’nin İran nedeniyle kara listeye aldığı bankalar dolayısıyla gündeme gelmişti. Zeydi’nin başında bulunduğu banka 2024’te ABD’nin kara listesine alınmıştı.
Bankası ABD’nin kara listesindeydi | Sudani ve Maliki anlaştı: Irak’ın yeni başbakan adayı Ali Zeydi
ABD, İRAN ETKİSİNDEN ARINDIRILMIŞ İSTİKRARI ARIYOR
Zeydi’nin göreve başlamasının ardından ABD ile Irak arasında ilişkilerin yeniden tesis edilmesi gündeme gelmişti. ABD Başkanı Donald Trump, Suriye’de son bir yılda yaşanan kritik gelişmelerde rol oynayan Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack’ı Mayıs ayı sonunda aynı zamanda Irak için de Özel Temsilci olarak atadığını duyurdu. Şubat ayından beri zaten Irak ile ilgili çeşitli temaslarda ön planda olan Barrack, ayrıca ABD’nin Türkiye Büyükelçisi. Barrack, Irak ile ilgili görevinin ardından Türkiye, Suriye ve Irak için “aşiretsel, dini veya mezhepsel farklılıkları aşan” “tek bir düzen” mesajı vermişti.
Zeydi, KDP ve KYB temsilcileriyle de görüştü | Barrack, Hewlêr’de Abdi ile bir araya geldi
ZEYDİ’NİN ÖNÜNDE İKİ ZOR GÖREV BULUNUYOR
Zeydi’nin göreve gelmesinin ardından ABD’nin baskısıyla birlikte Irak’ta iki başlık gündeme gelmeye başladı. Bu başlıklardan biri resmi ordunun dışında kalan, on binlerce üyesi olan silahlı gruplardı. Silahlı grupların en büyük çatı organizasyonu ise Haşdi Şabi.
ABD, İran yanlısı olarak değerlendirdiği ve son olarak 28 Şubat’ta ABD ile İsrail’e karşı Irak’ta İran’ı destekleyerek yeni cephe açan bu grupların silahsızlandırılmasını istiyor. Bazı gruplar, Irak ordusuna entegrasyonu kabul ettiğini duyururken, İran yanlısı radikal bazı gruplar ise silahsızlanmaya veya Irak ordusuna entegrasyona karşı çıkıyor ve özerk yapılarını korumak istiyor.
Farman Rashad yazdı | ABD baskısı ve İran destekli gruplar: Irak hükümeti nasıl bir yol izliyor?
Bu sorun, Zeydi’nin görev süresi içinde baş etmesi beklenen en önemli sorunlardan biri olarak gündemdeki yerini koruyor. Zeydi, son olarak 27 Haziran’da “Silahlı gruplarla kapsamlı bir diyalog süreci yürütülüyor. Devlet kurumları dışında silah bulundurulması kabul edilemeyecek” açıklamasını yaptı. Zeydi, silahlı grupların Irak ordusuna entegrasyonu için Eylül ayı sonuna kadar süre belirlediklerini kaydetti.
Başbakan Zeydi: Diyalog yürütülüyor, kabul edilmeyecek
Zeydi’nin baş etmesi beklenen bir diğer sorun ise, kronik hale gelmiş yolsuzluklar. Irak’ta ekonominin canlanması, kalkınmanın gerçekleşmesi ve istikrarın korunması için kilit önemde görülen yolsuzlukla mücadele şimdiye kadar pek çok kez gündeme geldi, neredeyse Saddam Hüseyin’in devrildiği 2003’ten beri kurulan tüm hükümetlerin programlarının öncelikli maddesi oldu; ancak bugüne kadar mesafe alınmadı.
Bununla birlikte Haziran ayı sonlarında aralarında bakan yardımcıları, milletvekilleri ve bürokratların da bulunduğu 48 kişi yolsuzluk nedeniyle gözaltına alındı ve 1 milyar dolar civarında paraya el konduğu açıklandı. Operasyon emrini Zeydi verdi; ancak ‘İran etkisinden arındırılmış istikrarlı bir Irak’ için ABD’nin desteğini de alan Zeydi’nin Irak’ın bu kronik sorunuyla ne derece baş edebileceği belirsiz.
Bamo Nouri yazdı | Irak’ın yeni Başbakanı Zeydi’ye yönelik umutlar neden yersiz?
