Hürmüz Boğazı’nda dört ticari geminin saldırıya uğramasından İran’ı sorumlu tutan ABD ordusu İran’a saldırı düzenledi ve İran karşılık verdiğini duyurdu. ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından gerçekleşen bu ilk karşılıklı saldırılar, öngörülen 60 günlük müzakere sürecinin kırılganlığına ve Hürmüz Boğazı gibi başlıklarda anlaşmaya varmanın zorluklarına işaret ediyor.
HABER MERKEZİ – ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından 18 Haziran’da resmen imzalanan ve 28 Şubat’ta başlayan savaşı kalıcı olarak sonlandırmaya yönelik ilk önemli adım kabul edilen mutabakat zaptına rağmen Hürmüz Boğazı’nda gerilim düşmüyor.
14 madde ve 60 günlük müzakere | Trump ve Pezeşkiyan mutabakat zaptını imzaladı
Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan 11 binden fazla denizcinin tahliyesine yönelik operasyonu, dün bölgeden geçen bir yük gemisinin saldırıya uğramasının ardından askıya aldı. Daha sonra üç geminin daha saldırıya uğradığına ilişkin haberler geldi.
TRUMP İRAN’I SUÇLADI, CENTCOM HAVA SALDIRISI DÜZENLEDİ
Bu gelişme Hürmüz Boğazı’nda gerilimi yeniden tırmandırdı. ABD Başkanı Donald Trump, dün saldırı haberlerinin ardından İran’ı suçladı ve “Bunu yapmamalıydılar, dün (gemiye) ateş açtıkları gerçeği hoşuma gitmedi” diye konuştu.
İran’ın bu eyleminin ateşkesin ihlali anlamına geldiğine işaret eden Trump, karşılık vereceklerinin mesajını verdi.
Trump’ın bu mesajlarının ardından gece saatlerinden İran ile savaşı yürütülen ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) İran’a yönelik saldırı düzenlediğini duyurdu. CENTCOM tarafından yapılan açıklamada, “Hürmüz Boğazı’ndan geçen bir ticari gemiye dün düzenlenen saldırıya güçlü bir yanıt olarak” İran’a hava saldırıları düzenlendiği belirtildi.
Açıklamada, “İran’ın 25 Haziran’da tek yönlü saldırı dronuyla M/V Ever Lovely gemisine saldırmasının ardından, ABD uçakları İran’ın füze ve insansız hava aracı depolama alanları ile kıyı radar üslerini vurdu” ifadesi kullanıldı.
Singapur bayraklı geminin, İran’ın saldırısı sırasında Umman açıklarında, Hürmüz Boğazı’ndan çıkmakta olduğu kaydedilen açıklamada, “İran güçlerinin ticari deniz taşımacılığına yönelik haksız saldırısı, ateşkesi açıkça ihlal etmiştir” değerlendirmesinde bulunuldu.
“İran’ın tehlikeli davranışının seyrüsefer özgürlüğüne zarar verdiği” kaydedilen açıklamada, ABD güçlerinin, boğazdan geçen ticari gemilere “güvenli geçiş koordinasyonu ve desteği sağlamaya devam ettiği” kaydedildi.
İRAN: ABD SALDIRISINA KARŞILIK VERİLDİ
İran devlet televizyonunun askeri kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Hürmüzgan Eyaleti’ne bağlı Sirik kentindeki Taheruyi İskelesi, vuruldu. Kaynak ayrıca, İran Silahlı Kuvvetleri’nin gün içerisinde Hürmüz Boğazı’ndan “izinsiz” geçmeye çalışan bazı gemilere uyarı atışları yaptığını ve bu atışların Sirik kentinden yapıldığını belirtti.
İran Devrim Muhafızları Ordusu da, ülkenin güneyine düzenlenen saldırıya karşılık ABD ordusunun konuşlandığı noktaları vurduğunu ileri sürdü.
Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan yazılı açıklamada, ABD’nin saldırısına karşılık verildiği belirtilerek, “ABD terörist ordusunun bölgedeki konuşlanma noktalarını vurdu” denildi.
Açıklamada, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda yetkisiz bir rota izleyen gemiye İran tarafından müdahale edildiği bahanesiyle İran kıyılarına hava saldırısı düzenlediği ve Lübnan’da İsrail’in yaptığı gibi ateşkesi ihlal ettiği iddia edildi.
Açıklamada, ABD ile varılan Mutabakat Zaptı’nın 5. maddesine göre, Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği İran’ın kontrol edeceğine dair düzenlemelere yer verildiği ancak ABD’nin “çeşitli tarafları kışkırtarak mutabakattaki bu maddeyi ihlal etmeye çalıştığı” savunuldu.
Açıklamada, “Buna gerekli yanıt verilmiştir ve bu durum devam edecektir. Tekrarlanan bir saldırganlık durumunda cevabımız bundan daha kapsamlı olacaktır” ifadelerine yer verildi.
VANCE: İRAN TELEFON AÇABİLİR
İmzalanan mutabakat zaptının ardından İran heyetiyle 21 Haziran’da İsviçre’de ABD heyetinin başkanı olarak masaya oturan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’den de bir açıklama geldi.
Vance, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, İran’ın, ABD ile mutabakatına ilişkin anlaşmazlığı olması halinde iletişime geçebileceğini belirterek, “Şiddete şiddetle karşılık verilecektir.” dedi.
“İran bir ateşkes anlaşması imzaladı. Biz buna uyduk” ifadelerini kullanan Vance, “Eğer mutabakat zaptının nasıl uygulandığı konusunda anlaşmazlıkları varsa, (İran) telefon açabilirler” dedi.
İRAN: TRUMP MÜZAKERE İLKELERİNE BAĞLILIĞI OLMADIĞINI GÖSTERDİ
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi de sosyal medya hesabından bir açıklama yaptı. Azizi, “ABD, müzakerelerin ortasında İran’a bir kez daha saldırdı. Başarısız ABD Başkanı (Trump), müzakere ilkelerine veya ateşkese bağlılığı olmadığını gösterdi. Bu pervasız ateşkes ihlali, her zamanki gibi, onların geri adım atmasına ve pişmanlığa yol açacak. Suçlama oyunu artık işe yaramıyor” ifadelerini kullandı.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN GELECEĞİ HALA BELİRSİZ
İran’ın ABD ile müzakere heyetinin başında bulunan Meclis Başkanı Muhammed Bakir Kalibaf, ABD heyetiyle İsviçre’deki görüşmenin ertesi günü, 22 Haziran’da Umman’a gitmişti. Kalibaf’ın Umman ziyaretinin ana gündeminin Hürmüz Boğazı olduğu bildirilmişti.
İran, ABD’ye şartlarının kabul edilmesine karşılık olarak boğazı açacağını sık sık duyurdu. ABD ile varılan mutabakatın ardından 21 Haziran’da İsviçre’de gerçekleştirilen müzakerelerin ilk turunda da Hürmüz Boğazı ana gündemlerden biriydi. Boğazın açıldığı taraflarca duyuruldu. Ancak İran, boğazın savaştan önceki statükosunun artık geçerli olmayacağını da ilan etmiş durumda. Savaştan önce gemi geçişlerine ücretsiz olan boğazda İran yeni bir statüko oluşturmak istiyor. Bu nedenle boğaza kıyısı bulunan İran ile Umman’ın görüşerek yeni ücret tarifesini ve kuralları belirlemeye çalışacağı kaydediliyor. İran müzakere heyetinin Umman ziyareti bu açıdan dikkat çekmişti.
Verilerle hedefler ve sonuçlar: ABD İran’da neyi başardı?
ABD Başkanı Donald Trump ise, 21 Haziran’da bir kez daha boğazın ücretsiz olarak açılması çağrısında bulundu ve İran’ı tehdit etti. Trump, İran’ın boğazı açmaması halinde burayı ele geçireceklerini belirtti. Trump benzer tehditlerine 23 Haziran’da da devam etti.
Trump: Hürmüz’ü kapatırsanız bir ülkeniz kalmaz
İran ile ABD arasında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında 60 günlük müzakere süresi öngörülüyor ve bu sürede ele alınacak zorlu başlıklardan biri de Hürmüz Boğazı’nın yeni durumu olacak. Bu sürede İran boğazın ücretsiz geçişlere açık olacağını duyurdu, ancak daha sonra nasıl bir statükonun geçerli olacağı müzakerelerin sonunda ortaya çıkacak.
ABD ile müzakerelerin kritik maddesi | İran heyeti Umman’a gitti: Gündem Hürmüz Boğazı
Son olarak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun üç günlük Körfez turu kapsamında dün Körfez İşbirliği Konseyi toplantısı yapıldı. Rubio’nun da katıldığı toplantının ardından ABD ve körfez İşbirliği Konseyi üyesi devletler ortak bir bildiri yayımladı ve bildiride, Hürmüz Boğazı’nda “uluslararası hukuk kapsamında garanti edilen geçiş hakkı da dahil olmak üzere, serbest, koşulsuz ve kısıtlanmamış seyrüseferin bölgesel ve küresel güvenlik için hayati önem taşıdığı“ belirtildi. Ayrıca İran’ın ısrar ettiği geçiş ücreti, vergi veya kontrol kurma girişiminin reddedildiği belirtildi.
