ABD-İsrail ve İran savaşının seyrini etkileyen Hürmüz Boğazı, şimdi de ABD-İran mutabakat zaptında öngörülen 60 günlük müzakerelerin zor başlıklarından biri. Gemi geçişlerine açıldığı duyurulan boğazda bir gemi saldırıya uğradı ve BM mahsur kalan 11 binden fazla denizciyi tahliye operasyonunu geçici olarak durdurdu.
HABER MERKEZİ – ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından 18 Haziran’da resmen imzalanan ve 28 Şubat’ta başlayan savaşı kalıcı olarak sonlandırmaya yönelik ilk önemli adım kabul edilen mutabakat zaptına rağmen Hürmüz Boğazı’nda gerilim düşmüyor.
14 madde ve 60 günlük müzakere | Trump ve Pezeşkiyan mutabakat zaptını imzaladı
Birleşmiş Milletler’e (BM) bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan 11 binden fazla denizcinin tahliyesine yönelik operasyonu, bölgeden geçen bir yük gemisinin saldırıya uğramasının ardından askıya aldı.
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, bazı gemilerin ve mürettebatın daha önce tahliye edildiğini ancak operasyonun sürdürülebilmesi için “gerekli güvenlik garantileri”nin sağlanması gerektiğini söyledi.
İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi (UKMTO), dün yaptığı açıklamada, Umman’ın Dahit Limanı’nın yaklaşık 7,5 deniz mili güneydoğusunda seyreden bir geminin “kimliği belirsiz bir mermi” tarafından vurulduğunu bildirdi. Olayda can kaybı yaşanmadığı belirtildi.
Denizcilik risk yönetimi şirketi Vanguard ise saldırıya uğrayan Singapur bayraklı Ever Lovely isimli geminin, saldırıya rağmen Hürmüz Boğazı’ndan geçişini sürdürdüğünü açıkladı. ABD medyasına konuşan ABD’li yetkililer, saldırının İran tarafından gerçekleştirildiğini öne sürerken, İran’ın boğazdaki geçişleri koordine etmek amacıyla oluşturduğu Basra Körfezi Boğaz İdaresi (PGSA) de Hürmüz’den geçen gemilerin belirlenen rotaların dışında seyretmesi durumunda güvenli geçiş garantisi verilmeyeceğini duyurdu.
Şubat ayından bu yana ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırıları nedeniyle yüzlerce gemi ve binlerce denizci Basra Körfezi’nde mahsur kalmıştı. IMO, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasının ardından 23 Haziran’da geniş çaplı tahliye operasyonunu başlatmıştı. Operasyonun İran, Umman, ABD, bölgedeki diğer kıyı devletleri ve denizcilik sektörüyle koordinasyon içinde yürütüldüğü belirtilmişti.
ABD-İran mutabakat zaptı imzalanıyor | Verilerle hedefler ve sonuçlar: ABD İran’da neyi başardı?
×
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN GELECEĞİ HALA BELİRSİZ
İran’ın ABD ile müzakere heyetinin başında bulunan Meclis Başkanı Muhammed Bakir Kalibaf, ABD heyetiyle İsviçre’deki görüşmenin ertesi günü, 22 Haziran’da Umman’a gitmişti. Kalibaf’ın Umman ziyaretinin ana gündeminin Hürmüz Boğazı olduğu bildirilmişti.
İran, ABD’ye şartlarının kabul edilmesine karşılık olarak boğazı açacağını sık sık duyurdu. ABD ile varılan mutabakatın ardından 21 Haziran’da İsviçre’de gerçekleştirilen müzakerelerin ilk turunda da Hürmüz Boğazı ana gündemlerden biriydi. Boğazın açıldığı taraflarca duyuruldu. Ancak İran, boğazın savaştan önceki statükosunun artık geçerli olmayacağını da ilan etmiş durumda. Savaştan önce gemi geçişlerine ücretsiz olan boğazda İran yeni bir statüko oluşturmak istiyor. Bu nedenle boğaza kıyısı bulunan İran ile Umman’ın görüşerek yeni ücret tarifesini ve kuralları belirlemeye çalışacağı kaydediliyor. İran müzakere heyetinin Umman ziyareti bu açıdan dikkat çekmişti.
Verilerle hedefler ve sonuçlar: ABD İran’da neyi başardı?
ABD Başkanı Donald Trump ise, 21 Haziran’da bir kez daha boğazın ücretsiz olarak açılması çağrısında bulundu ve İran’ı tehdit etti. Trump, İran’ın boğazı açmaması halinde burayı ele geçireceklerini belirtti. Trump benzer tehditlerine 23 Haziran’da da devam etti.
Trump: Hürmüz’ü kapatırsanız bir ülkeniz kalmaz
İran ile ABD arasında imzalanan mutabakat zaptı kapsamında 60 günlük müzakere süresi öngörülüyor ve bu sürede ele alınacak zorlu başlıklardan biri de Hürmüz Boğazı’nın yeni durumu olacak. Bu sürede İran boğazın ücretsiz geçişlere açık olacağını duyurdu, ancak daha sonra nasıl bir statükonun geçerli olacağı müzakerelerin sonunda ortaya çıkacak.
ABD ile müzakerelerin kritik maddesi | İran heyeti Umman’a gitti: Gündem Hürmüz Boğazı
Son olarak ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun üç günlük Körfez turu kapsamında dün Körfez İşbirliği Konseyi toplantısı yapıldı. Rubio’nun da katıldığı toplantının ardından ABD ve körfez İşbirliği Konseyi üyesi devletler ortak bir bildiri yayımladı ve bildiride, Hürmüz Boğazı’nda “uluslararası hukuk kapsamında garanti edilen geçiş hakkı da dahil olmak üzere, serbest, koşulsuz ve kısıtlanmamış seyrüseferin bölgesel ve küresel güvenlik için hayati önem taşıdığı“ belirtildi. Ayrıca İran’ın ısrar ettiği geçiş ücreti, vergi veya kontrol kurma girişiminin reddedildiği belirtildi.
