İran’ın ABD ve bölgedeki müttefiklerine karşı koz olarak gemi geçişlerine kapattığı Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, kendi ekonomisini de çökertiyor. ABD’nin ablukası, zaten savaş nedeniyle on milyarlarca dolarlık kayıp yaşayan İran’ın petrol ihracatını durma noktasına getirdi. Axios ise ilgili haberinde, “İran çatışması, yeni soğuk savaştır” manşetini attı.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş, özellikle Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz nedeniyle bölgesel olduğu kadar küresel çapta da yıkıcı sonuçlara yol açmaya devam ediyor. Uzmanlara göre, boğazdaki gerilim tüm zamanların en büyük krizine yol açmış durumda ve üstelik en ağır etkileri henüz ortaya çıkmadı, boğaz açılsa bile krizin etkileri yıllarca sürebilir.
Savaşta da diplomaside de düğüm noktası | ‘Hürmüz krizi’: En ağır sonuçları henüz ortaya çıkmadı
İran savaşla birlikte boğazı gemi geçişlerine kapattı ve ateşkesin ilan edildiği 8 Nisan’dan bu yana da kapalı tutmaya devam ediyor. Buna karşılık ABD de İran limanlarına gemi giriş ve çıkışlarını engellemek için boğazı ablukaya aldı. Her iki durumun yarattığı sonuç boğazdaki gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi oldu.
Ateşkes uzatıldı ama… | Savaşta ve diplomaside Hürmüz Boğazı: Bu koz kime kaybettirecek?
İran boğazı kapatarak küresel düzeyde petrol fiyatlarının artışına yol açmayı ve böylece ABD üzerinde baskı oluşturmayı hedefliyor. ABD ise, boğazı ablukaya alarak İran’ın petrol ihracatını tamamen durdurmayı ve böylece İran ekonomisine darbe indirmeyi amaçlıyor.
Bu karşılıklı inatlaşma durumu, taraflar arasında 11 Nisan’da Pakistan’da yapılan ve akamete uğrayan yüz yüze görüşmelerin ardından arabulucular aracılığıyla süren görüşmelerde ilerleme kaydedilmemesinin en önemli nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Bununla birlikte bu durumun özellikle ortaya çıkardığı ekonomik sarsıntılar nedeniyle ne derece sürdürülebilir olduğu da tartışılıyor.
ABD halihazırda petrol fiyatlarıyla yaşanan küresel sarsıntıyı idare edebileceğinin mesajını veriyor. Ancak öbür yandan Hürmüz Boğazı’nın kapalı olması Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ekonomileri büyük oranda petrole bağlı ABD ortağı ülkeleri de zor duruma düşürdü. Bu ülkelerin petrol ihracatının durma noktasına gelmesi nedeniyle milyarlarca dolarlık zarara uğradıkları kaydediliyor.
Öbür yandan boğazı kapatarak ABD ve bölgedeki müttefiklerini zora sokmayı hedefleyen İran’ın ekonomik durumu da her geçen gün kötüleşiyor. İran’ın Hürmüz Boğazı kozunu ABD de ona karşı devreye koymaya başladı ve İran limanlarına gemi giriş ve çıkışlarını engellemek için boğaza yönelik ablukaya başladı. Bu, zaten savaş boyunca büyük ekonomik kayıplar yaşayan İran’ın ihracatına yeni bir darbe olarak değerlendiriliyor.
AXIOS: İRAN ÇATIŞMASI, YENİ SOĞUK SAVAŞ’TIR
ABD merkezli Axious adlı yayın organı, İran savaşıyla ilgili analizinde, “İran çatışması, yeni Soğuk Savaş’tır” manşetini attı.
Marc Caputo ve Barak Ravid imzalı analizde şu ifadelere yer verildi:
Neden önemli: Gergin çıkmazın yakın zamanda bir sonu görünmüyor. Bu nedenle, enerji fiyatlarının aylarca daha yüksek seyretmesi kesin gibi görünüyor ve her an sıcak bir savaş patlak verebilir.
HÜRMÜZ BOĞAZI, İRAN’IN DA BOĞAZINI SIKIYOR: İHRACATTA ÇÖKÜŞ YAŞANIYOR
İran Kızılayı Başkanı Pirhüseyin Kolivend, 8 Nisan’da ABD-İsrail ve İran arasında ateşkes ilan edildikten sonra yaptığı açıklamada, savaş sırasında ülke genelinde 125 bin 630 sivil tesisin hasar gördüğünü duyurdu. Kolivend’e göre zarar gören tesisler arasında yaklaşık 100 bin konut, 23 bin 500 ticari işletme ve yüzlerce kamu binası bulunuyor.
Bu hasarın yol açtığı maliyetin ise 140 ila 145 milyar dolar arasında olduğu tahmin ediliyor.
Bu veriler, savaşın İran’da yol açtığı yıkımın bir tarafını oluşuturuyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz sadece ABD ve ortaklarına zarar vermedi, boğazı kapatan İran’a da büyük zarar verdi. ABD’nin abluka kararı sonrasında ise en büyük darbeyi İran almış görünüyor.
Küresel gemi takip ve enerji analiz şirketi Kpler’in Ham Petrol Analiz Müdürü Homayoun Falakshahi’ye göre, ABD ablukası İran petrol ihracatını felç etmiş durumda. Falakshahi, Mart ayında 65 milyon varil petrol ihraç eden İran’ın, son günlerdeki sevkiyat rakamlarının neredeyse sıfıra indiğini belirtti. Falakshahi’nin aktardığına göre, Tahran Mart ayında günlük 2,1 milyon varil ihracat gerçekleştirdiğ ve toplamda 65 milyon varil petrol sattı. Ancak ateşkes döneminde bu rakamlar günlük 400-500 bin varil bandına kadar çekildi, son abluka kararıyla birlikte ise ihracat durma noktasına geldi.
Associated Press’in (AP) aktardığına göre, İran 2025 yılında yaklaşık 98 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi ve bunun neredeyse yarısı petrolden geldi. Ancak ABD ablukası bu gelirin çökmesi tehdidini barındırıyor. Bununla birlikte İran’ın petrol ihracatı dışındaki kalemler için Hazar Denizi güzergahını bir alternatif olarak devreye koydu ve oluşan dış ticaret açığını buradan telafi etmeye çalışıyor. Ancak bunun ne derece mümkün olduğu tartışmalı. Zira Hazar Denizi güzergahı aynı zamanda İran’ın hayati önemdeki gıda gibi temel ihtiyaçların ihtalatı için de devrede. Savaş temel ihtiyaçların tedarikinde de ciddi sorunlara yol açtı ve İran’ın kısıtlanan ihracatla zorunlu ithalat maliyetlerini ne derece dengeleyebileceği tartışmalı.
ABD ablukası: İran için Pakistan ve Hazar güzergahları devrede
MİLYONLARCA İNSAN İŞİNİ KAYBETTİ, FİYATLAR ÇOK DAHA YÜKSEK
İran devlet medyasına göre, Çalışma Bakan Yardımcısı Gholamhossein Mohammadi, İran’ın savaş nedeniyle doğrudan en az 1 milyon iş kaybettiğini söyledi. Ancak AP’ye konuşan İranlı ekonomist Hadi Kahalzadeh’e göre, bu domino etkisi yaklaşık 10 ila 12 milyon işi, yani İran iş gücünün yarısını tehlikeye atıyor.
Brandeis Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olan Kahalzadeh’e göre, hava saldırıları ülkenin üretim birimlerinin yaklaşık yüzde 20’sini oluşturan 20.000 fabrikayı hasara uğrattı. Saldırıya uğrayan tesisler arasında, diğerlerinin yanı sıra kanser ilaçları üreten İran’ın en büyük ilaç şirketi Tofigh Daru da bulunuyordu. Optik ve kimya geliştirme şirketleri ile alüminyum ve çimento fabrikaları da hedef alındı.
Hasar, İran ekonomisine yayılıyor ve İranlılar hızla yükselen fiyatlarla karşı karşıya kalırken, artan işten çıkarma dalgaları tehdidi oluşturuyor. Tavuk fiyatları geçen ay yüzde 75, sığır ve kuzu fiyatları ise yüzde 68 arttı. Birçok süt ürününün fiyatı da yarı yarıya yükseldi. Bu, zaten ekonomisi kötü olan, enflasyonun sürekli yükseldiği ve bunun toplumsal tepkileri körüklediği İran’da savaşla birlikte durumun daha da ağırlaştığını gösteriyor.
×
OCAK 2026’DAKİ PROTESTOLAR EKONOMİK ÇÖKÜŞLE İLGİLİYDİ; YENİDEN BENZER PROTESTOLAR OLASI MI?
İran’da savaştan önce, 28 Aralık’ta başlayan ve bir aydan fazla süre devam eden, yüzlerce kentte milyonlarca kişinin katıldığı, kimi kaynaklara göre rejimin sert müdahelesi nedeniyle 30 bin civarında kişinin yaşamını yitirdiği rejim karşıtı protestoların temel nedeni artan enflasyon oranı, İran parasının değer kaybı ve ekonomideki sorunlardı.
Savaştan önce ekonomideki zorluklar milyonlarca insanı sokağa dökmüştü, savaştan sonra ekonomi çok daha kötü durumda ve bu durumda ABD ile İsrail’in savaşın başında beklediği ancak gerçekleşmeyen halk tepkisinin orta vadede yeniden yükselmesi yüksek bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.
