ABD-İsrail ve İran ateşkesinin süresi bugün gece saatlerinde bitiyor. Tarafların İslamabad’da ikinci tur görüşmeler için bir araya gelip gelmeyeceği belirsiz. Hürmüz Boğazı ile ilgili olası gelişmeler, ateşkesin uzatılıp uzatılmayacağını belirleyebilir.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesin süresi bu gece sona eriyor. 11 Nisan’da Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılan yüz yüze görüşmelerden sonuç alamayan ABD ve İran heyetlerinin yeniden görüşmesi bekleniyor, ancak şimdiye kadar bir gelişme yok ve taraflardan farklı açıklamalar geliyor.
Hürmüz Boğazı ve İslambad belirsizliği | İran sessiz, Trump ise bol mesaj verdi: Her ihtimal mümkün
×İran’daki ateşkese rağmen Lübnan’da savaşın sürmesi, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı gemi geçişlerine kapalı tutmaya devam etmesi ve İran’ın nükleer programı konusundaki anlaşmazlık, İslamabad’da 11 Nisan’da yapılan görüşmelerin akamete uğramasında etkili olan üç önemli başlık olarak öne çıkmıştı.
16 Nisan’da Lübnan’da ateşkes ilan edildiği duyuruldu ve bu, İran ile görüşmelerde mesafe alınması açısından dikkate değer bir gelişme olarak değerlendirildi. Ancak sahada İsrail ve Hizbullah’ın karşılıklı saldırıları sürüyor ve bu da ateşkesi son derece kırılgan hale getiriyor.
Lübnan’da kırılgan ateşkes | ‘İsrail-Lübnan heyetleri ikinci kez görüşecek’
18 Nisan’da İran Hürmüz Boğazı’nı açtığını açıkladı, ancak ABD boğaza yönelik amborgoyu İran ile tam bir anlaşmaya oluncaya kadar kaldırmayacağını duyurdu, bunun üzerine İran saatler içinde boğazı yeniden kapattı ve Hürmüz Boğazı ile ilgili devam eden bu gerilim, dünden beri beklenen İslamabad’daki görüşmelerin belirsizlikte kalmasına yol açan bir faktör oldu.
İslamabad’daki birinci tur görüşmelerin akamete uğramasının bir diğer nedeni de İran’ın nükleer programıyla ilgili aşılamayan ihtilaftı. İran eski iddiasından büyük oranda vazgeçmiş gibi görünüyor, ancak nükleer enerjinin tıp ve benzeri alanlarda kısmi kullanımı konusunda ısrarcı, ayrca elindeki zenginleştirilmiş uranyumu ABD’ye teslim etmeye yanaşmıyor. ABD ise İran’ın nükleer programını bitirmesini istiyor, İran’ın asla nükleer silaha sahip olamayacağında ısrar ediyor ve İran’ın elindeki zenginleştirilmiş 400 kg’dan fazla uranyumu teslim almayı dayatıyor.
Anlaşmazlık konuları: Hürmüz, Lübnan, nükleer | Trump’tan İslamabad’da ikinci görüşme mesajı
GÖRÜŞME DÜN BEKLENİYORDU, AMA OLMADI
Dün tarafların yeniden İslamabad’da bir araya gelmesi bekleniyordu. Ancak İran tarafı Hürmüz Boğazı ile ilgili gerilimi ve ABD’nin dayattığı şartları gerekçe göstererek İslamabad görüşmelerine katılmayacağını duyurdu. Bununla birlikte İranlı kaynaklar, ABD’nin boğaza yönelik ablukasının kalkması halinde görüşmelere katılmayı değerlendirebileceklerine ilişkin açıklamaları da uluslararası ajanslara düştü.
ABD Başkanı Donald Trump, dün İran ile görüşmelere dair çok sayıda açıklama yaptı. Çoğunlukla İran ile görüşmelerden umutlu olduğu mesajını verse de Trump, olası bir görüşmenin olmaması halinde bugün gece saatlerinde süresi dolacak ateşkesi uzatmayacaklarını da belirtti.
Ancak diplomatik kaynaklar, taraflar arasında arabulucular vasıtasıyla mesaj alışverişinin sürdüğünü ve görüşmelere daha fazla zaman kazandırmak için ateşkesin uzatılma ihtimalinin bulunduğuna dikkat çekiyor.
İRAN HEYETİ BAŞKANI KALİBAF REDDETTİ
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi dünkü açıklamasında, Washington’ın ateşkes ihlallerinin diplomatik süreç için büyük bir engel olduğunu ileri sürdü. İran heyetine başkanlık eden Meclis Başkanı Muhammed Bakir Kalibaf ise Trump’ı İran limanlarına uyguladığı abluka yoluyla baskıyı artırmakla suçladı. Trump’ın “müzakere masasını bir teslimiyet masasına çevirmeye” çalışmasının bir yanılgı olduğunu söyleyen Kalibaf, İran’ın tehdit altında müzakereleri reddettiğini belirtti.
TRUMP İRAN’IN GÖRÜŞMELERE HAZIR OLDUĞUNDA ISRAR EDİYOR
Trump, dünkü bir dizi sosyal medya açıklamasından başka bazı medya kuruluşlarına da açıklamalarda bulundu. Çoğunlukla İran ile anlaşma olasılığının yüksek olduğunu belirten Trump, FoxNews’e gece saatlerinde bir anlaşmanın imzalanabileceğini bile dile getirdi. Ancak böyle bir şöy olmadı.
Dün Trump ayrıca John Fredericks Medya Ağı’nda yaptığı açıklamada, İran’ın müzakereye hazır olduğunu bir kez daha ileri sürdü ancak Washington’un Tahran’ın nükleer silah geliştirmesine izin vermeyeceğini de yineledi.
Trump, “Müzakere edecekler ve umarım adil bir anlaşmaya varacaklar ve ülkelerini yeniden inşa edecekler, ancak bunu yaptıklarında nükleer silaha sahip olmayacaklar” dedi.
VANCE’İN GİDİP GİTMEYECEĞİ HALA BELİRSİZ
Haber portalı Axios’un dün ABD kaynaklarına dayanarak bildirdiğine göre, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran görüşmeleri için bugün Pakistan’a gidecek. Trump, dün Vance’in Pakistan yolunda olduğunu söylemiş, ancak kısa süre sonra Vance Beyaz Saray’da görülmüştü.
PAKİSTAN GÖRÜŞME OLACAKMIŞ GİBİ HAZIRLANDI
Pakistan, görüşmelerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği konusundaki belirsizliğe rağmen, ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Yetkililer, İslamabad genelinde yaklaşık 20.000 güvenlik personelinin görevlendirildiğini söyledi.
CNN’DEN TRUMP’I SUÇLAYAN HABER
CNN’in aktardığına göre hafta sonuna girilirken Pakistan’ın arabuluculuğunda yürüyen temaslarda ilerleme sağlanıyordu. Ancak Trump, sosyal medya paylaşımları ve gazetecilere verdiği demeçlerde İran’ın uranyum zenginleştirmeyi süresiz durdurmayı, zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmeyi ve ABD taleplerinin çoğunu kabul ettiğini öne sürdü.
İranlı yetkililer ise bu açıklamaları reddetti. Yeni tur görüşmelere hazırlandıkları iddiasını da yalanlayan Tahran yönetimi, Trump’ın söylemlerinin müzakerelerde oluşan iyimser havayı dağıttı.
CNN’e konuşan ABD’li yetkililerden bazıları, Trump’ın kamuoyu önünde pazarlık yapmasının sürece zarar verdiğini kabul etti. Yetkililere göre İran tarafı, henüz onay vermediği maddelerin kabul edilmiş gibi gösterilmesinden rahatsız oldu ve bunu iç kamuoyunda “zayıflık görüntüsü” olarak değerlendirdi.
İRAN’DA GÖRÜŞ AYRILIKLARI VE HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA TEHLİKEYE GİREN ATEŞKES
İran tarafında da görüş ayrılıkları ortaya çıktı. Bu arada Devrim Muhafızları ordusunun ABD ile yürütülen görüşmeler hakkında ağırlığını ortaya koyduğu ve gelişmeleri etkilediği ileri sürülüyor. Nitekim Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin 18 Nisan’da Hürmüz Boğazı’nın açıldığına ilişkin açıklamasının hemen ardından Devrim Muhafızlarına yakın isimler ve yayın kuruluşları sert tepki göstermiş ve birkaç saat sonra da boğaz yeniden kapatılmıştı.
Pazar günü ateşkes bir kez daha sarsıldı. ABD’ye ait güdümlü füze destroyerinin Umman Körfezi’nde deniz ablukasını aşmaya çalışan İran kargo gemisine ateş açarak gemiye el koyduğu bildirildi. Bu gelişme Tahran’ın tepkisini daha da artırdı.
AP, ABD-İRAN GÖRÜŞMESİ İÇİN YARINA İŞARET ETTİ
ABD-İsrail ve İran arasındaki ateşkesin süresi bugün gece saatlerinde doluyor. Ateşkesin uzatılıp uzatılmayacağı, İslamabad’daki olası ikinci tur görüşmelerin seyrine bağlı, ancak bu görüşmenin yapılıp yapılmayacağı belirsiz.
İran devlet televizyonu, herhangi bir yetkilinin Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bulunmadığını duyurdu. İran Meclis Başkanı ve birinci tur görüşmelerde İran heyetine başkanlık eden Muhammed Bakir Kalibaf da ABD tehditleri altında müzakereye katılmayacaklarını ve savaşta “yeni kartları“ sahaya sürmeye hazırlandıklarını belirtti.
Ancak Associated Press (AP) haber ajansının bildirdiğine göre, isimleri açıklanmayan Pakistanlı arabulucular, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran Meclis Başkanı Mohammad Bakir Kalibaf’ın yarın erken saatlerde İslamabad’a varacaklarına dair teyit aldıklarını söyledi.
ABD BİR İRAN TANKERİNE DAHA EL KOYDU
ABD Savaş Bakanlığı (Pentagon) sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, ABD güçlerinin daha önce İran ham petrolü kaçakçılığı nedeniyle yaptırım uygulanan bir petrol tankerine el koyduğunu duyurdu. Açıklamada ABD askerlerinin gece saatlerinde M/T Tifani adlı petrol tankerine “olaysız bir şekilde” çıktığı kaydedildi. AP’nin bildirdiğine göre, gemi takip verileri, tankerin Sri Lanka ve Endonezya arasında Hint Okyanusu’nda olduğunu gösterdi. Açıklamada ayrıca “uluslararası sular, yaptırım uygulanan gemiler için bir sığınak değildir” denildi.
ABD, ablukaya aldığı Hürmüz Boğazı’nda şimdiye kadar 27 gemiyi geri çevirdiğini ve 17 Nisan’da ablukayı delmeye çalışan bir İran gemisine el konulduğunu duyurmuştu. Bu gelişme, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere açtığını duyurmasının hemen ardından yaşanmış ve İran saatler sonra boğazı yeniden gemi geçişlerine kapattığını ilan etmişti. Bu da halihazırda süresi dolmak üzere olan ateşkesin geleceğine ve İslamabad’da yapılması planlanan ikinci tur görüşmelerin gerekleşip gerçekleşmeyecğine etki eden önemli bir faktör oluyor.
×
HÜRMÜZ BOĞAZI: İRAN’IN “ALTIN VARLIĞI”, KÖRFEZ’İN DERİNLEŞEN ENDİŞELERİ
Hürmüz Boğazı, savaştan önce, deniz yoluyla gerçekleştirilen küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’inin geçtiği bir yerdi. İran savaş boyunca boğazı kapattı, petrol fiyatlarında artışa yol açan bu gelişme savaşta İran’a kritik bir avantaj sağladı. İran 8 Nisan’da ilan edilen ateşkes sürecindeki ABD ile görüşmelerde de Hürmüz Boğazı’nı önemli bir koz olarak elde tuttu.
Hürmüz Boğazı, ABD ile İran arasında savaşın seyrini etkilediği gibi mevcut durumda ateşkesin geleceği ve iki ülke arasındaki görüşmeler için de belirleyici durumda.
Reuters’ın aktardığı Körfez kaynaklarına göre, ABD-İran görüşmelerinde dikkate değer değişiklikler söz konusu: ABD-İran diplomasisi artık İran’ın nükleer programını geri püskürtmekten ziyade, zenginleştirme seviyelerine ve Tahran’ın küresel petrol arzının yaklaşık beşte birini taşıyan Hürmüz Boğazı üzerindeki nüfuzunu zımnen kabul etmeye odaklanmış durumda. Reuters bu çıkarımdan hareketle Hürmüz Boğazı’nın oluşturduğu etkiye dair şunları bildirdi:
İranlı güvenlik yetkilileri özel olarak bu görüşü destekleyerek, boğazı bir acil durum önlemi değil, uzun zamandır hazırlanmış bir caydırıcılık aracı olarak tanımlıyorlar.
İranlı üst düzey bir güvenlik kaynağı, “İran, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasını içeren bir senaryoya yıllarca hazırlandı ve her adımı planladı. Bugün bu, İran’ın en etkili araçlarından biri; güçlü bir caydırıcı görevi gören coğrafi bir kaldıraç biçimi” dedi.
Kaynak, boğazı “İran coğrafyasında kök salmış, paha biçilmez altın bir varlık; dünyanın İran’dan alamayacağı bir şey, çünkü tam olarak İran’ın bulunduğu yerden akıyor” olarak tanımladı.
Devrim Muhafızlarına yakın ikinci bir İranlı kaynak ise daha da ileri giderek, Hürmüz’ün kullanımıyla ilgili uzun süredir devam eden bir tabunun artık kırıldığını öne sürdü.
Bu kaynak, Hürmüz’ü ABD ve bölgesel devletlerin görmezden gelemeyeceği, “kınından çıkarılmış” bir kılıç olarak tanımlayarak, bölgeye dış güçlere karşı bir kaldıraç sağladığını belirtti.
Analistlere göre, Körfez’deki Arap devletlerini en çok endişelendiren şey, İran füzeleri, insansız hava araçları ve vekil güçlerinin bölgeye defalarca saldırmasına rağmen, müzakerelerin küresel ekonomik etkisi nedeniyle neredeyse tamamen Hürmüz Boğazı etrafında şekillenmesi ve Körfez’in güvenlik endişelerinin ikinci plana atılmasıdır.
Körfez kaynaklarına göre, Hürmüz anlaşmazlığının özünde, boğazı kimin kontrol ettiğinden ziyade geçiş kurallarını kimin belirlediği meselesi yatıyor ve bu durum, sabit uluslararası normlardan güç temelli düzenlemelere doğru daha geniş bir kaymayı yansıtıyor.
