Çobanından taksicisine herkesin kullandığı ucuz hibrit araçlar, şimdi ülkeyi zor bir soruyla baş başa bırakıyor: Bu bataryalar nereye gidecek?
HABER MERKEZİ- Moğolistan, ucuz ve kullanılmış hibrit araçların yeni adreslerinden biri artık… Ancak araçlardan ziyade daha korkunç bir durumla karşu karşıyalar: ömrünü doldurmuş bataryalar…
Moğol bozkırında çobanlar için en büyük mesele zorlu kış şartlarında hayvanları otlatrmak ve onları takip etmek. Eskiden atla gördükleri bu işi zamanla motosiklet, şimdilerde ise hibrit araçlarla yapıyorlar.
Artık modern bir yardımcıları var: Toyota Prius.
Tokyo sokakları için tasarlanmış bu araç geçici bir süre dahi olsa Moğolistan bozkırlarında da iş görüyor.
Yaralanmış hayvan taşımak hiç bu kadar kolay olmamıştır çobanlara göre.
Moğolistan yüzölçümü olarak Türkiye’nin iki katı büyüklüğünde.
3,5 milyonluk nüfusu var. Ama araç sayısı 1,5 milyon ve bunun yarısı hibrit. Japon Prius ise açık ara favori. Sebebi basit: az yakıyor, parçaları ucuz ve kolay bulunuyor.
Ama bu hikayenin bir de arka yüzü var.
UCUZ ARAÇ, PAHALI SORUN
ChannelNewsAssia‘nın haberine göre, Moğolistan yollarındaki Prius’ların büyük bölümü Japonya’dan geliyor. Üstelik çoğu, artık “emekliliği gelmiş” araçlar. Japonya’da işini bitiren, garantisi dolan, bataryası yorgun arabalar Moğolistan’a gönderiliyor.
2023’te 120 bin, 2024’te 130 bin araç ülkeye girdi. Üstelik bunların %80’i Japonya’dan, %95’i de ikinci el.
Fiyatlar da cazip: 10 yıllık bir Prius, 3 bin ile 8 bin dolar arasında.
Hal böyle olunca neredeyse herkes araba sahibi olmuş. Hatta bazı kişilerde iki araba bile var. Ama bu “bolluk”, başkent Ulan Batur trafiğinin kabusu olmuş.
“TEMİZ” ARACIN KALICI KİRİ ÇÖZÜLEMİYOR
Hibrit araçlar teoride daha temiz. Nitekim dünyanın en kirli havasına sahip şehirlerinden biri olan Ulan Batur’da emisyonu azaltmaya da yardımcı oluyorlar.
Ama iş bataryaya gelince tablo değişiyor.
Bu araçların bataryaları zaten Japonya’da yıllarca kullanılmış oluyor. Moğolistan’ın dondurucu soğuğu ve bozuk yolları da eklenince, bataryalar hızla pert oluyor.
Peki sonra ne oluyor?
İşte asıl sorun burada başlıyor.
BATARYALAR NEREYE GİDİYOR?
Ülkede bu bataryaları geri dönüştürecek düzgün bir sistem yok. Resmi atık bertaraf yöntemi de bulunmuyor. Üstelik 2025’te getirilen bir düzenlemeyle bataryaların yurtdışına gönderilmesi de yasaklanmış.
Yani binlerce, hatta on binlerce eski batarya…
Bazıları tamir edilmeye çalışılıyor. Bazıları ise açık arazilere bırakılıyor. Hatta uzmanlara göre, kimi zaman çocukların oynadığı alanların yanında bile durabiliyor.
Oysa bu bataryalar yangın riski taşıyor ve içeriğindeki zehirli maddeler nedeniyle hem toprağı hem suyu kirletiyor.
GELECEK DAHA DA ZOR
Bir yandan elektrikli araçlar artarken, diğer yandan bu araçların “ölüm sonrası” için plan yok. Üstelik bu sorunun yakında katmerleşeceği kaygıları var: Şu anki sorun hibrit bataryalar. Ama yakında lityum bataryalı tam elektrikli araçlar yaygınlaştığında daha ciddi risk başlayacak.
Sadece 2024’te dünya genelinde 17 milyondan fazla elektrikli araç satılmış. Bu dalga Moğolistan’a da ulaşacak.
Sosyal medyadaki kimi çok tanınmış kişiler (fenomenler), doğal yaşamın nimetlerini sade sunumla tüm dünyaya taşıyor. Toprağa sadakat ritüelleri, doğaya saygı vs… Kameranın az ilerisinde ise kenara atılmış bataryalar var…
Ülkenin henüz bir planlaması yok bu atıkları nasıl bertaraf edeceklerine dair. Japonya teknoloji ülkesi olmasına rağmen çözümü komşu ülkeleri kirletmekte bulmuş. Daha bunun Çin’i var, Singapur’u var, Kore’si var…
