1926 yılında gösterime giren Zarê, Êzidî Kürtlerin yaşamını konu alan ilk sinema yapımlarından biri olarak kabul ediliyor. Kürtlerin toplumsal yaşamını beyaz perdeye taşıyan film, aradan geçen yaklaşık bir asra rağmen sinema ve kültür tarihi açısından önemini koruyor.
HABER MERKEZİ – Kürt sinema tarihinin başlangıç noktalarından biri olarak kabul edilen Zarê, 9 Kasım 1926 tarihinde izleyiciyle buluştu. Ermenistan’da çekilen sessiz film, Êzidî Kürtlerin yaşamını, geleneklerini ve toplumsal yapısını beyaz perdeye taşıyan ilk yapım olarak öne çıkıyor.
Senaryosu Hakob Gazaryan’ın “Zarê’nin Kaderi” adlı kısa öyküsünden uyarlanan filmin yönetmenliğini Hamo Beknazaryan üstlendi. Yapım, Türkiye’de ilk kez 2011 yılında düzenlenen !f İstanbul Festivali kapsamında gösterildi. Gösterim için Ermenistan’dan filmin 35 milimetrelik kopyası getirildi.
SESSİZ FİLMDEN SESLİ VERSİYONA
İlk olarak sessiz film olarak çekilen Zarê, yıllar sonra yeni bir çalışmayla yeniden izleyici karşısına çıktı. 1970’li yıllarda Sovyetler Birliği’nde yaşayan Kürt aydını Casim Celil, müzisyen kızı Cemîla Celil ve Kerem Seyyat’ın katkılarıyla film seslendirilerek yeni bir versiyona dönüştürüldü.
Sesli versiyon Ermenistan’da gösterime sunulurken, Türkiye’de Kürtçe ve Türkçe altyazılarla sinemaseverlerle buluştu.
BİR AŞK HİKAYESİNDEN FAZLASI
Film, genç bir Êzidî kadın olan Zarê ile çoban Seydo’nun hikâyesini merkezine alıyor. Ancak yapım yalnızca bir aşk öyküsü anlatmakla kalmıyor; aynı zamanda dönemin Kürt toplumunun sosyal yapısına da ışık tutuyor.
Ağalık sistemi, başlık parası, çok eşlilik ve toplumsal baskılar gibi konuların işlendiği film, dönemin yaşam koşullarını gözler önüne seren önemli bir görsel belge olarak değerlendiriliyor.
KÜRT TOPLUMUNUN YAŞAMINI BEYAZ PERDEYE TAŞIDI
Zarê, Kürtlerin gündelik yaşamını, kıyafetlerini, geleneklerini ve kültürel pratiklerini kayıt altına alan en erken sinema eserlerinden biri olarak kabul ediliyor. Dönemin sınırlı teknik imkanlarına rağmen çekilen film, bugün tarihsel ve kültürel açıdan önemli bir kaynak niteliği taşıyor.
Filmin alt başlığında yer alan “Kürtlerin yaşamı üzerine yedi bölümlük bir film” ifadesi de yapımın belgesel yönünü ortaya koyuyor.
SİNEMA TARİHİNDE ÖZEL BİR YERE SAHİP
Filmde, dini otoritelerin ve yerel güç odaklarının toplum üzerindeki etkileri de işleniyor. Temûr Bey karakteri üzerinden ağalık düzeni ve güç ilişkileri anlatılırken, halkın çaresizliği ve toplumsal eşitsizlikler de dikkat çekici bir şekilde ele alınıyor.
Aradan geçen yaklaşık 100 yıla rağmen Zarê, yalnızca sinema tarihi açısından değil, Kürt toplumunun sosyal ve kültürel geçmişini anlamak açısından da önemli eserlerden biri olmayı sürdürüyor.
