Ekonomik kriz, işten çıkarmalar ve yapay zeka baskısı, basın çalışanlarını ülke çapında greve taşıdı.
HABER MERKEZİ- Fransa’da gazeteciler ve basın sektöründe çalışanlar, medya alanında giderek derinleşen krize karşı ülke çapında greve gitti. Paris’te yüzlerce kişinin katıldığı yürüyüşte, protestocular Fransız Haber Ajansı (AFP) binası önünden Kültür Bakanlığı’na kadar yürüyerek bağımsız haberciliğin geleceğine ilişkin kaygılarını dile getirdi.
Meslek örgütlerinin çağrısıyla düzenlenen eylem, gelecek yıl yapılması planlanan cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde kamuoyunun dikkatini medya sektöründeki yapısal sorunlara çekmeyi amaçlıyor. Göstericiler, “Demokrasinin ortak değeri olan haberi savunalım” yazılı pankartlar taşırken, basın özgürlüğünün ekonomik ve teknolojik baskılar altında zayıfladığı uyarısında bulundu.
BU KEZ BİLGİ DE TEHLİKE ALTINDA
Gazeteciler Sendikası (SNJ) Genel Sekreteri ve Radio France muhabiri Julien Fleury, protestonun yalnızca çalışma koşullarına ilişkin olmadığını belirterek, “Bu kez mücadele ettiğimiz şey mesleğimizin değerleri. Okurlarımıza, dinleyicilerimize ve izleyicilerimize bilginin tehlike altında olduğunu anlatmak istiyoruz” dedi.
Sendikanın verilerine göre mart ayından bu yana medya sektöründe en az 638 kişinin işine son verildi. Özellikle bölgesel gazetelerde yeni istihdam kayıpları yaşanabileceği endişesi dile getiriliyor.
Sektör temsilcileri, ekonomik modelin de giderek sürdürülemez hale geldiğini savunuyor. Ücretli haberciliğe yönelik talebin zayıflaması ve reklam gelirlerinin büyük ölçüde küresel dijital platformlara kayması, birçok yayın kuruluşunu mali açıdan zor durumda bırakıyor.
Araştırmacı gazetecilik platformu Mediapart’ın kurucularından Edwy Plenel de protestoya destek vererek, “Bilgi saldırı altındaysa demokrasi de tehdit altındadır” ifadelerini kullandı. Yaklaşık yarım asırdır gazetecilik yaptığını belirten Plenel, mesleğin bugünkü kadar kırılgan bir dönem yaşamadığını söyledi.
YAPAY ZEKA EDİTÖRLERİ İŞİNDEN EDİYOR
Gösterilerde en fazla tartışılan başlıklardan biri ise yapay zeka oldu. Basın çalışanları, özellikle haberlerin dil ve içerik denetiminden sorumlu redaksiyon ekiplerinin otomasyon nedeniyle küçülmeye başladığını belirtiyor. Yayın gruplarının editoryal kadroları azaltıp yapay zekâ destekli yeni çalışma modellerine yönelmesi, istihdam açısından ciddi kaygılar yaratıyor.
Meslek örgütleri ayrıca yapay zeka şirketlerinin haber içeriklerini modellerini eğitmek için kullanmasına rağmen yayıncılara yeterli telif ödememesini de eleştiriyor.
Paris’teki gösteride taşınan “Basında yapay zeka istemiyoruz” ve “ChatGPT’nin basın kartı var mı?” yazılı dövizler bu endişelerin simgesi oldu.
Gazeteci örgütleri, hükümeti de hareketsizlikle suçluyor. Medyanın geleceğine ilişkin kapsamlı öneriler içeren ve 2024 yılında yayımlanan reform raporuna rağmen, bugüne kadar bu tavsiyelerin büyük bölümünün yasal düzenlemeye dönüştürülmediğine dikkat çekiliyor.
FRANSA MEDYASINDA İŞTEN ÇIKARMALAR NEDEN ARTTI?
Fransa’daki eylem çağrısı, medya sektöründe son iki yıldır hızlanan yeniden yapılanma sürecinin ortasında geldi. BFM TV ve RMC’nin bağlı olduğu Altice Media başta olmak üzere birçok medya grubunda yüzlerce pozisyonun kaldırılması planlanırken, kamu yayıncılarında da bütçe kısıntıları nedeniyle program iptalleri ve işe alımların sınırlandırılması gündeme geldi.
Altice Medya 2024 sonunda yaklaşık 330 gönüllü ayrılık planı duyurmuştu.
- La Croix ve L’Humanité gibi gazeteler maliyet düşürme programları uygulamaya başladı.
- France Télévisions ve Radio France’da kamu bütçesindeki kısıntılar nedeniyle program iptalleri ve yeni işe alımların sınırlandırılması gündeme geldi.
- Le Figaro, Les Échos, Libération gibi büyük gazeteler de dijital dönüşüm kapsamında editoryal organizasyonlarını yeniden yapılandırıyor.
- Fransız sendikalarına göre yalnızca 2025’in ilk aylarında medya sektöründe yüzlerce pozisyonun kaldırılması kararlaştırıldı. Ancak farklı şirketlerde gönüllü ayrılık, emeklilik ve işten çıkarma modelleri uygulandığı için kesin ulusal bir sayı bulunmuyor.
Aynı dönemde haber özetleri, çeviri, video kurgu ve arşivleme gibi alanlarda yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşması, sendikaların “teknolojinin istihdamı azaltma aracı olarak kullanılmaması” yönündeki taleplerini güçlendirdi.
OECD VE ILO VERİLERİ DE AYNI ŞEYİ SÖYLÜYOR
Fransa’daki tartışma yalnızca ulusal değil.
OECD’nin 2024 tarihli değerlendirmesine göre gazetecilik ve medya üretimi, üretken yapay zekâdan en fazla etkilenecek “bilişsel meslekler” arasında yer alıyor.
ILO ile Polonya Ulusal Araştırma Enstitüsü’nün ortak çalışmasına göre ise: gazeteciler, editörler, çevirmenler ve içerik üreticileri üretken yapay zekadan en yüksek düzeyde etkilenecek meslek grupları arasında bulunuyor.
Araştırma, bunun doğrudan toplu işsizliğe yol açacağı sonucuna varmıyor; ancak iş tanımlarının değişeceği, daha az personelle daha fazla içerik üretimi baskısının artacağı uyarısını yapıyor.
