Akbar Notezai
22 Haziran 2026’da, Beluc aktivist ve Beluc Birlik Komitesi’nin baş organizatörü Dr. Mahrang Baloch ve komitenin bir diğer lideri Sibghatullah Shahji, Sınır Birlikleri’nde görevli paramiliter asker Shabbir Ahmed’in ölümüyle ilgili olarak suçlu bulunarak ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.
Ahmed, Temmuz 2024’te Gwadar’da Beluc Birlik Komitesi tarafından düzenlenen bir politik toplantı sırasında öldürüldü. Raporlara göre, 29 Temmuz 2024’te, örgütün ‘Beloch Raji Muchi’ (Beluc Ulusal Toplantısı) için bir araya geldiği sırada güvenlik güçleri ve Beluc Birlik Komitesi protestocuları arasında çatışma çıktı. Sonuç olarak, Quetta’daki terörle mücadele mahkemesi, Baloch ve Sibghatullah’ın kurbanı fiziksel olarak öldürmemiş olsalar da, Beluc Birlik Komitesi’nin ‘yasadışı toplantısında aktif rol aldıkları’ ve ‘güvenlik personelinin öldürülmesinde ortak amaçları olduğu’ yönünde karar verdi. Baloch bu suçlamaları reddediyor.
Mahkeme, sanıkları müebbet hapis cezasına çarptırırken, aynı zamanda Shabbir Ahmed’in mirasçılarına 200.000 Pakistan rupisi (719 ABD doları) para cezası ödemelerine de karar verdi.
10 sayfalık kararın kilit noktalarından biri şöyle:
“Savcılık ayrıca Baloch’un kalabalığa hitap ederek kışkırtıcı bir konuşma yaptığını ve katılımcılar arasında öfke ve düşmanlık uyandırdığını iddia etmektedir. Sınır Birlikleri’nin resmi aracının kalabalığa yaklaştığını fark eden Baloch’un, aracı işaret ederek kalabalığı ‘işgalcilerin’ geldiğini ve dövülmeleri gerektiğini söyleyerek kışkırttığı ileri sürülmektedir.”
Açıklamada ayrıca şu ifadeler yer alıyor:
“Yara almayan ve diğer görevlilerden ayrı düşmüş olan er Shabbir Ahmed, saldırganlar tarafından kullanılan ve fırlatılan sopalar ve taşlar nedeniyle ölümcül yaralar aldı. Olay yerinde hayatını kaybetti.”
Özellikle Baloch, Shahji ve diğer Birlik Komitesi’nin liderleri, çeşitli suçlamalarla bir yıldan fazla süredir hapiste bulunuyor. Baloch, geçen yıl 22 Mart’ta eyalet başkenti Quetta’da, sömürge döneminden kalma Kamu Düzenini Koruma (MPO) yasası uyarınca tutuklanmış ve 30 gün hapis cezansıa çarptırılmıştı.
Baloch’un kız kardeşi avukat Nadia Baloch, kararı reddettiklerini söyledi. Ayrıca ‘adil yargılanma’ haklarından mahrum bırakıldıklarını da belirtti. Diğer Beluc aktivistleri ise suçlamaları reddetmekle kalmayıp, hukuk ekipleriyle birlikte “yüzsüz bir yargılama” olarak adlandırdıkları şeyi reddettiler ve Baloch ile Shahji’nin tutulduğu Hudda hapishanesinin önünde protesto gösterisi düzenlediler.
Dahası, Baloch ve Shahji, avukatlarıyla birlikte video konferans yoluyla yapılan duruşmayı protesto ettiler ve ardından savunmaları için devlet tarafından atanan avukatları kabul etmeyi reddettiler.
Siyasi çevrelerden, sivil toplum üyelerinden, gazetecilerden, insan hakları örgütlerinden ve hayatın farklı kesimlerinden insanlardan kınama geldi. 27 Haziran’da Beluc Birlik Komitesi’nin liderleri hakkında verilen ömür boyu hapis cezasına karşı protesto çağrısının ardından Belucistan’da tam bir grev yaşandı ve Sardar Akhtar Jan Mengal liderliğindeki Belucistan Ulusal Partisi gibi diğer Beluc siyasi partileri de grevi destekledi.
Pakistan İnsan Hakları Komisyonu (HRCP) da verilen cezayı kınadı ve serbest bırakılmalarını talep etti. Siyasi liderler ve kıdemli gazeteciler, Beluc Birlik Komitesi liderliğine karşı verilen kararın ifade özgürlüğüne doğrudan bir darbe olduğunu belirterek, Baloch’un yalnızca Belucistan’ın hakları ve kayıp Beluc kişilerin bulunması için sesini yükselttiği için cezalandırıldığını savundu.
2024 yılında Mahrang Baloch’un aktivizmi birçok uluslararası kuruluş tarafından takdir edildi ve övgüyle karşılandı. BBC onu 100 Kadın listesine aldı ve aynı yıl TIME dergisi tarafından da 100 Gelecek Vadeden Lider arasında gösterildi. Sonuç olarak, kendisinin ve Shahji’nin mahkumiyeti uluslararası dikkat çekti; Uluslararası Af Örgütü bunu kınadı ve derhal serbest bırakılmalarını talep etti.
Beluc siyasetçi Nawab Aslam Raisani, “BYC liderliğine verilen ceza Beluclar tarafından büyük bir tepkiyle karşılanıyor. Bu tür kararlar Beluclar ile devlet arasındaki ayrılığı daha da artırıyor” dedi.
Akbar Notezai yazdı | Beluclar ABD-İsrail ve İran savaşını nasıl yorumluyor?
BELUC BİRLİK KOMİTESİ NASIL ORTAYA ÇIKTI?
Şu anda Mahrang Baloch, isyanların vurduğu Belucistan eyaletinde barışçıl bir haklar hareketi olan Beluc Birlik Komitesi’nin baş organizatörü. Hareket, kaynak zengini bu eyalette zorla kaybetmelerin, yargısız infazların ve ekonomik adaletsizliğin sona ermesini savunuyor.
Yazarın hapishanede kendisiyle yaptığı röportajda Mahrang Baloch, “Birlik Komitesi, Belucistan’ın yerel bir hareketidir. Devletin 2009’da Belucistan’da ‘öldür ve at’ politikasını uygulamaya koymasının ardından, aktif siyasi partilere ve hareketlere karşı bir baskı başlattı. Son yirmi yılda binlerce masum Beluc öldürüldü. Birçok Beluc’un devam eden bir soykırım olarak gördüğü şeye karşı güçlü bir halk hareketine acil ihtiyaç vardı” dedi.
Birlik Komitesi daha önce kurulmuş olsa da, Turbat’ta geniş çaplı bir harekete yol açan olay, 2023 yılında Belucistan’ın Turbat kentinde Terörle Mücadele Dairesi tarafından sözde bir “çatışma” sonucu Balach Baloch’un öldürülmesi oldu. Ailesi ve sivil toplum üyeleri, Balach’ın bir ay önce Terörle Mücadele Dairesi tarafından yakalanıp mahkemeye çıkarıldığını ve “sahte bir çatışma” sonucu öldürüldüğünü iddia ediyor.
Turbat’ta başlayan ve geniş yankı uyandıran hareket, Mahrang Baloch önderliğinde İslamabad’da sona erdi. Bu noktada hem Beluc Birlik Komitesi hem de Mahrang Baloch ülke çapında dikkat çekmişti ve bu ilgi, özellikle Mahrang Baloch’un Belucistan genelinde, genellikle kadınların öncülüğünde düzenlediği birçok büyük miting sayesinde, giderek artmaya devam etti.
Mahrang Baloch, (yazara hapishanede verdiği mülakatta) “BYC, insan hakları ihlallerini belgelemekte ve Belucistan’daki ulusal ve siyasi hakları savunmakta merkezi bir rol oynamıştır. Beluc Soykırımına Karşı Yürüyüş, Gwadar’daki Raji Muchi ve Dalbandin toplantısı gibi büyük halk toplantıları düzenlemiştir. Beluc toplumunun her kesiminden insanı bir araya getiren bu kitlesel toplantılar, devletin gerici politikalarına karşı halk referandumu görevi görmüştür” dedi.
Belucistan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Yardımcı Doçenti Mohammad Arif, Mahrang Baloch gibi kadınların Birlik Komitesi platformundan yükselişinin bir gecede gerçekleşmediğini, aksine Beluc halkının eyaletlerine karşı artan memnuniyetsizliği ve Beluç kadınlarının Belucistan’daki düşmanca siyasi ortamın üstesinden gelebilmeleri sonucunda ortaya çıktığını söyledi.
SONU OLMAYAN BİR ÇATIŞMA
Belucistan’da devlet, Beluç sorununu diyalog ve siyasi yollarla ele almak yerine, siyasi olarak muhalif seslere her zaman sert bir şekilde müdahale edegeldi. Bu durum, bağımsızlık sonrası en uzun süren isyanın da başlıca nedenlerinden biri. İsyan, Beluç milliyetçi lideri Nawab Khair Bakhsh Marri’nin tutuklanmasının ardından 2000 yılında Belucistan’da başladı.
Beluc Birlik Komitesi liderliğinin talepleri Pakistan anayasal çerçevesine uygun olmasına rağmen kabul edilmedi. İslamabad merkezli güvenlik analisti Muhammed Amir Rana, “BYC liderliğine sert bir şekilde davranarak ve liderlerini gözaltına alarak, yetkililer zaten zor durumda olan Belucistan eyaletindeki sorunları daha da ağırlaştırdı. Devlet, meşru ve haklı taleplerini siyasi yollarla kabul etmek yerine, onları gözaltına alıp mahkum ederek Pakistan’daki Beluçları daha da yabancılaştırdı” dedi.
Geçmişte, Mahrang Baloch’un tutuklanıp gözaltına alınmasından çok önce, Belucistan’da birçok Beluç siyasetçi ve milliyetçi, eyaletlerinin hakları için mücadele ettikleri gerekçesiyle gözaltına alınmıştı. Bu gelişmeler, Pakistan’da Beluç ayrılıkçılığının önünü açmıştı.
İlginç bir şekilde, Belucistan, yüzölçümü bakımından Pakistan’ın en büyük eyaleti olmasına rağmen, nüfusu seyrektir. Ülkenin en kaynak zengini eyaleti olmasına ve hem Çin hem de Kanada şirketlerinin yoğun yatırım yapmasına rağmen, sektörel bazda Pakistan’ın diğer eyaletlerinin gerisinde kalarak en yoksul eyalet olmaya devam ediyor.
Beluc analist Kiyya Baloch, “Beluc Birlik Komitesi liderliğinin, özellikle de Dr. Baloch’un tutuklanmasının ardından, Beluçistan’daki Beluc ayrılıkçı gruplarının saflarına genç kadınlar da dahil olmak üzere çok daha fazla Beluc genci katılıyor. Bu durum, eyaletteki güvenlik durumunu daha da kötüleştirdi” diyor.
Beluc Birlik Komitesi’nin politikalarına katılıp katılmamak bir yana, Mahrang Baloch’un mahkumiyeti, Beluçistan’ın sorunlu tarihinde bir başka dönüm noktası oldu. Birçok Beluç için bu, siyasi muhalefetin ve hak taleplerinin giderek diyalog yerine baskıcı önlemlerle karşılandığına dair uzun süredir var olan inancı pekiştiriyor.
Bu yazı The Amargi internet sitesinden alınmıştır.
Akbar Notezai: Gazeteci
