Mutabakat zaptına rağmen ABD ile İran arasında anlaşmazlık sürüyor. Doha’da şimdilik teknik görüşmeler yapıldı, ancak mukatabakın öngördüğü müzakere sürecinde henüz ilerleme yok; Hürmüz Boğazı ve Lübnan için ihtilaf var. İran baş müzakerecisi Kalibaf, ABD ile müzakerelerin başlaması için mutabakatın beş maddesinin uygulanmasını şart koştu.
HABER MERKEZİ – ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından 18 Haziran’da resmen imzalanan ve 28 Şubat’ta başlayan savaşı kalıcı olarak sonlandırmaya yönelik ilk önemli adım kabul edilen mutabakat zaptına rağmen Hürmüz Boğazı ile ilgili yaşanan gerilimden dolayı iki ülke arasında öngörülen müzakere sürecinde henüz bir ilerleme kaydedilmedi.
14 madde ve 60 günlük müzakere | Trump ve Pezeşkiyan mutabakat zaptını imzaladı
Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından hafta sonu, 27 ve 28 Haziran’da Hürmüz Boğazı’nda ABD ile İran karşılıklı saldırılar gerçekleştirdi. Bu saldırılar, mutabakat zaptında öngörülen 60 günlük müzakere sürecinin geleceğine ilişkin kuşkuları ve belirsizlikleri artırdı.
Kırılgan mutabakat zaptından sonra | Hürmüz’de gerilim arttı: ABD ve İran’dan karşılıklı saldırılar
Karşılıklı saldırıların ardından taraflar arasında yeni görüşmeler bekleniyordu. ABD Başkanı Donald Trump, 28 Haziran’da İran heyetinin görüşmek istediğini ve Katar’ın başkenti Doha’da görüşme gerçekleşeceğini duyurdu. ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Trump’ın damadı Jared Kushner de Doha’ya gitti.
Doha’ya İran’dan da bir heyet gitti, ancak İran Dışişleri Bakanlığı ABD ile görüşmeyeceklerini duyurdu. Arabulucu Katar da iki ülke heyetleri arasında herhangi bir görüşme olmayacağını, tarafların arabulucularla görüşeceklerini duyurdu.
Hürmüz’de gerilim sürüyor | Belirsizlik var: ABD ile İran Doha’da görüşecek mi?
TEKNİK GÖRÜŞMELER YAPILDI, MÜZAKERELER HENÜZ BAŞLAMADI
İranlı yetkililer, nükleer programına getirilebilecek olası sınırlamalar gibi daha zorlu konulara geçmeden önce iki tarafın iki hafta önce imzaladıkları ateşkesin şartlarını hâlâ çözmeleri gerektiğini söylüyor.
Reuters haber ajansının görüşmeler hakkında doğrudan bilgi sahibi bir kaynağa ve bir İranlı yetkiliye dayandırdığı haberine göre, ABD ve İran, Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişi konusunda anlaşmaya varmak ve kalıcı bir ateşkes sağlamak amacıyla bugün Katar’ın başkenti Doha’da teknik görüşmeler gerçekleştirdi.
İran, öncelikleri arasında boğazın yönetimi konusunda anlaşmaya varılmasının ve dondurulmuş 6 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılmasının yer aldığını kamuoyuna açıkladı ve İranlı yetkili, mevcut görüşmelerin bu iki konuya odaklanacağını söyledi. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kaynağın belirttiğine göre, ABD’nin öncelikli hedefi ise boğazdan trafiğin serbest akışını sağlamak.
Yaşanan gelişmeler, İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki ablukasını kaldırması karşılığında mali teşvikler verilmesini ve kalıcı bir barış anlaşması için 60 günlük müzakere süresi öngörülmesini içeren ilk çerçeve anlaşmasının temel unsurları konusunda iki tarafın da oldukça uzakta olduğunu gösteriyor.
WSJ: TRUMP YENİ SALDIRI PLANINI GÖRÜŞTÜ
The Wall Street Journal gazetesi, görüşmelere aşina ABD kaynaklarına atıfta bulunarak bildirdiğine göre, Trump, çıkmazı aşmanın yollarını ararken, topyekün savaşa geri dönmeyi değerlendirdi ve Savaş Bakanı Pete Hegseth ile Genelkurmay Başkanı General Dan Caine ile daha fazla hava saldırısı düzenleme konusunda görüşmeler yaptı.
Bununla birlikte İran’ı daha fazla saldırıyla açıkça tehdit eden Trump’ın şimdilik diplomasiye daha fazla zaman tanımaya karar verdiği de kaydedildi.
HÜRMÜZ BOĞAZI ANLAŞMAZLIĞI SÜRÜYOR
Savaşın 28 Şubat’ta başlamasından önce küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın beşte birinin elleçlendiği boğazdan gemi trafiği kısmen yeniden başladı.
Ancak İranlı yetkililer, stratejik su yolunun diğer tarafında yer alan ABD müttefiki Umman ile birlikte trafiği yönetme haklarına sahip olduklarını ve 60 günlük sürenin sona ereceği Ağustos ortasında geçiş ücreti uygulayacaklarını söyledi.
İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakir Kalibaf, devlet televizyonunda yaptığı açıklamada, “Hürmüz Boğazı’nın egemenliği İran ve Umman’a aittir ve boğazdaki trafik İran tarafından belirlenen düzenlemelere tabidir” dedi ve ekledi:
“Hürmüz Boğazı’nın egemenliği ve yönetimi İran’a aittir ve bu husus artık mutabakat metninde de kabul edilmiştir. İran hiçbir koşul altında bu konudan geri adım atmayacaktır. Burası bizim karasularımızdır ve kontrolü de bize aittir.”
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Michael Knowles Show’da yaptığı açıklamada, İran’ın uluslararası su yolundan geçiş ücreti almasının engelleneceğini belirterek, “Bu iş, İranlıların Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden geçiş ücreti toplamasıyla sonuçlanmayacak” dedi.
Vance, dünkü röportajda, rakam vermeden, Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol akışının savaş öncesi seviyelere döndüğünü, hatta bazı günlerde bu seviyeleri aştığını da söyledi.
Bu arada İran baş müzakerecisi Kalibaf “Deniz ablukasının kaldırıldığı günden bugüne kadar 40 milyon varilden fazla petrol ihraç ettik” dedi.
KALİBAF’TAN AÇIKLAMA GELDİ
İran Meclis Başkanı ve baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf, dün devlet televizyonuna yaptığı açıklamada ayrıca ABD ile imzalanan mutabakatın detaylarına da değindi.
Kalibaf, mutabakatın uygulanma sürecine ilişkin değerlendirmesinde, “Şu anda görüşmeler devam ediyor. Ancak karşı taraf yükümlülüklerini yerine getirmek istemezse savaşa da hazırız. Gerekli karşılığı verir ve buna uygun adımları atarız” dedi.
Kalibaf, mutabakatta yer alan beş temel şartın ya derhal uygulanması ya da belirlenen takvim çerçevesinde uygulanmaya başlanması için görüşmeler yürüttüklerini söyledi. Bu maddelerin mutabakatın 1., 4., 5., 10. ve 11. maddeleri olduğunu kaydeden Kalibaf, bu maddelerin ya uygulanmaya başlamış ya da tamamen hayata geçirilmiş olması gerektiğini söyledi.
Bu yükümlülükler yerine getirilmeden sonraki aşamalara geçilmeyeceğini belirten Kalibaf, tüm görüşmelerin mutabakatın ilk aşamasındaki beş maddenin uygulanmasını takip etmeye yönelik olduğunu kaydetti.
14 madde ve 60 günlük müzakere | Trump ve Pezeşkiyan mutabakat zaptını imzaladı
LÜBNAN DA İHTİLAFLI BİR BAŞLIK
ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının bir diğer kritik başlığı da Lübnan ile ilgili. Mutabakata göre, Lübnan’daki savaşın da durması ve taraflar arasında ateşkes ilan edilmesi gerekiyor. Nitekim mutabakattan bir gün sonra 19 Haziran’da İsrail ile Hizbullah arasında ateşkes kararına varıldı ve ardından bölgede tansiyon düştü. Bununla birlikte İsrail ve Lübnan hükümetlerinin ayrıca görüşmeleri oldu. Son olarak 23-25 Haziran tarihlerinde ABD’de görüşen iki ülke heyetleri bir çerçeve anlaşma duyurdu. Bu anlaşma, Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını, buna bağlı olarak İsrail’in kontrol altında tuttuğu Lübnan topraklarından kademeli olarak geri çekilmesini ve Lübnan ordusunun güçlendirilmesini öngörüyor.
Hizbullah anlaşmaya karşı çıkıyor ve bu da bu anlaşmanın uygulanmasının önündeki en büyük zorluk olarak değerlendiriliyor.
İsrail-Lübnan çerçeve anlaşmasına yönelik kuşkular var
Öbür yandan İran Lübnan’daki gelişmeleri ABD ile mutabakatın uygulanmasının temel bir şartı olarak görüyor. Buna karşın İsrail ve Lübnan görüşmeleri ardından ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Lübnan ile İran’ın ayrı süreçler olduğunu söyledi. Bu da, mutabakat zaptında Lübnan’daki savaşın durdurulması konusunda ortak bir tutum benimsemiş gibi görünseler de, İran ve ABD arasında Lübnan konusunda anlaşmazlığın sürdüğüne işaret ediyor.
İran baş müzakerecisi Kalibaf, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, Lübnan’da mutabakatın uygulanmasında sorunlar yaşandığını söyledi ve bundan İsrail’i sorumlu tuttu. Kalibaf ayrıca İran’ın desteklediği Hizbullah gibi, İsrail-Lübnan çerçeve anlaşmasına da karşı çıktı ve bu anlaşmanın Abrahim Anlaşmalarını ilerletmeyi ve Lübnan’ın İsrail rejimiyle ilişkilerini normalleştirmeyi amaçladığını savundu.
Sürecin geleceği yine belirsiz | Çerçeve anlaşma imzalandı: İsrail ve Lübnan memnun, Hizbullah karşı
