Irak’taki meşhur Yeşil Bölge’de siyasetçilerin ve üst düzey yetkililerin tutuklanması, Bağdat’ın kökleşmiş yolsuzlukla gerçekten mücadele edip etmediği ya da Washington ziyareti öncesi sınırlı bir güç gösterisi mi yaptığı sorularını gündeme getirdi. Bazı yorumcular bu operasyonun ülkede kökleşmiş ağları bulunan İran’a yönelik olduğu görüşünde.
HABER MERKEZİ – Irak güvenlik güçleri pazar gecesi Bağdat’taki yüksek güvenlikli Yeşil Bölge’de baskınlar düzenleyerek, siyasetçileri ve üst düzey yetkilileri gözaltına aldı. Terörle Mücadele Servisi’ne (CTS) bağlı seçkin birlikler bölgede ev baskınları düzenledi. Irak resmi haber ajansı INA, milletvekilleri ve hükümet yetkilileri dahil 47 kişinin gözaltına alındığını bildirdi. Tutuklamalar, yolsuzluk ağlarıyla bağlantılı mahkeme kararlarının ardından gerçekleşti. Bazı dosyaların, daha önce tutuklanan eski Petrol Bakan Yardımcısı Adnan el-Cumeyli’nin ifadelerine dayandığı belirtildi.
Gözaltına alınanlar arasında 12 mevcut milletvekili, eski bir milletvekili, eski Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin eski bir danışmanı ve Petrol Bakanlığı’ndan üst düzey bir yetkili bulunuyor. Bazıları Sudani’nin Şii siyasi bloğuyla, bazıları ise Sünni Azm İttifakı’yla bağlantılıydı. Haklarındaki suçlamalar açıklanmadı ancak soruşturmayı yürüten hâkim, devlet kaynaklarının seçim kampanyalarında kullanıldığı ve kamu ihalelerinin komisyon ve kişisel çıkar için istismar edildiği iddialarını araştırdıklarını söyledi.
HALKTAN KOPUK ‘YEŞİL BÖLGE’
Bu operasyon, Irak’ın son yıllarda gördüğü en görünür yolsuzluk operasyonlardan biri olarak değerlendiriliyor ve Başbakan Ali el-Zaidi’nin yeni hükümeti için de ilk önemli sınavlardan biri sayılıyor. The Media Line’da yer alan analizde 2003’teki ABD işgalinde siyasal düzenin sembolü haline gelen Yeşil Bölge’de yaşananlar değerlendirildi. Yeşil Bölge, halktan ayrılmış korunaklı bir alan ve ülkenin Washington, Tahran ve kendi yerleşik elitleri arasındaki hassas dengeyi şekillendiren kurumlara, elçiliklere ve siyasi ağlara ev sahipliği yapmasıyla tanınıyor.
ABD ZİYARETİ ÖNCESİ DÜĞMEYE BASILDI
Mayıs ayında göreve gelen el-Zaidi için bu operasyon siyasi bir fırsat anlamına geliyor. Operasyonun zamanlaması da dikkat çekiyor. El-Zaidi’nin temmuz ortasında ABD’ye giderek ekonomik, ticari ve yatırım ilişkilerini güçlendirmesi bekleniyor. Reuters’a göre ziyaretin amacı Irak-ABD ortaklığını derinleştirmek. Ancak başbakan aynı zamanda İran destekli silahlı grupları kontrol altına almak, kökleşmiş yolsuzlukla mücadele etmek ve Washington ile Tahran arasındaki dengeyi korumak gibi büyük zorluklarla karşı karşıya.
‘İRAN PETROLÜ IRAK’TA AKLANDI’
Bazı analistler Yeşil Bölge baskınlarını yalnızca iç politikaya yönelik bir yolsuzluk operasyonu olarak görmüyor. İran bağlantılı suçlamalarla ilişkilendirilen isimlerden biri, Petrol Bakan Yardımcısı Ali Maariç oldu. Reuters’a göre ABD, Maariç’i mayıs ayında yaptırım listesine aldı ve İran ile İran destekli milislere fayda sağlamak amacıyla Irak petrolünü yönlendirmekle suçladı. Ayrıca İran petrolünün sahte belgelerle Irak petrolüyle karıştırılarak ihraç edilmesine yardımcı olduğu öne sürüldü. Irak Petrol Bakanlığı ise bu suçlamaları reddetti.
‘TUTUKLANANLAR KOLAY HARCANABİLİR İSİMLER’
Bununla birlikte operasyon şu ana kadar İran yanlısı güçlü milis liderlerini veya onların siyasi çevrelerini doğrudan hedef almış görünmüyor. Bazı Iraklı gözlemcilere göre asıl mesele de bu. Ortadoğu siyaset analisti Dr. Tallha Abdulrazaq’a göre operasyonun önemi baskınların büyüklüğüyle değil, dokunulmayan isimlerle ölçülmeli. Abdulrazaq’ın görüşü şu şekilde:
×
Gerçek bir değişim olması için Zaidi’nin, 2003’teki ABD işgalinden bu yana Irak’ı mahveden büyük yolsuzluk balıklarını hedef alması gerekir. Bu operasyon Irak’ın sonunda kendisini temizlediği izlenimini vermek için tasarlandı ama gerçekte tutuklananlar küçük ve kolay harcanabilir isimler.
Daha derin sorun ise Irak devlet kurumlarının kendilerini kontrol eden ağlardan bağımsız hareket edip edemeyeceği. Irak’ta yolsuzluk sadece bireysel hırsızlık ya da bürokratik kötüye kullanım değil; parti finansmanı, kamu ihaleleri, petrol gelirleri, sınır kapıları, bakanlıklar ve siyasi temsil sahibi silahlı grupların içine işlemiş durumda. Bu nedenle yolsuzluk karşıtı kampanyalar genellikle şu sorular üzerinden değerlendiriliyor: Kim tutuklanıyor, kim korunuyor ve kimin çıkarları güvence altında tutuluyor?
Abdulrazaq bunu şöyle özetledi: “Irak devleti aslında milis bağlantılı ekonomik yapının ve milis kontrolündeki parlamentonun ta kendisi. Aralarında gerçek bir ayrım yok.”
ÜÇ FARKLI BAKIŞ AÇISI
Abdulrazaq’a göre zamanlama, İran’ın Zaidi’nin hamlesinden rahatsız olmadığını gösteriyor: “Tahran son derece pragmatiktir. Çıkarlarına hizmet eden mevcut sistem devam ettiği sürece birkaç önemsiz milletvekilinin feda edilmesinden rahatsız olmaz.”
Sonuç olarak Irak’taki operasyon üç farklı anlatı yarattı:
- Hükümetin anlatısı: Irak sonunda yolsuzlukla mücadele ediyor.
- Halkın tepkisi: Yılların hayal kırıklığı nedeniyle temkinli ve güvensiz.
- Analistlerin yorumu: Kampanya ancak dokunulmaz kabul edilen siyasi ve milis bağlantılı yapılara uzanırsa gerçek olabilir.
Şimdilik el-Zaidi görünürlük kazanmış durumda. Yeşil Bölge kapatıldı, üst düzey isimler gözaltına alındı ve devlet güç gösterisi yaptı. Ancak görünürlük, gerçek dönüşüm anlamına gelmiyor. Bundan sonra olacaklar belirleyici olacak. Eğer operasyon düşük ve orta düzey aktörlerle sınırlı kalırsa, birçok kişi bunu Washington’a yönelik sahnelenmiş bir gösteri olarak görecek. Ama kampanya güçlü milis bağlantılı ekonomik çıkarları ve onları koruyan siyasi figürleri hedef almaya başlarsa, o zaman el-Zaidi gerçekten Irak’ın 2003 sonrası düzeninin temellerini sarsmaya başlamış olabilir.
Şimdilik Yeşil Bölge baskınları bir sonuçtan çok bir soru işareti olarak görülüyor: Irak’ın yeni hükümeti gerçekten yolsuzlukla mı mücadele ediyor, yoksa sadece mücadele ediyormuş gibi mi görünüyor?
