Kürt meselesinin çözümü için devam eden süreçte sık sık gündeme gelen “umut hakkı” ile ilgili olarak Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’ne yeni başvuru yapıldı. Başvuruda AİHM’in Öcalan için verdiği kararın Türkiye’de uygulanmadığı ve buna karşı hareke geçilmesi gerektiği kaydedildi.
HABER MERKEZİ – Avrupa Konseyi (AK) Bakanlar Komitesi, Abdullah Öcalan’a “umut ilkesi” konusunu 15-17 Eylül 2025 tarihlerinde gündemine alarak Türkiye’ye “umut hakkı” kararını uygulamaya koyması için Haziran 2026’ya kadar süre verdi.
Century Hukuk Bürosu avukatları, AK Bakanlar Komitesi’ne Abdullah Öcalan’ın “umut hakkı” için dilekçe sundu.
Dilekçede şöyle denildi:
“Hükümet, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Öcalan davası No. 2’deki (AİHM’nin 3. maddesiyle ilgili, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırılan mahkumların umut hakkıyla ilgili) kararına uygun olarak bugüne kadar hiçbir adım atmamıştır. Bu nedenle, bu tavsiyenin komitenizin 1537. toplantısında ele alınmasını öneriyoruz. Türkiye için hazırladığınız uyarı işareti yeniden hazırlanmalı ve kamuoyuna duyurulmalıdır.
12 yıldan fazla süre geçmesine rağmen genel tedbirlere ilişkin hiçbir adım atılmamıştır. Bu nedenle, Sözleşmenin 46/4. maddesi (AİHS’ye taraf bir devletin Sözleşmeye uymaması halinde, Avrupa Komitesi Bakanlar Konseyi, bir başvuru üzerine, ihlal olup olmadığını belirlemek için bir soruşturma prosedürü başlatır) uyarınca, ihlal prosedürünün başlatılması gerekmektedir.
Türk hükümeti, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında belirtilen ilkelere uygun olarak, Türk hukukunda herhangi bir ayrım yapmaksızın, belirtilen suçlara göre serbest bırakma yasalarını uygulamalı ve bunu engelleyen yasaları da değiştirmelidir. Hükümete bu konuda da çağrıda bulunulmalıdır.
Gurban Grubu olarak bilinen Türkiye örneği güçlendirilmeli ve prosedür çerçevesinde kalmalıdır.”
UMUT HAKKI NEDİR?
Peki ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının yol açtığı bu tartışmalı uygulama nereden geliyor ve umut hakkı nedir?
Umut hakkı, ömür boyu cezaevinde infaz edilecek bir hapis cezasına mahkum edilen hükümlülerin serbest bırakılıp bırakılmayacağının belli bir süre sonra idari veya yargısal bir makam tarafından değerlendirilmesini öngören bir hak.
Umut hakkı, hükümlünün ömür boyu cezaevinde kalmayacağını bilmesini ve belli koşullar gerçekleştiğinde serbest kalabileceği umuduyla cezasını infaz etmesini ifade etmektedir.
Komisyon raporunda yer alıp almayacağı tartışılıyor | Umut hakkı nedir, olmaması neden yasak?
AİHM’İN TÜRKİYE KARARLARI
AİHM, Türkiye’de ilişkin de bazı suçlar için öngörülen indirimsiz ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının AİHS madde 3 gereği işkence yasağını ihlal ettiğine dair kararları var. 3713 sayılı “Terörle Mücadele Kanunu” (TMK) kapsamındaki suçlar buna örnek verilebilir.
AİHM’in umut hakkı tanınmadan Türkiye’de infaz edilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının işkence yasağını ihlal ettiğine dair; 2014 yılı Öcalan v. Türkiye (No.2), 2015 yılı Kaytan v. Türkiye ve Gurban v. Türkiye, 2019 yılı Boltan v. Türkiye kararları mevcut.
AİHM ÖCALAN KARARINDA TÜRKİYE’Yİ NİÇİN MAHKUM ETTİ?
AİHM’in hükümlülere umut hakkının tanınması gerektiğine Türkiye aleyhine hükmettiği ilk başvuru “Öcalan v. Türkiye” başvurusu.
Mahkeme, tüm kararlarda Türkiye mevzuatının bazı suçlar açısından indirimsiz müebbet hapis cezası öngörmesi nedeniyle AİHS madde 3 gereklerini karşılamadığını Vinter kararına defalarca atıf yaparak teyit etti.
Öcalan v. Türkiye (No:2) davasında, AİHM özellikle Türkiye Cumhurbaşkanının af yetkisine sahip olmasını ve bir gün bu yetkiyi kullanma ihtimalinin iç hukukta mevcut bulunmasını umut hakkı olarak değerlendirmedi. Yüksek Mahkeme, umut hakkının tanındığının kabul edilebilmesi için mahpusun belli bir hukuksal mekanizma çerçevesinde ilerleyen bir süreçte özgürlüğüne kavuşabileceğini öngörmesi gerekiyor.
Avrupa Konseyi, Öcalan dosyasını görüşüyor | Umut hakkı nedir, olmaması neden yasak?
