Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz, Suudi Arabistan’ın ardından boğazda ikinci büyük petrol ihracatçısı olan Irak’ı da vurdu. Bağdat, Türkiye üzerinden petrolünü pazara ulaştırmak istiyor, ancak Hewlêr hükümeti ile anlaşmazlık yaşandı. Krize dair açıklama yapan Başbakan Mesrur Barzani, Federe Kürdistan Bölgesi’ndeki boru hattı üzerinden petrol ihracatına izin verme kararı aldıklarını duyurdu.
HABER MERKEZİ – İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasının ardından etkilenen ülkelerden biri de Irak. Irak’ın normal koşullarda günde yaklaşık 3,4 milyon varil petrolü başta Basra Petrol Limanı olmak üzere güney limanları üzerinden ihraç ettiğini dile getiren Irak Petrol Bakanı Hayyan Abdulgani, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından üretimi azaltmak zorunda kaldıklarını, mevcut durumda rafineriler ve elektrik santrallerinin ihtiyaçlarını karşılamak için günlük 1,5–1,6 milyon varile kadar üretimin düştüğünü söyledi ve yaşanan krizi aşmak için Kerkük-Ceyhan boru hattını bir haftaya kadar yeniden devreye sokacaklarını açıkladı. Ancak Bağdat’ın devreye koymak istediği bu planın Federe Kürdistan Bölgesi ile yeni bir krizin yaşanmasına yol açtığı kaydediliyor.
×Geçen yıl Hürmüz Boğazı üzerinden 20 milyon varil petrol ihraç ediliyordu. En fazla ham petrol ve petrol ürünü ihraç eden ülke ise Suudi Arabistan oldu. Ülke, günlük 5 milyon 430 bin varil ham petrol ve 800 bin varil petrol ürünü sevk etti. Bunu günlük 3 milyon 320 bin varil ham petrol ve 310 bin varil petrol ürünü ihracatıyla Irak izledi.
IRAK CEYHAN BORU HATTINI KULLANMAK İSTİYOR, ANCAK…
Irak Federal Hükümeti, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan sorunlar nedeniyle petrolü kendi boru hatları üzerinden Türkiye’deki Ceyhan Limanı’na taşımak istiyor.
Kerkük’ten Türkiye’nin Ceyhan Limanı’na uzanan iki ana boru hattından biri Kürdistan Bölgesi’ne, diğeri ise Irak federal hükümetine ait.
Federal hat, 2014 yılında IŞİD saldırıları nedeniyle ağır hasar görmüş ve o tarihten bu yana devre dışı kalmıştı. Irak hükümeti, halihazırda bu hattı onarmaya ve yeniden devreye koymaya çalışıyor. Bu, Kürdistan Bölgesi’nin bir bakıma bypass edilmesi anlamına geliyor. Ancak yine de büyük oranda Kürdistan Bölgesi’nin dışında kalsa da federal hattın Türkiye’ye erişmesi için Duhok bölgesinde Federe Kürdistan Bölgesi’nden geçmesi gerekiyor.
Rojnews haber ajansı ve Rûdaw televizyonunun bildirdiğine göre, Irak hükümeti öncelikle Kürdistan Bölgesi’ne ait olan hattı kullanmak istedi. Buna karşılık Kürdistan Bölgesi hükümeti 4 şart ileri sürdü. Bu şartları kabule yanaşmayan Irak hükümeti bu kez federal hattı onarıp yeniden devreye koymaya karar kıldı, ancak Kürdistan Bölgesi’ne düşen kısım için de Kürdistan hükümetinin onayına ihtiyaç duyuyor.
Türkiye üzerinden ihraç edilmek istenen petrol ile ilgili Irak ve Kürdistan hükümetleri arasında yaşanan krizin sonlandırılması için, Rûdaw’ın aktardığına göre, ABD devreye girdi. ABD’li yetkililerin söz konusu düğümü çözmek amacıyla bugün taraflar arasında kritik bir toplantı gerçekleştireceği bildirildi.
IRAK VE KÜRDİSTAN BÖLGESİ’NDEN FARKLI AÇIKLAMALAR GELDİ
Rojnews haber ajansının bildirdiğine göre, Kürdistan Bölgesi hükümeti, Irak hükümetinin boru hattının devreye girmesine yönelik talebini kabul etmek için bazı şartlar ileri sürdü; Bağdat ise bu şartların petrol ihracatıyla doğrudan ilgili olmadığını savunarak duruma tepki gösterdi. Bu gelişmeler, taraflar arasında yeni bir siyasi ve ekonomik kriz doğurdu ve petrol gelirlerine büyük ölçüde bağımlı olan Irak ekonomisi açısından ciddi endişeler yarattı.
KÜRDİSTAN BÖLGESİ’NİN 4 ŞARTI
Rojnews’in bildirdiğine göre, Kürdistan Bölgesi hükümeti ret kararını dört temel gerekçeye dayandırdı. Birincisi, Bağdat’ın Ocak ayından beri “ASYCUDA” sistemini uygulayarak bölgeye ağır bir mali baskı uyguladığı ve bunun bölgedeki tüccarların dolara erişimini engelleyerek ticari faaliyetleri durma noktasına getirdiği belirtiliyor. Ayrıca Bağdat’ın bu sistemi uygulamak için yeterli süre tanımadığı ifade ediliyor.
İkinci gerekçe, kanun dışı milis grupların Kürdistan Bölgesi’ndeki petrol ve gaz sahaları ile enerji tesislerini hedef alan saldırıları oldu. Bölge yönetimine göre bu saldırılar üretimi durdurdu ve dışarıya ihraç edilecek yeterli petrol kalmadı.
Üçüncü olarak, Bağdat’ın bu saldırıları önlemek veya durdurmak için ciddi bir adım atmadığı öne sürüldü.
Dördüncü olarak ise bu saldırıları gerçekleştiren bazı grupların Bağdat’tan maaş aldığı ve destek gördüğü iddia edildi. Buna karşılık Kürdistan Bölgesi memurlarının maaşlarının sürekli geciktiği ve çoğu zaman eksik gönderildiği belirtildi.
MESRUR BARZANİ: FEDERE KÜRDİSTAN BÖLGESİ’NDEKİ BORU HATTI ÜZERİNDEN İHRACATA İZİN VERİLDİ
Konuyla ilgili akşam saatlerinde Federe Kürdistan Bölgesi Başbakanı Mesrur Barzani’den yeni bir açıklama geldi. Barzani, bölgedeki savaş ve ekonomik krizin yarattığı “olağanüstü koşullar” nedeniyle, Federe Kürdistan Bölgesi’ndeki boru hattı üzerinden petrol ihracatına en kısa sürede başlanmasına izin verme kararı aldıklarını duyurdu.
Barzani, kararın ardından federal hükümetle yürütülecek görüşmelere de değinen Barzani, Kürdistan Bölgesi üzerindeki ekonomik kısıtlamaların kaldırılması gerektiğini, şu sözlerle vurguladı:
“Bu karara paralel olarak, Kürdistan Bölgesi’ne yönelik ithalat ve ticari hareketlilik üzerindeki kısıtlamaların acilen kaldırılması için Bağdat ile görüşmelerimiz ivedilikle devam edecektir. Ayrıca, petrol ve gaz şirketlerinin güvenli bir ortamda üretime yeniden başlayabilmeleri için gerekli teminatların sağlanması temel önceliğimizdir. Bu süreçteki rolleri ve sarsılmaz destekleri için Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ortaklarımıza en içten şükranlarımı sunuyorum.”
Şİİ PARTİLER TEPKİLİ: KONU YARGIYA TAŞINIYOR
Irak Parlamentosu, yarın bir oturum düzenleyerek Irak Petrol Bakanı, Kürdistan Bölgesi Doğal Kaynaklar Bakanı ve SOMO yetkililerini dinlemeyi ve krize çözüm bulmayı planlıyor.
Başbakan Muhammed Şiya Sudani’ye yakın olan İmar ve Kalkınma Koalisyonu, Kürdistan Bölgesi Doğal Kaynaklar Bakanlığı’nın açıklamasını sorumsuz olarak nitelendirdi ve petrol ihracatının anayasa gereği federal hükümetin yetkisinde olduğunu savundu. Bu blok Erbil yönetimine kararından geri adım atma çağrısı yaptı.
Irak Parlamentosu’ndaki Sadıkun Bloğu, Federe Kürdistan hükümetinin şartlarını eleştirerek Irak petrol ihracatının engellendiği gerekçesiyle Federal Yüksek Mahkeme’ye başvurmak için yasal girişim başlattığını açıkladı.
Babilon Hareketi ise petrol ve gazın tüm Irak halkına ait olduğunu belirterek federal devlet dışında hiçbir tarafın bu kaynaklar üzerinde tek başına tasarruf hakkı olmadığını ileri sürdü ve açılacak davalara destek vereceğini duyurdu.
Bunun yanı sıra Takaddum Partisi, Türkiye’deki Ceyhan Limanı üzerinden petrol ihracatına şart koşulmasını eleştirerek bu hattın mevcut bölgesel kriz ortamında Irak için önemli bir alternatif olduğunu belirtti. Nuri Maliki liderliğindeki Yasa Devleti Koalisyonu ise Irak’ın ekonomik güvenliğinin öncelik olması gerektiğini vurguladı ancak krizin diyalog yoluyla çözülmesi çağrısında bulundu.
KDP GRUBU SAYGIYA DAVET ETTİ
Irak Parlamentosu’ndaki Kürdistan Demokrat Partisi grubu ise federal hükümeti Kürdistan Bölgesi’nin anayasal haklarına saygı göstermeye çağırdı. KDP lideri Mesud Barzani de Bağdat ve Erbil hükümetlerini bir araya gelerek sorunları çözmeye ve anlaşmaya varmaya davet etti.
IRAK PETROL GELİRLERİNE BAĞIMLI: CİDDİ KRİZ BEKLENİYOR
Rojnews’in haberinde aktarılan verilere göre, Irak ekonomisi büyük ölçüde petrol gelirlerine bağlı. Ülke gelirlerinin yüzde 90’dan fazlası petrol ihracatından geliyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması nedeniyle Bağdat bu güzergâh üzerinden ihracat yapamaz hâle geldi. Eğer mevcut durum devam ederse Irak hükümeti hem kendi memurlarının hem de Kürdistan Bölgesi memurlarının maaşlarını ödemekte zorlanabilir ve bu durum ülkede ekonomik ve siyasi istikrarsızlığa yol açabilir.
Irak Başbakanı’nın ekonomi danışmanı Mazhar Muhammed Salih, Hürmüz üzerinden petrol ihracatının durmasının etkilerinin hemen değil yaklaşık iki ay sonra hissedileceğini söyledi. Ayrıca boğazın uzun süre kapalı kalması durumunda hükümetin iç borçlanmaya başvurabileceğini, ancak Irak’ın yaklaşık beş ay yetecek mali rezervlere sahip olduğunu ifade etti.
×
IRAK ANAYASASI NE DİYOR?
Irak Anayasası’nın 111. maddesine göre petrol ve gaz tüm Irak halkının ortak malıdır. 112. madde ise petrol ve gazın yönetiminin federal hükümet ile üretici bölgeler arasında iş birliği içinde yürütülmesini ve gelirlerin nüfus oranına göre adil şekilde dağıtılmasını öngörür. Aynı madde, petrol ve gaz politikalarının da federal hükümet ile bölgesel yönetimlerin birlikte belirlemesi gerektiğini belirtir.
