Nature Communications’ta yayımlanan araştırmaya göre, Amazon’daki kuraklık artışının yüzde 74,5’i ormansızlaşmadan kaynaklanıyor. Bilim insanları, “Küresel ısınma etkili ama asıl sorun ağaç kaybı” dedi.
HABER MERKEZİ – Dünyanın en büyük yağmur ormanı Amazon, onlarca yıldır giderek daha kurak hale geliyor. Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, bu değişimin ne kadarının küresel ısınmadan, ne kadarının ormansızlaşmadan kaynaklandığını ortaya koydu.
São Paulo Üniversitesi’nden Marco Franco ve Luiz Augusto Toledo Machado’nun öncülüğünde yapılan çalışmada, 35 yıllık arazi kullanımı ve atmosfer verileri incelendi. Sonuçlara göre, 1985–2020 yılları arasında kurak dönemlerde yağışlardaki azalmanın yüzde 74,5’i, sıcaklıklardaki artışın ise yüzde 16,5’i doğrudan orman kaybıyla ilişkili.
Kuru mevsimde yağış miktarı yılda ortalama 21 milimetre azaldı, bunun 15,8 milimetresi ormansızlaşmadan kaynaklandı. Maksimum günlük sıcaklıklar 2 derece arttı; bunun 0,39 derecesi yine ağaç kaybına bağlandı.
Amazon’daki ağaçlar yalnızca karbon döngüsünü değil, iklimi de şekillendiriyor. Her gün milyarlarca ağaç topraktan aldığı suyu atmosfere bırakıyor; buharlaşma ve düşük basınç alanları sayesinde yağış döngüsünü besliyor. Ancak orman örtüsü azaldığında bu “biyotik pompa” zayıflıyor, bölgesel kuraklıklar artıyor.
Araştırmaya göre, orman örtüsünde yüzde 10–40 arasındaki kayıplar en sert etkiyi yaratıyor. Yoğun tahribat görülen bölgelerde yalnızca ormansızlaşmadan kaynaklanan sıcaklık artışı 1,2 dereceyi aşarken, yağışlarda 50 milimetreyi bulan düşüş kaydedildi.
Etki Amazon havzasıyla sınırlı değil. Ağaçların ürettiği “uçan nehirler”, Güney Amerika’nın tarım bölgelerinden And Dağları’na kadar geniş bir alanda yağış rejimini etkiliyor. Bu sistemin bozulması, gıda üretimini de tehdit ediyor.
Bugün Amazon’un yaklaşık yüzde 13,2’si yok olmuş durumda; doğu kesiminde kayıp yüzde 31’e ulaştı. 2024’te Lula yönetiminde ormansızlaşma dokuz yılın en düşük seviyesine inse de, aynı yıl çıkan yangınlarda 4,6 milyon hektar orman kül oldu.
Araştırmacılara göre, mevcut ormansızlaşma hızının devam etmesi halinde 2035’e kadar kurak dönemlerde yağışların 7 milimetre daha düşmesi, sıcaklıkların ise 0,6 derece yükselmesi bekleniyor. Bu da Amazon’un ikliminin, daha kurak Cerrado savanasına yaklaşacağı anlamına geliyor.
