Dünyanın karalarındaki su miktarı azalıyor. Nehir debileri normalden uzaklaşırken buzullar da hızla küçülüyor. Dünya Meteoroloji Örgütü’ne göre 2025, son 35 yılın nehir akışları açısından en kurak yıllarından biri oldu.
HABER MERKEZİ- Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) 17 Eylül’de yayımladığı küresel su kaynakları raporu, gezegenin su döngüsünde uzun süredir devam eden bozulmaya dikkat çekiyor. Örgüte göre karalar, geçmişe kıyasla giderek daha az tatlı su tutuyor. Bu eğilim, iklim değişikliğinin yanı sıra insan faaliyetleri için yapılan yoğun su çekimleriyle de bağlantılı.
2025’te dünya karalarının yüzde 42’sinde su stoku normal seviyelerin altında kaldı. 2000’li yılların başında bu oran yüzde 20’nin altındaydı. Toprak nemi, göller, nehirler, yeraltı suları, kar ve buzullarda biriken suyu kapsayan karasal su depolaması ise 2014-2016 döneminden bu yana geriliyor.
BUZULLAR ÜST ÜSTE DÖRDÜNCÜ KEZ KÜÇÜLDÜ
Le Monde’da yer alan habere göre su döngüsündeki bozulmanın en belirgin göstergelerinden biri buzullardaki kayıp. WMO, 2025’te buzullaşmış bütün bölgelerde yaygın kütle kaybı yaşandığını ve bunun üst üste dördüncü yıl olduğunu bildirdi.
2023-2025 arasında buzullar yaklaşık 1.400 gigaton su kaybetti. Bu miktar, insanlığın bir yılda kullandığı tatlı suyun yaklaşık üçte birine denk geliyor. İzlanda ve Orta Asya, kaybın özellikle belirgin olduğu bölgeler arasında. Rusya’daki Orta Altay buzulları da 1950’lerin ortalarından bu yana yüzölçümlerinin yüzde 40,2’sini yitirdi.
Buzulların erimesi kısa vadede nehirleri besleyerek su miktarını artırabiliyor. Ancak buzullar küçüldükçe bu katkı da azalıyor. WMO, Avrupa Alpleri, İskandinavya ve Kafkaslar gibi küçük buzulların ağırlıkta olduğu bazı bölgelerin, nehirlerin yaz aylarındaki akışının en yüksek seviyeye ulaştığı “zirve su” dönemini şimdiden geçmiş olabileceği uyarısında bulunuyor.
YERALTI SULARI DA BASKI ALTINDA
Yeraltı suları da benzer bir tablo sergiliyor. Yenilenmeleri yıllar sürebilen bu rezervler, özellikle aşırı pompaj nedeniyle azalıyor.
WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, durumu bir tasarruf hesabına benzeterek, “Bu hesabı tüketiyoruz” uyarısında bulundu. Örgütün verilerine göre 2025’te dünya genelinde izlenen yeraltı suyu kuyularının yaklaşık üçte ikisinde koşullar tarihsel normal aralığın dışında kaldı ve dengesizlik 2024’e kıyasla daha fazla su açığı yönünde gelişti.
Nehirlerdeki tablo da değişimin boyutunu ortaya koyuyor. 2025’te dünya nehir havzalarının yalnızca yüzde 36’sında akışlar normal düzeydeydi. 1991-2020 dönemindeki ortalama ise yüzde 46’ydı. WMO, 2025’in nehir debileri bakımından son 35 yılın en kurak yıllarından biri olduğunu belirtiyor.
AYNI GEZEGENDE HEM KURAKLIK HEM TAŞKIN
Su kaynaklarının azalması, su döngüsünün daha öngörülemez hale gelmesiyle birlikte ilerliyor. WMO’ya göre son yedi yılda normal nehir akışlarının görüldüğü havzaların oranı, 1991’den bu yana en düşük seviyelerde kaldı. Bir bölgede kuraklık yaşanırken başka bir bölgede aşırı yağış ve seller görülmesi giderek daha sık karşılaşılan bir durum.
Örgüt, güçlenen El Niño koşullarının kısa vadede bazı bölgelerde kuraklık, bazı bölgelerde ise sel riskini artırabileceği uyarısında bulunuyor. Son beş yılda dünyanın farklı bölgelerindeki meteoroloji ve hidroloji kuruluşları hem kuraklık hem de sel açısından rekor düzeyde olaylar bildirdi. Bazı bölgelerde bir felaketin ardından diğerinin gelmesi için toparlanma süresi bile kalmadı.
Bu değişim yalnızca insan toplumlarını değil, ekosistemleri de etkiliyor. Avrupa’da bazı nehirlerin yılın belirli dönemlerinde tamamen kuruyan kesintili akarsulara dönüşmesi bekleniyor.
Macaristan’ın güneybatısındaki Bükkösdi havzasında ise 2026’daki kritik kuraklık sırasında yaklaşık 218 kilometrelik akarsu sisteminin neredeyse tamamının kuruduğu bildiriliyor.
Araştırmacılar, bunun daha önce 2041-2070 dönemi için yapılan projeksiyonlarda öngörülen bir tablo olduğunu belirtiyor.
AŞIRI DOĞA OLAYLARINDA ÖLÜMLER ARTIYOR
Kuraklık ve aşırı yağışların ağır sonuçları insan hayatına da yansıyor. WMO’ya göre 2021-2025 arasında sel gibi hidrolojik olaylarla bağlantılı en az 62.500 kişi hayatını kaybetti. Ölümlerin yüzde 80’i Afrika ve Asya’da kaydedildi.
Su kaynaklarındaki gerileme, güvenli içme suyuna erişim sorununu da büyütüyor. UNESCO verilerine göre dünya genelinde yaklaşık 2,1 milyar insan hala güvenli içme suyu hizmetine sahip değil.
