İran’daki savaşın ABD’ye maliyeti, enerji maliyetleri hariç, Ağustos başı itibarıyla en az 38 milyar dolar. İran ekonomisi çökme noktasında ve Haziran sonu itibarıyla toplam zararı yaklaşık 144 milyar dolar. Savaşın enerji ithalatçısı ülkelere ek maliyeti en az 330 milyar dolar. İhracatçı Körfez ülkelerinin kaybı da bir o kadar büyük.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan ve hala çözümsüz olan savaşın ekonomik maliyeti de ağır oluyor. Taraflar arasında 8 Nisan’dan sonra başlayan doğrudan ve dolaylı görüşmeler de savaşı sonlandırmak için herhangi bir sonuç ortaya çıkarmadı.
ABD Kongresi Bütçe Ofisi’nın dün açıklanan verilerine göre, ABD’nin İran’a karşı sürdürdüğü savaş 1 Ağustos tarihi itibarıyla 38 milyar dolara mal oldu ve Trump yönetiminin savaşı sona erdirmenin ve hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmanın yollarını ararken bu miktarın ayda 3 milyar dolar artmasının beklendiği bildirildi.
Kongre Bütçe Ofisi’nin 1 Ağustos’a kadar olan harcamaları kapsayan hesaplamalarına göre, savaşın 2027 yılının ilk üç ayında enflasyonu yüzde 0,5 oranında artırması bekleniyor.
Artan maliyetler, ABD’nin mühimmat stoklarını zorladı ve enerji fiyatlarını yükselterek ülkenin diğer potansiyel çatışmalara yanıt verme kabiliyeti konusunda endişeleri artırdı ve zaten kısıtlı olan federal bütçeye ek baskı getirdi.
Bu arada ABD Savaş Bakanı (Pentagon) Pete Hegseth, 21 Temmuz’da yaptığı açıklamada savaşın o tarih itibarıyla maliyetinin 37,5 milyar dolar olduğunu belirtmişti.
×Öte yandan Pentagon’un denetleme biriminin 14 Eylül’de kamuoyuna açıkladığı rapora göre, ABD’nin dört Körfez ülkesindeki diplomatik tesisleri, İran askeri saldırıları nedeniyle yaklaşık 184 milyon dolarlık hasar gördü.
Bütçe ofisi, maliyetlerin büyük çoğunluğunun mühimmatın hızla azalmasından kaynaklandığını ve ABD stoklarının yenilenmesinin beş yıl sürebileceğini tahmin ettiğini belirtti.
Pentagon’un baş sözcüsü Sean Parnell, raporun mühimmat kıtlığıyla ilgili bulgularını reddetti ve “Başkanın seçtiği zaman ve yerde saldırı düzenlemek için gereken her şeye sahibiz” dedi.
Bu arada raporda, Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemilere yönelik son saldırıların ve bölgedeki ABD askeri tesislerine yapılan saldırıların maliyetleri yer almadı. Ayrıca, savaşın finansmanıyla ilgili borçlanma giderleri de hesaba katılmadı; bu da toplam maliyete on milyarlarca dolar daha ekleyebilir.
Kongre Bütçe Ofisi’nin (CBO) yaptığı değerlendirmeye göre, savaş ABD’nin savunma gücü ve iç ekonomisi üzerinde geniş kapsamlı sonuçlar doğurabilir.
Kongre Bütçe Ofisi (CBO), füze önleyiciler de dahil olmak üzere kritik mühimmat açığının, Çin ve Tayvan’ı içeren olası düşmanlıklar gibi başka bir büyük çatışma durumunda Pentagon’un müdahalesini engelleme riski taşıdığını belirtti.
Senato’daki Temmuz ayındaki oturumda Hegseth, mühimmat stoklarını yenilemek için yaklaşık 90 milyar dolarlık acil fon talep etti. Hegseth, “Bu fonlar olmadan, ciddi açıklar yaşarız” dedi.
ABD EKONOMİSİ DAHA DA KÖTÜYE GİDİYOR: IRAK VE AFGANİSTAN KIYASLAMASI
Savaşın artan maliyeti, zaten kötüşeleşen ABD mali durumunu da olumsuz etkiliyor. Ülkenin toplam kamu borcu Ağustos ayında 40 trilyon doları aştı.
Trump, İran savaşını düzenli olarak 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından gerçekleşen ABD’nin Irak ve Afganistan işgalleriyle karşılaştırıyor.
Brown Üniversitesi’nin Savaşın Maliyetleri projesine göre; en yoğun döneminde 100 binden fazla askerinin yer aldığı sekiz yıllık ABD Irak savaşı 2 trilyon dolara, aynı şekilde en yoğun döneminde 100 binden fazla askerin yer aldığı 20 yıllık ABD Afganistan savaşı ise 2,3 trilyon dolara mal oldu.
×
SAVAŞIN İRAN’A MALİYETİ: EKONOMİDE BÜYÜK YIKIM
Demokrasiyi Savunma Vakfı (FDD) analistleri Daniel Swift ve Miad Maleki’nin 26 Haziran’da, ABD-İran mutabakatının imzalanmasından günler sonra yayımladıkları veriler dikkat çekici sonuçları ortaya koyuyor. Swift ve Maleki’nin sunduğu verilerden bazıları şöyle:
“Demokrasiyi Savunma Vakfı’nın (FDD) Ekonomik ve Mali Güç Merkezi (CEFP), [İran’ın savaştaki] toplam ekonomik zararı yaklaşık 144 milyar dolar olarak tahmin etti; bu, İran’ın savaş öncesi GSYİH’sının yaklaşık %40’ına denk geliyor ve olası aralık 50 milyar ila 300 milyar dolar arasında değişiyor. İran rejiminin sözcüsü Fatemeh Mohajerani ise, CEFP’nin merkezi tahmininden bile daha yüksek bir rakam verdi: 40 günlük savaşın doğrudan ve dolaylı zararı 270 milyar ABD doları.
ABD deniz ablukası, ekonomik açıdan kullanılan en isabetli araç olduğunu kanıtladı. İran, Mayıs 2026’da hiç ham petrol ihraç etmedi; bu rakam, savaş öncesi son tam ay olan Şubat ayındaki günlük 2,1 milyon varilin biraz üzerindeydi. Mayıs ayı için tahmini ihracat gelirleri, savaş öncesi aylık gelir baz alınarak 200 milyon ABD dolarının altına düştü; bu rakam, savaş öncesi aylık gelir baz alındığında bu rakamın 20 katından fazlaydı. Oxford Economics, ablukanın İran’ın ihracat gelirlerinin %70’ini kesebileceğini tahmin ediyor. FDD, ablukanın günlük toplam ekonomik zararının yaklaşık 435 milyon ABD doları olduğunu tahmin ediyor.
Makroekonomik sonuçlar ağır. Mayıs ayında aylık enflasyon %8,8’e ulaşarak yıllık ortalamayı %57,7’ye çıkardı. İran riyali, Nisan ayı sonlarında ABD doları karşısında yaklaşık 1,9 milyon ile rekor düşük seviyeye geriledi. Ekmek ve tahıl fiyatları Mart 2026’ya kadar yıllık bazda %140 arttı. Et fiyatları da benzer şekilde %135, süt ürünleri ise %116,8 arttı.
Bu arada, sanayi hasarı bir istihdam felaketine yol açtı. İran’ın üretim tabanının yaklaşık %20’sini oluşturan 20.000’den fazla fabrika ve sanayi tesisi hasar gördü veya yıkıldı. İran’ın en büyük çelik kompleksleri üretimi durdurdu. İran’ın yarı resmi Jamaran haber ajansına göre, yaklaşık 50 petrokimya kompleksi de kapandı.
İran Çalışma Bakan Yardımcısı Gulamhossein Muhammedi, savaş nedeniyle en az bir milyon doğrudan iş kaybı yaşandığını doğruladı. İran Sosyal Güvenlik Kurumu’nda eski bir analist olan ekonomist Hadi Kahalzadeh, kümülatif etkinin 10 ila 12 milyon işi riske attığını tahmin etti; bu da İran’ın toplam iş gücünün yaklaşık yarısına denk geliyor. Savaş zamanı güvenlik önlemi olarak uygulanan aylarca süren internet kesintisi, özellikle evden çalışanlar tarafından ağır bir şekilde hissedildi; savaşın başlamasından sonraki 60 gün içinde işsizlik sigortası başvurularının üçte birini kadınlar oluşturdu; bu oran, bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık üç kat daha fazlaydı.
Rejimin ülke çapındaki protestolara yanıt olarak bağlantıyı kestiği 8 Ocak 2026’da başlayan ve en az 88 gün süren internet kesintisi, başlı başına önemli ölçekte bir ekonomik yaraydı. Bağımsız tahminler oldukça farklılık gösteriyordu: Dijital ekonomiye günlük maliyetler 30 ila 80 milyon ABD doları arasında değişirken, bankacılık ve geleneksel işletmelerin ödemeleri işleyememe veya tedarikçilerle koordinasyon sağlayamama durumunu da hesaba katan daha geniş tahminler günlük 250 milyon ABD dolarına kadar ulaşıyordu.
IMF’nin Nisan 2026 Dünya Ekonomik Görünümü raporu, İran ekonomisinin 2026’da %6,1 oranında küçüleceğini ve enflasyon oranının %68,9 olacağını öngördü. İranlı üst düzey ekonomi yetkililerinin, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian’ı savaşın etkilediği ekonomiyi yeniden canlandırmanın on yıldan fazla sürebileceği konusunda uyardığı bildirildi.
Ekonomist Kahalzadeh’in de belirttiği gibi, %115’i aşan gıda enflasyonu, kitlesel işsizlik ve tahrip olmuş sosyal hizmetlerin yükünü omuzlayan sıradan İranlılar için, Başkan Donald Trump’ın dayanışma gösterdiği İran’ın ezilmiş halkının şimdi en büyük yükü taşıması acı bir ironidir. Yeniden yapılanma yolu, yabancı sermaye ile değil, İslam Cumhuriyeti’nin yıkılıp yıkılmamasıyla başlar.”
Kawe Fatehi yazdı | İran’da kriz: Hürmüz’e alternatifler talebi karşılayamıyor
SAVAŞ ENERJİ İTHALATÇISI ÜLKELERE EN AZ 330 MİLYAR DOLAR EK MALİYET GETİRDİ
Savaş öncesinde dünyanın petrolünün yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği dar su yolu olan Hürmüz Boğazı’na ve komşu Körfez ülkelerindeki enerji tesislerine yapılan saldırıların yol açtığı enerji şokları, tüketiciler ve küresel üreticiler için fiyatları keskin bir şekilde artırdı.
Centre for Research on Energy and Clean Air’ın (CREA) verilerine göre;
- Fosil yakıt ithalatçıları, savaştan sonraki altı ayda deniz yoluyla taşınan ham petrol, petrol ürünleri ve LNG için, savaş öncesi vadeli işlem piyasalarının aynı dönem için beklediğinden 330 milyar dolar daha fazla brüt maliyet ödedi
- ABD-İran savaşı, 1990 Körfez Savaşı’ndan bu yana yaşanan en büyük ve uzun süreli petrol fiyat şokuna neden oldu . Çatışmanın ilk altı ayında, Asya LNG fiyatları savaş öncesi beklentilerin ortalama yüzde 75 üzerinde, Avrupa LNG fiyatları yüzde 60 üzerinde, dizel yüzde 59 üzerinde ve ham petrol yüzde 35 üzerinde seyretti.
- Mutlak değerler açısından, en yüksek brüt ek maliyetler AB (78 milyar dolar), Çin (35 milyar dolar) ve Hindistan (22 milyar dolar) tarafından karşılandı . İthalatçı ülkeler arasında, tipik bir düşük veya orta gelirli ülke, tipik bir yüksek gelirli ülkeye kıyasla GSYİH’ye oranla yaklaşık iki kat daha fazla ödeme yaptı.
- Küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki kapanma, deniz yoluyla ham petrol ihracatını yüzde 9 düşürdü. İlk 6 ayda petrol ihracatı kaybı günlük 3,9 milyon varile ulaştı.
- Suudi Arabistan, BAE, Katar, Kuveyt, Umman, Irak ve İran’ın deniz yoluyla ham petrol ihracatı yüzde 41 düşerek günlük 9,89 milyon varile indi.
