ABD-İran mutabakat zaptının en kritik başlıklarından biri İran’ın nükleer programı. Trump, İran’ın nükleer denetçilerin denetimlerine izin vermeyi kabul ettiğini söyledi, İran bu iddiayı reddetti. IAEA Başkanı Grossi ise, İran’da denetim yapabileceklerini söyledi, ancak net takvim vermedi.
HABER MERKEZİ – ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından 18 Haziran’da resmen imzalanan ve 28 Şubat’ta başlayan savaşı kalıcı olarak sonlandırmaya yönelik ilk önemli adım kabul edilen mutabakat zaptının en önemli başlıklarından biri İran’ın nükleer programı ve zenginleştirilmiş uranyumu.
ABD-İran mutabakat zaptı imzalanıyor | Verilerle hedefler ve sonuçlar: ABD İran’da neyi başardı?
Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından iki ülke heyetelri 21 Haziran’da İsviçre’de bir araya geldi ve ilerleme kaydedildiği belirtilen ilk görüşmelerin ardından mutabakat zaptında öngörülen başlıkların 60 günlük sürede müzakere edilmesine yönelik çalışmaların başladığı duyuruldu.
14 madde ve 60 günlük müzakere | Trump ve Pezeşkiyan mutabakat zaptını imzaladı
TRUMP “RIZA GÖSTERDİLER” DEDİ, İRAN REDDETTİ
Mutabakatın en kritik başlıklarından biri İran’ın nükleer programının ve elindeki 400 kg’dan fazla zenginleştirilmiş uranyumun ne olacağı.
Mutabakat zaptı İran’ın nükleer programına herhangi bir sınır getirmiyor; bu konu 60 günlük müzakerelerde ele alınacak.
Trump, İran’ın uluslararası denetçilerin hasar görmüş nükleer tesislerine süresiz erişimine izin vermeyi kabul ettiğini iddia etti. Trump sosyal medyada, “İran, gelecekte (sonsuza dek!!!) en üst düzey nükleer denetimlere tamamen ve eksiksiz olarak rıza göstermiştir” dedi.
İran ise, görüşmelerde nükleer programını ele aldığını reddetti ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı müfettişlerini ülkeye tekrar davet etmeyi kabul etmediğini söyledi.
Bu karşılıklı açıklamalar, Lübnan’daki savaşın gidişatı, Hürmüz Boğazı’nın yeni statükosu gibi bazı başlıklarla birlikte ABD-İran mutabakat zaptının geleceğini kırılgan hale getiriyor.
IAEA’nın İran raporu | İran’a saldırının temel nedeni: İran’ın nükleer kapasitesi ne?
IAEA BAŞKANI GROSSİ’DEN İRAN’IN NÜKLEER TESİSLERİ İÇİN AÇIKLAMA
İran’ın nükleer tesislerinin denetimi konusunda dikkat çekici bir açıklama ise BM Uluslarasası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı Rafael Mariano Grossi’den geldi.
İsrail’in 2025’te İran’a karşı 12 günlük bir savaş başlatmasından bu yana, Tahran, IAEA’nın, İslam Cumhuriyeti’nin potansiyel olarak 10 nükleer silah yapmaya yetecek kadar yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum depoladığına inanılan zenginleştirme tesislerini ziyaret etmesini engelledi. İran uzun zamandır programının barışçıl olduğunu savunuyor, ancak dünyada silah programı olmadan yüzde 60 saflıkta uranyuma sahip tek ülke konumunda.
ABD ve İran, söz konusu yerlerin denetlenip denetlenmeyeceği konusunda dün çelişkili açıklamalarda bulundu. Grossi, çelişkileri kabul ederek, bunun şu anda bir “söz savaşı” olduğunu savundu.
Tsunami felaketinin vurduğu Fukuşima Daiichi nükleer santralinde düzenlediği basın toplantısında gazetecilere konuşan Grossi, “Siyasi açıklamaları anlayabiliyorum, bunlar gerçekliğin bir parçası, ancak size hatırlatmak ve dikkatinizi çekmek istediğim temel nokta şu ki, her iki başkan tarafından da imzalanmış bir Mutabakat Anlaşması var” dedi.
Mutabakat zaptında, “nükleer malzeme tesisleriyle ilgili olarak gerçekleştirilecek nükleer faaliyetlerin, tüm maddelerinde açıkça belirtildiği gibi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) tarafından denetlenecektir” deniyor.
Grossi sözlerine şöyle devam etti: “Elbette, bunu yapmak için inceleme yapmamız gerekecek. Bu, yarından sonraki gün mü, bir hafta sonra mı yoksa 10 gün sonra mı gerçekleşirse gerçekleşsin, önemli ama şart değil. Bu olacak.”
Bu denetimler, İran’ın uranyum stokunun yüksek oranda zenginleştirilmiş seviyelerden “daha düşük saflıkta” bir seviyeye indirilmesini öngören anlaşma için kilit önem taşıyor.
İRAN, IAEA’NIN BOMBALANMIŞ YERLERİ GÖRMESİNE İZİN VERMEDİ
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (IAEA), 2025’teki 12 günlük savaştan bu yana İran’daki Buşehr nükleer santrali gibi diğer nükleer tesisleri ziyaret etme izni verildi. Ancak IAEA, zenginleştirme tesislerine erişim olmadan İran’ın stoklarının durumunu doğrulayamadığını veya uranyum zenginleştirmek için kullanılan santrifüj kademelerini kontrol edemediğini söylüyor. Hem İran hem de IAEA, Tahran’ın uranyum zenginleştirmediğini söylüyor, ancak nükleer silahların yayılmasını önleme uzmanları, İslam Cumhuriyeti’nin stoklarını beyan edilmemiş bölgelere taşıyor olabileceğinden endişe duyuyor.
TEKNİK GÖRÜŞMELER GELECEK HAFTA
Bu arada Pakistan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, ABD ve İran arasında teknik düzeydeki görüşmelerin önümüzdeki hafta başlarında İsviçre’deki Bürgenstock tatil beldesinde yeniden başlamasının beklendiği kaydedildi. Pakistan, görüşmelerde önemli bir arabulucu rolü üstlenmişti.
RUBIO KÖRFEZ TURUNDA
Öte yandan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD’nin müttefikleriyle görüşmelerde bulunmak üzere Körfez ülkelerini ziyaret ediyor. Rubio, Abu Dabi’de Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkanı Mohamed bin Zayed Al Nahyan ile kapalı kapılar ardında bir görüşme yaptı ve özel bir çalışma yemeğinde bir araya geldi.
Rubio’nun Kuveyt’e, ardından da Bahreyn’e giderek bu ülkelerin liderleriyle görüşmeler yapması da planlanıyor.
