Trump’ın İran ile anlaşmaya varıldığına ilişkin açıklamasının ardından ABD ve İran basınında olası anlaşma metninin detayları paylaşıldı. Bazı farklar göze çarpmakla birlikte, iki ülke medyasının duyurduğu taslak metinlerdeki esas başlıkların son zamanlarda gündeme gelen hususları içerdiği görülüyor.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaşın 40’ıncı gününde, 8 Nisan’da ateşkes ilan edildi. 11 Nisan’da ise ABD ve İran heyetleri Pakistan’da, 1979’dan bu yana ilk kez doğrudan yüz yüze görüşme gerçekleştirdi ve bu sonuçsuz görüşmenin ardından bugüne kadar taraflar arasında dolaylı görüşmeler sürüyor.
Geçici ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana ABD ve İran birkaç kez karşılıklı ateş açtı; müzakereciler ise dördüncü ayına giren savaşı sona erdirmek için başarısız girişimlerde bulundu.
Son olarak Çarşamba ve Perşembe günleri ABD ordusu, Pazartesi günü stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD saldırı helikopterinin düşürülmesinin ardından, boğaz çevresindeki hava savunma sistemlerini ve radar üslerini hedef aldı. İran ise bölgedeki ABD hedeflerine saldırılar düzenlediğini duyurdu.
Bütün bu gelişmelerin ardından Trump, daha önce defalarca dile getirdiği gibi dün bir kez daha İran ile anlaşmaya yakın olduklarını dile getirdi. En son dün İran’ı bir kez daha sert bir şekilde vurmakla tehdit eden Trump, birkaç dakika sonra ise İran ile anlaşmaya vardıklarını ve anlaşmanın imzalanması için yer ve zamanı daha sonra açıklayacaklarını duyurdu.
İran’dan gelen açıklamalarda ise, anlaşmanın henüz nihai sonuca ulaşmadığı kaydedildi.
İran: Nihai sonuca ulaşılamadı | Trump: İran’la anlaşma yakında duyurulacak
Trump’ın İran ile anlaşmaya vardıklarına dair açıklaması sonrasında ABD ve İran medyasında olası bir anlaşmanın içeriğine ilişkin detaylar da paylaşılmaya başlandı.
NÛMEDYA24 YAZMIŞTI: 60 GÜNLÜK SÜRE GÜNDEMDE
AXIOS MOU’YU DUYURDU
ABD merkezli haber ajansı Axios’un haberine göre, “ABD-İran mutabakat zaptı (MOU)” olarak anılan mutabakat metninin Trump tarafından yakından imzalanacak. MOU, arabulucu ülkelerden birinin diplomatı ve bir ABD yetkilisine göre, Hürmüz Boğazı’nın geçiş ücreti olmaksızın derhal yeniden açılmasını ve İran’ın uyuma bağlı olarak yaptırım muafiyeti almasını öngörüyor.
Lübnan’daki savaşı içerecek şekilde MOU kapsamında ateşkesin 60 gün daha uzatılacağı ve bu süreçte nükleer müzakereler yürütüleceği aktarıldı. İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu ele alan bir çerçeve içerdiği kaydedilen MOU’da, buna karşın İran’ın nükleer programına ilişkin herhangi bir adımın yer almadığı ve atılacak adımın ilerleyen süreçte imzalanacak diğer anlaşmalarla belirleneceği ileri sürüldü.
MOU, Hürmüz Boğazı’nın derhal geçiş ücreti olmadan yeniden açılmasını ve 30 gün içinde savaş öncesi deniz taşımacılığı seviyelerine dönülmesini de öngörüyor. Buna karşılık ABD’nin “ablukasının” da kaldırılacağı belirtiliyor. Boğaz’ın yeniden açıldıktan sonra İran’a petrol satabilmesi için 60 gün süreyle geçici yaptırım muafiyeti verileceği öğrenildi.
ABD, İran ve Katar son günlerde, İran’ın Katar’daki dondurulmuş fonlarının bir kısmına insani mal alımı için erişmesini sağlayacak bir mekanizma üzerinde görüştü. Katar ve Pakistan tarafından ortak şekilde arabuluculuk yapılan anlaşma, eğer taraflar nihai olarak imzalarsa “İslamabad Anlaşması” olarak adlandırılacak.
×
ANLAŞMA’NIN CENEVRE’DE İMZALANACAĞI BELİRTİLİYOR
Axios, ismini açıklamadığı kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD Hava Kuvvetlerine ait dört adet C-17 nakliye uçağının Başkan Yardımcısı JD Vance’in ABD ile İran arasındaki olası bir anlaşmanın imzalanması için Cenevre’ye gerçekleştireceği seyahate yönelik hazırlıklar kapsamında dün Avrupa’ya hareket ettiğini öne sürdü.
Bloomberg televizyonu da, üst düzey ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde, G7 liderlerinin 15-17 Haziran’da Fransa’da bir araya gelmeye hazırlandığa ve ABD ile İran arasında muhtemel bir mutabakatta da sona yaklaşıldığına dikkat çekildi. Bunun nihai bir anlaşmadan ziyade mutabakat zaptı olacağını belirten yetkililer, bu metnin 14 Haziran Pazar günü Cenevre’de imzalanabileceğini kaydetti.
İran’ın henüz imza törenine hazır olduğunu bildirmediğine işaret eden yetkililer, ABD ve İran arasındaki iletişimin yavaş olduğuna işaret etti.
ABD ile İran arasındaki mutabakatın Pazar günü Cenevre’de imzalanabileceğine ilişkin iddiayı Reuters haber ajansı da gündeme getirdi.
Bu arada Cenevre, 28 Şubat’ta başlayan savaştan önce ABD ile İran heyetlerinin 3 kez görüştüğü yerdi. 6 Şubat-26 Şubat tarihlerinde arasında yapılan görüşmelerde sonuç çıkmamıştı.
ABD ve İsrail, İran’ı vurdu | Arabulucu Umman’ın son çabası da başarısız oldu
İRAN HABER AJANSI OLASI ANLAŞMANIN MADDELERİNİ AÇIKLADI
İran Mehr haber ajansı da İran ile ABD arasında gündeme gelen taslak metnin detaylarını duyurdu. Ancak İranlı yetkililerin henüz bu taslak metne onay vermediği de kaydedildi. 14 maddelik olduğu kaydedilen metin şöyle:
×
- Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde derhal ve kalıcı bir ateşkesin sağlanması.
- ABD’nin, İran’ın iç işlerine karışmayacağına ve İslam Cumhuriyeti’nin egemenlik haklarına saygı duyacağına dair taahhüdü.
- Mevcut deniz ablukasının 30 gün içerisinde tamamen kaldırılması.
- ABD’nin, İran çevresindeki askeri varlığını sonlandırma taahhüdü.
- Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içerisinde İran tarafından belirlenen düzenlemeler çerçevesinde yeniden açılması.
- Petrol ve petrokimya ürünleri satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran’ın finansal kaynaklarına tam erişiminin sağlanması.
- ABD ve müttefiklerinin, İran’ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık bir ekonomik destek paketi sunması.
- Nükleer konular, tüm ABD yaptırımlarının kaldırılması, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararlarının ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) yönetim kurulu kararlarının iptali amacıyla 60 günlük bir müzakere sürecinin başlatılması.
- İran’ın, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) çerçevesinde nükleer silah üretmeyeceğine dair taahhüdünün yinelenmesi.
- Müzakere süresince ABD’nin bölgedeki askeri varlığını artırmayacağı ve yeni yaptırımlar uygulamayacağı taahhüdü.
- 60 günlük nihai müzakere süresinde İran’ın dondurulan 24 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılması; bu tutarın yarısının müzakereler başlamadan önce İran’ın erişimine açılması.
- Anlaşmanın uygulanmasını takip etmek üzere bir denetim mekanizmasının oluşturulması.
- Nihai anlaşmanın, BM Güvenlik Konseyi kararı ile tescil edilmesi.
- Nihai müzakereler; dondurulan varlıkların yarısının serbest bırakılması, petrol yaptırımlarının askıya alınması ve deniz ablukasının kaldırılması gerçekleşmeden başlamayacaktır. Nihai anlaşma; zenginleştirilmiş maddeler, zenginleştirme faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması ve İran ekonomisinin yeniden inşası konularıyla sınırlı kalacaktır. Öte yandan, İran’ın füze programı ve bölgedeki direniş gruplarına verdiği destek konuları ise müzakere gündeminden kesin olarak çıkarılmıştır.
IRNA: İRAN HÜRMÜZ İÇİN TAAHHÜTTE BULUNMADI
İran resmi haber ajansı IRNA’ya göre de, ABD ile İran arasındaki 14 maddelik mutabakat taslağı hakkında yeni detaylar ortaya çıktı. IRNA, İran’ın Hürmüz Boğazı’nın yönetiminin devredilmesi konusunda herhangi bir taahhütte bulunmayacağını ileri sürdü.
Boğazın yönetiminin geleceği konusunun bölgesel bir mesele çerçevesinde, Tahran ile Umman arasında diyalog ve ortak karar alma yoluyla çözüleceği ileri sürüldü.
HİZBULLAH’IN GAZETESİ: ANLAŞMA LÜBNAN’DAKİ SAVAŞI DA KAPSIYOR
Lübnan’da İran savaşı nedeniyle 2 Mart’ta İsrail’e cephe açan ve o zamandan beri çatışmaya devam eden Hizbullah’a ait Al-Akhbar gazetesinin haberine göre, ABD ile İran arasında varıldığı belirtilen anlaşma yalnızca Körfez’deki değil, Lübnan da dahil bölge genelindeki savaş halinin sona erdirilmesine yönelik adımları içeriyor. Haberde, ABD’nin ateşkese değil, savaş durumunun sona erdirilmesi sürecine onay verdiği iddia edildi.
Haberde ayrıca İran’ın, Lübnan’ın da anlaşma kapsamına alındığı yönünde ABD’den “nihai yanıt” aldığı öne sürüldü.
Gazeteye göre Trump’ın, Lübnan dosyasıyla ilgili İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile 3 kez görüştüğü iddia edilirken, anlaşmanın yalnızca ateşkesi değil tüm saldırıların durdurulmasını, İsrail’in Lübnan’dan hızlı çekilmesine yönelik bir takvim oluşturulmasını, yıkım faaliyetlerinin sonlandırılmasını ve esirlerin serbest bırakılmasını da içerdiği savunuldu.
İddialara ilişkin henüz İsrail tarafından açıklama yapılmadı.
NETANYAHU’DAN DESTEK GELDİ
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Başbakanlık Ofisi tarafından yayımlanan açıklamada ise Netanyahu’nun, nihai anlaşmanın İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının kaldırılmasını ve uranyum zenginleştirme altyapısının sonlandırılmasını içereceği yönündeki taahhüt nedeniyle Trump’a teşekkür ettiği belirtildi.
