22 çocuk, 18 genç…

Hafıza Merkezi tarafından hazırlanan “Adalet Olmadıkça Barış da Olmaz” raporu, 2000-2015 yılları arasında Kürt kentlerinde yaşanan çocuk ve genç ölümlerini detaylı bir saha araştırmasıyla inceliyor. Rapor, 40 yaşam hakkı ihlali vakası üzerinden çarpıcı bir tablo ortaya koyuyor. Bulgular, ölümlerin münferit değil, sistematik bir şiddet düzeninin parçası olduğuna işaret ederken; cezasızlığın bu döngüyü beslediğini ortaya koyuyor.

HABER MERKEZİ – Nihat Kazanhan, Uğur Kaymaz, Ceylan Önkol, Bêmal Tokçu, Medeni Yıldırım… Yaşları, 6,9,12,30… Kürt illerinde 2000-2015 yılları arasında 40 çocuk ve genç ölümü kayda geçti. Türkiye, 23 Nisan kutlamalarına hazırlanırken çocuk ve genç ölümleri karnesi hafızalarda.

Kürt illerinde 2000-2015 yılları arasında yaşanan çocuk ve genç ölümlerini mercek altına alan “Adalet Olmadıkça Barış da Olmaz” başlıklı rapor, insan hakları ihlalleri, cezasızlık ve adalet arayışının geldiği noktaya dair çarpıcı bulgular ortaya koyuyor.

Hafıza Merkezi tarafından hazırlanan rapor, özellikle güvenlik güçlerinin müdahaleleri sonucu meydana gelen ölümler üzerinden, devletin sorumluluğu, hukuki süreçlerin işleyişi ve mağdur yakınlarının deneyimlerine odaklanıyor.

‘NE SAVAŞ NE BARIŞ’ DÖNEMİ

Araştırma, 2000-2015 yıllarını Türkiye’de “ne savaş ne de barış” olarak tanımlanan bir geçiş dönemi olarak ele alıyor. Bu süreçte bir yandan ‘reform’ ve ‘çözüm’ arayışları gündeme gelirken, diğer yandan yaşam hakkı ihlallerinin farklı biçimlerde devam ettiği vurgulanıyor.

Rapora göre, bu dönemde özellikle Kürt illerinde çocuk ve gençlere yönelik ölümcül güç kullanımı vakaları sistematik bir tablo oluşturuyor.

Araştırma, toplam 40 yaşam hakkı ihlali vakası, 55 görüşme, 137 katılımcı üzerinden şekilleniyor.

Rapor, yalnızca bir veri çalışması değil; aynı zamanda tanıklıklar üzerinden kurulan bir toplumsal hafıza niteliği taşıyor.

YAŞ DAĞILIMI

Rapora yansıyan vakaların yaş dağılımı ise şöyle:

0-12 yaş 9 vaka, 12-18 yaş 13 vaka, 18-30 yaş 18 vaka.

Yapılan görüşmelerin 15’i Diyarbakır, 11’i Şırnak, 5’i Hakkari, 4’ü Van, 4’ü Mardin, 1’i Batman’da gerçekleştirildi.
İncelenen vakaların 18 genç erkek, 18 erkek çocuk, 4 kız çocuğu.

ŞİDDET VE İHMAL

Raporda vakalar iki temel kategoriye ayrılıyor:

1. Doğrudan güç kullanımına dayanan, yani öldürme kastı içeren “ölümcül güç kullanımı sonucu meydana gelen ölümler”; Gösterilerde ateş açılması, ‘dur ihtarı’ sonrası vurulmalar, operasyonlar
2. “Devletin koruma yükümlülüğünü yerine getirmemesi” sonucu ortaya çıkan, yani “tedbirsizlik veya ihmal kaynaklı” ölümler; Mayın ve mühimmat patlamaları, zırhlı araç çarpmaları.

‘MÜNFERİT DEĞİL SİSTEMATİK’

Bölgede ölümlerin tekil ve münferit olmadığına dikkat çekilirken araştırma, farklı dönemlerde değişen yöntemlere rağmen, şiddetin süreklilik gösteren bir yapıya dönüştüğünü ortaya koyuyor.

ÇOCUKLUK İLE ‘GÜVENLİK’ ARASINA SIKIŞAN HAYATLAR

Raporda yer alan vakalar, gündelik hayat ile güvenlikçi politikaların kesiştiği noktada yaşanıyor. Sokakta oynarken öldürülen çocuklar, cenazede vurulan gençler, hayvan otlatırken patlayan mühimmat sonucu hayatını kaybedenler..

Bu durum, çocukluk kavramının dahi bu coğrafyada farklı bir anlam kazandığını gösteriyor.

40 VAKA TEK SONUÇ: CEZASIZLIK

Raporda incelenen vakalarda dikkat çeken ortak sorunlar ise şöyle tespit ediliyor:

Soruşturmalar uzuyor, ‘delil eksikliği’ gerekçe oluyor, soruşturmalar faili meçhul kalıyor ve sonuç olarak her seferinde ortaya çıkan sonuç cezasızlık oluyor.

Cezasızlık ise sadece geçmişi örtmüyor, geleceği de şekillendirir. Aileler, faillerin yargılanmamasının yeni ihlalleri teşvik ettiğini vuruluyor.

Birçok vakada soruşturmaların sürüncemede kaldığı, delillerin kaybolduğu ya da davaların sonuçsuz kaldığı belirtilirken mağdur yakınları ise süreçlerin şeffaf yürütülmediğine ve bilgiye erişimin engellendiğine dikkat çekiyor. Yıllar geçmesine rağmen dosyaların akıbetinin bilinmemesi, adalete olan güveni derinden sarsıyor.

‘ADALET SADECE CEZA DEĞİL’

Rapora göre mağdur yakınlarının büyük bölümü adaleti yalnızca ceza, cezalandırma olarak değil, hakikatin ortaya çıkması, sorumluların açıklanması ve benzer ihlallerin tekrar etmemesi olarak tanımlıyor.

Bu noktada çalışma, cezalandırıcı adaletin yanı sıra “onarıcı adalet” yaklaşımına dikkat çekiyor. Toplumsal iyileşme ve kalıcı barış için yalnızca yargı süreçlerinin değil, hakikatle yüzleşmenin de gerekli olduğu vurgulanıyor.

Öldürülenlerin yakınları, “fail cezalandırılsın” diyerek adaletin sağlanmasının birincil ve istisnasız koşul olduğunu belirtiyorlar. Bununla birlikte cezasızlığın sona ermesi, benzer ölümlerin önlenmesi için bir zorunluluk olarak görülüyor. “Ahmet’in, Uğur’un, Enes’in katili cezalandırılsaydı, bugün kimse bir çocuğa kurşun sıkmaya cesaret edemezdi” diyen aileler, adaletin sağlanmasının caydırıcı gücüne ve bu suçların bir daha işlenmeyeceğine dair önemli bir adım olduğuna inanıyor.

BARIŞ İÇİN ADALET ŞART

Raporda, çatışmadan doğrudan etkilenen topluluklarda barış beklentisinin, güçlü bir adalet talebinden ayrı düşünülemeyeceği açıkça ifade ediliyor. Geçmişte yaşanan ihlallerle yüzleşilmeden, sorumlular hesap vermeden ve mağduriyetler giderilmeden kalıcı bir barışın mümkün olmadığına dikkat çekiliyor.

‘Adalet olmadan barış da olmaz’ raporu yalnızca bir rapor değil, aynı zamanda bir hafıza çalışması, bir tanıklık ve bir uyarı niteliği taşıyor.

Ortaya koyduğu tablo, şu soruyu kaçınılmaz kılıyor: Geçmişle yüzleşmeden bir gelecek kurulabilir mi?