ABD ile İran arasında yedinci ayında devam eden savaştaki çıkmazı aşabilmek için New York’ta yapılan görüşmelerin de sonuçsuz kalma ihtimali güçleniyor. İran, ABD’ye çatışmaları yedi gün içinde durdurabilecek bir plan sundu, ancak şartlarında ısrarcı. Trump, “Onların teklifini reddediyorum” dedi.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş yedinci ayında sürüyor ve olası bir çözüm henüz ortaya konulabilmiş değil. Çıkmazda olduğu değerlendirilen savaşı sonlandırmak ve yeni müzakerelere zemin hazırlayabilmek için taraflar arasında son olarak Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu görüşmeleri sırasında New York’ta görüşme gerçekleşti.
İran’ın ABD’ye çatışmaları 7 gün içinde sona erdirebilecek ve müzakerelere yeniden imkan sunabilecek bir plan sunduğu, ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın bu planı reddettiği kaydediliyor.
×ABD ile İran arasında 8 Nisan’da ateşkes ilan edilmiş, ardından savaşı sonlandırmak amacıyla doğrudan ve dolaylı görüşmeler yapılmış ve son olarak 18 Haziran’da bir mutabakat zaptı imzalanmıştı. Bu zapta göre taraflar 60 günlük müzakere sürecine başlamayacaktı. Ancak Temmuz ayı başında bu zapt çöktü ve ABD Başkanı Donald Trump 10 Temmuz’da İran ile ateşkesin sona erdiğini duyurdu. Bundan sonra büyük oranda Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı saldırılar gerçekleşti ve gerilim hala sürüyor.
Savaşta ve diplomaside Hürmüz Boğazı: Bu koz kime kaybettirecek?
Savaştan önce küresel petrol ürünü ihracatının yüzde 20’sinin gerçekleştirildiği Hürmüz Boğazı’nda ABD ile İran arasında devam eden gerilim, küresel çapta büyük kayıplara yol açmış durumda. Büyük ölçüde ekonomileri petrol ticaretine bağlı olan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Irak ise, Hürmüz Boğazı’nda yaşananlardan doğrudan etkileniyor.
ABD, İran, Körfez ülkeleri ve enerji ithalatçıları | İran’daki savaş ekonomik yıkım getirdi
Hürmüz Boğazı ile ilgili ABD ve İran arasında süren ihtilaf, yedinci ayında süren savaşın da çıkmaza girmesine yol açtı. İran boğazda yeni bir statüko oluşturmaya ve gemi geçişlerinden ücret almaya çalışıyor. ABD ise savaştan önce olduğu gibi bundan sonra boğazın açık kalmasını şart koşuyor. Taraflar, halihazırda boğazla ilgili bu tutumlarından geri adım atılmasını tıkanan görüşmelerin yeniden başlamasının ön koşulu olarak ortaya koyuyor.
Hürmüz’den sonra Babu’l Mendeb | Husiler boğazda: ABD-İran savaşında dengeler sarsıldı
BM VESİLESİYLE ABD-İRAN HEYETLERİ GÖRÜŞTÜ
BM 81. Genel Kurulu, ABD ile İran arasında Temmuz ayı başından beri tıkanan görüşmeleri yeniden canlandırmak ve olası çözüm yollarını bulmak için bir fırsat sundu. BM Genel Kurulu vesilesiyle ABD’nin New York kentine giden ABD Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi 23 Eylül’de ABD’nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile arabulucular vasıtasıyla görüştü. Taraflar, görüşmelerde tutumlarını bir kez daha karşılıklı olarak iletti. Trump’a göre ise görüşmeler “çok iyi geçti” ve ardından Trump, “Tahran’la ya bir anlaşma yapacakları ya da bu ülkeyi yok edecekleri” şeklindeki tehdidini yineledi.
İRAN ABD TARAFINA BİR PLAN SUNMUŞTU
Reuters haber ajansı New York’ta ABD ve İran müzakerecilerinin, Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmasını ve Washington’ın İran’a uyguladığı ekonomik ablukayı kaldırmasını içeren, savaştan aşamalı bir çıkış yolunu araştırdıklarını duyurdu. Bölgesel kaynaklar, ablukanın sona erdirilmesinin daha acil bir öncelik haline gelmesi nedeniyle Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kullanmak için ödenmesi gereken geçiş ücreti talebini ana anlaşmadan çıkarıp ek bir maddeye koymaya razı olduğunu belirtti.
Abbas Erakçi de dün CNN televizyonuna konuştu. Erakçi, ABD’ye 7 gün içinde bazı koşulları yerine getirmesini içeren bir plan sunduklarını açıkladı. Erakçi, “İran’ın bu hafta aracılar vasıtasıyla ABD’ye sunduğu teklif, görüşmelere yeniden başlamak ve boğazı yeniden açmak için Washington’un 7 gün içinde belirli koşulları yerine getirmesini şart koşuyor” dedi.
Yeni ABD-İran mutabakatı mümkün mü? New York’ta bir plan görüşüldü, odakta Hürmüz var
ERAKÇİ VE PEZEŞKİYAN’A GÖRE “TERCİH ARTIK ABD’NİN”
Erakçi, New York’taki son gününde düzenlediği basın toplantısında da planı yeniden gündeme getirdi. Erakçi, önerilen anlaşmanın boğazın yeniden açılması için yedi günlük bir geri sayımı tetikleyeceğini ve bölgesel çatışmalara ara verileceğini söyledi.
Erakçi, İran’ın Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki düşmanlıkları durduracak bir plan sunduğunu söyledi. Erakçi’ye göre bu plan, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldırmasını, İran’ın dondurulmuş fonlarını serbest bırakmasını ve petrol yaptırımlarını askıya almasını gerektirecek.
Erakçi, “Eğer ABD tarafı bir anlaşmaya varmak ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak konusunda ciddiyse, her şey hazır” dedi. ABD’nin kabul etmesi halinde, savaşan tarafların “karşılıklı olarak üzerinde anlaşılan konular” üzerinde daha geniş kapsamlı görüşmelere başlayabileceğini belirtti.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da, New York’ta CBS News’ın yayınına katıldı ve Trump ile olası bir görüşme hakkında “Bize her gün dayattıkları şeyleri yapmaya devam ettikleri sürece onlara güvenmek zor” dedi.
Erakçi’nin ABD’ye sunduklarını belirttiği plan hakkında da konuşan Pezeşkiyan, “Bu mesaj ABD başkanına veya görüşmeleri yürüten ve tartışmalara katılanlara ulaşırsa, süreç doğal olarak bu teklifi kabul ettikleri günden itibaren başlayacaktır” dedi.
İran Ordusu’nun Hatem el-Enbiya Merkez Karargahı ise ABD’yi “bir hata yapması” halinde bölgedeki tüm ABD askeri üslerinin ve çıkarlarının hedef alınacağı konusunda tehdit etti.
TRUMP: İRAN’IN ÖNERDİĞİ TEKLİFİ REDDEDİYORUM
İran’ın sunduğu plana Trump’tan yanıt geldi. Trump, bugün Beyaz Saray bahçesinde gazetecilere açıklamalarda bulundu. Bir gazetecinin “Ara seçimlerden sonra İran’ı vuracak mısınız?” şeklindeki sorusuna Trump, “Onların önerdiği teklifi reddediyorum. Hürmüz’ü bir an önce açmak için anlaşma yapmak istiyorlar, çünkü çok fena yeniliyorlar” ifadesini kullandı.
Trump, İran’ın da kendilerinin de anlaşma yapmak istediğine işaret ederek, “Ancak İran’ın yaptığı teklif kabul edilemez” dedi.
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatarak tüm dünyayı zora sokmayı planladığını kaydeden Trump, “Kendi kendilerini alt ettiler. Ben devreye girdim ve askeri tarihin en büyük ablukasını uyguladık. Ne oldu biliyor musunuz? Artık paraları kalmadı; çünkü Boğazı kapatmak istediler, biz de onlara bunu yaptık” diye konuştu.
Bu arada ABD’de yayımlanan Wall Street Journal gazetesi, daha önce İran’ın sunduğu planın ABD Başkanı Donald Trump tarafından reddedildiğini ve Kasım ayındaki ABD ara seçimlerinden sonra yeni bir bombalama harekatının muhtemel olduğunu duyurmuştu.
Trump, daha önce İran heyetiyle New York’ta yapılan görüşmelerin “olumlu ve yapıcı” olduğunu söylemişti.
