Sırbistan'da öğrenciler nasıl başardı?
Bir iktidara karşı olmak, onu değiştirmeye yetmez. Topluma güven veren, farklı kesimleri birleştiren, örgütlü ve inandırıcı bir alternatif oluşturmak gerekir. Sırbistanlı öğrenciler, siyasetin yalnızca partilerin ve profesyonel siyasetçilerin işi olmadığını; örgütlü yurttaşların da siyasetin yönünü değiştirebileceğini gösterdiler.
Doğu ERGİL
Bir öğrenci protestosu nasıl toplumsal harekete, ardından siyasal zafere dönüştü?
Sırbistan'da üniversite öğrencilerinin 2024 sonunda başlattığı hareket, 25 Ekim 2026 seçimlerinde iktidar partisinin yenilgisiyle sonuçlandı. Öğrencilerin desteklediği liste oyların yarısından fazlasını alarak parlamentoda çoğunluğu kazandı. Ancak yeni yönetimin kurulması ve demokratik reformların gerçekleştirilmesi henüz tamamlanmış değil.
Başarıyı sağlayan 15 temel etken:
1. Somut bir haksızlıktan yola çıktılar. Novi Sad tren istasyonunda 16 kişinin ölümüne yol açan çökme olayını yolsuzluk, denetimsizlik ve hesap vermeyen yönetimin simgesi hâline getirdiler.
2. Parti siyasetiyle değil, adalet talebiyle başladılar. İlk amaçları iktidarı ele geçirmek değil, sorumluların hesap vermesini sağlamaktı. Bu tutum toplumsal güven kazandırdı.
3. Kendilerini bir partiye bağlamadılar. Mevcut muhalefetin uzantısı olarak görünmeyerek farklı siyasal görüşlerden yurttaşları birleştirdiler.
4. Lider merkezli değil, kolektif örgütlendiler. Üniversitelerde plenum adı verilen açık öğrenci meclislerinde tartışarak ve oylayarak karar aldılar.
5. Şiddete başvurmamayı temel yöntem olarak benimsediler. Barışçıl yürüyüşler, oturma eylemleri, boykotlar ve sivil itaatsizlikle mücadeleyi sürdürdüler.
6. Protestoyu üniversite kampüslerine hapsetmediler. Kentleri, kasabaları ve köyleri dolaştılar. İnsanlarla doğrudan temas kurarak ülke çapında örgütlendiler.
7. Toplumun farklı kesimlerini yanlarına aldılar. Öğretmenler, çiftçiler, doktorlar, akademisyenler, sanatçılar ve çeşitli meslek grupları harekete katıldı.
8. Yolsuzluğu herkesin ortak meselesi yaptılar. Sorunu yalnızca bir hükümetin başarısızlığı olarak değil, yurttaşların hayatını ve güvenliğini tehdit eden bir yönetim sorunu olarak anlattılar.
9. İktidarın kutuplaştırma stratejisini aşmaya çalıştılar.
Sağcı-solcu, genç-yaşlı ayrımı yerine adalet, dürüstlük ve hesap verebilirlik etrafında ortaklık kurdular.
1. İktidarın denetimindeki medyaya bağımlı kalmadılar. Sosyal medyayı, yüz yüze toplantıları, uzun yürüyüşleri ve yerel dayanışma ağlarını kullandılar.
2. Baskılar karşısında geri çekilmediler. Gözaltılara, karalama kampanyalarına ve saldırılara rağmen eylemlerini sürdürdüler. İktidarın baskıcı tepkileri, hareketin bazı kesimlerdeki meşruiyetini daha da güçlendirdi.
3. Mücadeleyi geçici bir öfke patlamasına dönüştürmediler. Yaklaşık iki yıl boyunca eylemleri, toplantıları ve örgütlenmeyi sürdürerek toplumsal enerjiyi korudular.
4. Yalnızca protesto etmediler, siyasal alternatif hazırladılar. Erken seçim talep ettiler; öğrenci meclisleri aracılığıyla toplumun güvendiği uzmanları, akademisyenleri ve meslek insanlarını aday olarak belirlediler.
5. Sandık güvenliğine örgütlü biçimde hazırlandılar. Seçim sürecinde gönüllüleri seferber ettiler, seçmen katılımını yükseltmeye ve oyların korunmasına önem verdiler.
6. İktidarı değiştirmenin demokratik yolunu gösterdiler. Sokakta başlayan hareketi seçim yarışına taşıyarak siyasal çoğunluğa dönüştürdüler.
Sırbistan deneyiminin en önemli dersi:
Öğrenciler, önce toplumun güvenini kazandılar; sonra toplumsal dayanışmayı örgütlediler; en sonunda bu dayanışmayı seçim kazanabilecek bir siyasal güce dönüştürdüler.
Sırbistan'da başarının sırrı yalnızca kalabalık protestolar değildi. Ahlaki meşruiyeti toplumsal örgütlenmeyle, toplumsal örgütlenmeyi de demokratik siyasal alternatifle birleştirebilmeleriydi.
Türkiye açısından çıkarılabilecek en önemli sonuç şudur:
Bir iktidara karşı olmak, onu değiştirmeye yetmez. Topluma güven veren, farklı kesimleri birleştiren, örgütlü ve inandırıcı bir alternatif oluşturmak gerekir.
Sırbistanlı öğrenciler, siyasetin yalnızca partilerin ve profesyonel siyasetçilerin işi olmadığını; örgütlü yurttaşların da siyasetin yönünü değiştirebileceğini gösterdiler.
