COP31’in ilk haftası:

Menekşe KIZILDERE

Antalya’da diplomasi dili yine hedefler, yol haritaları ve trilyon dolarlık vaatler etrafında dönüyor. Oysa 12 Kasım’da yayımlanan Climate Action Tracker raporu, bu söylemin ardındaki gerçeği ortaya koydu: Mevcut politikalarla dünya, yüzyıl sonunda 2,7 derece ısınma yolunda. Ülkelerin 2030 ve 2035 hedefleri eksiksiz uygulansa bile bu tahmin ancak 2,6 dereceye düşüyor. Bütün uzun vadeli taahhütlerin gerçekleştiği en iyimser senaryoda ise ısınma 1,9 dereceyi buluyor.[1]

İklim krizini durdurmak için ne yapılması gerektiği bilinmiyor değil. Fosil yakıtlardan çıkılması, sera gazı salımlarının hızla azaltılması, ormanların, suyun ve toprağın korunması gerektiğini yıllardır biliyoruz. Gerekli teknolojiler de gelişiyor. Buna rağmen Climate Action Tracker, küresel iklim eyleminin beş yıldır belirgin ilerleme göstermediğini ortaya koyuyor. Yenilenebilir enerji ve elektrikli araçlardaki gelişmeler, yeni fosil yakıt yatırımları ve artan enerji talebi karşısında yetersiz kalıyor.

9 Kasım’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) ilk haftası, bu çelişkinin nedenlerini görünür kıldı. Sorun, çözüm yollarının bilinmemesinden çok, bunları hayata geçirecek siyasi tercihlerin yapılmamasında düğümleniyor. Yeni hedefler açıklanırken enerji ve ekonomi politikaları aynı yönde değişmiyorsa, diplomatik başarı söylemi iklim krizinin gidişatını değiştirmeye yetmiyor.

İklim finansmanı: Kaynak mı, yeni borç mu?

Bu çelişkinin en belirgin olduğu alanlardan biri iklim finansmanı. Krize tarihsel katkısı çok daha az olan ülkeler, sellerle, kuraklıkla ve tarımsal kayıplarla mücadele etmek için kaynak istiyor. Gelişmiş ülkeler ise ekonomik sıkıntıları ve bütçe kısıtlarını öne çıkarıyor.

Gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanının 2035’te yıllık en az 300 milyar dolara çıkarılması hedefleniyor. Daha geniş kamu ve özel finansman akışları için belirlenen hedef ise 1,3 trilyon dolar. Reuters’ın 13 Kasım tarihli haberine göre 2024’te harekete geçirilen finansman 137 milyar dolar düzeyinde kaldı. Aynı haberde dünya askerî harcamalarının 2025’te 2,89 trilyon dolara ulaştığı belirtiliyor.[2]

Bu rakamlar doğrudan karşılaştırılabilir bütçe kalemleri değil. Ancak iklim finansmanındaki açığı yalnızca kaynak yetersizliğiyle açıklamak da mümkün değil. Hangi harcamaların öncelikli sayıldığı, hangi ihtiyaçların ertelendiği siyasi tercihlerle belirleniyor. Finansmanın biçimi de miktarı kadar önemli. İklim felaketleri nedeniyle yoksullaşan ülkelere kredi verilmesi, onları daha fazla borçlandırabiliyor. Böylece krizin oluşmasında en az sorumluluğu olan toplumlar, sonuçlarının bedelini yeniden ödüyor. Hibe temelli finansman talebi, tarihsel sorumluluğun nasıl paylaşılacağına ilişkin bir adalet meselesi.

Enerji dönüşümünün görünmeyen maliyeti

Finansmanın kime ve hangi koşullarla sağlanacağı sorusu, fosil yakıtlardan çıkış tartışmasında da karşımıza çıkıyor. Kömür, petrol ve doğal gazdan uzaklaşmanın somut bir yol haritasına dönüşmesi isteniyor. Ancak fosil yakıt üretimini sürdürmek isteyen ülkelerle daha hızlı dönüşüm talep edenler arasındaki anlaşmazlık devam ediyor. Adil geçiş görüşmelerinde işçilerin hakları, yerel toplulukların katılımı ve finansman öne çıkıyor. İlk hafta sonunda uygulanabilir bir mekanizmanın yapısı üzerinde henüz uzlaşma sağlanmış değil.[3]

Kömür santrali kapatılırken işçiler işsiz kalıyorsa, güneş enerjisi tesisi kurulurken köylüler topraklarını kaybediyorsa, bir bölgedeki ekolojik yıkım başka bir bölgeye taşınıyorsa bu geçişe nasıl adil diyebiliriz? Türkiye’nin konferansa ev sahipliği yaparken petrol ve doğal gaz aramalarını sürdürmesi, zeytinlikleri ve meraları maden ruhsatlarıyla tehdit etmesi, iklim hedefleriyle enerji politikaları arasındaki çelişkiyi görünür kılıyor. Benzer tutarsızlıklar başka ülkelerde de yaşanıyor: Temiz enerji hedefleri belirlenirken fosil yakıt bağımlılığını uzatacak yatırımlar devam ediyor.

Üstelik yenilenebilir enerjiye geçiş, şirketlerin üretim ve mülkiyet anlayışını kendiliğinden değiştirmiyor. Rüzgâr, güneş ve kritik mineraller üzerinden aynı kâr ve büyüme mantığı sürdürüldüğünde, yeşil yatırımlar da yeni eşitsizlikler ve ekolojik yıkımlar yaratabiliyor. Teknoloji değişirken üretim ilişkileri ve karar süreçleri aynı kaldığında, krizin nedenleri başka biçimlerde varlığını sürdürüyor.

Halkların gündemi nerede farklılaşıyor?

İşte bu nedenle Antalya’da 14 Kasım’da başlayacak Halkların İklim Zirvesi’nin gündemi, resmî müzakerelerin yanında ayrı bir önem taşıyor. Ekoloji hareketleri, sendikalar, kadınlar, gençler ve yerel direnişler bir araya gelecek. Zirvenin programında fosil yakıtlardan çıkış, enerji demokrasisi, doğanın hakları, gıda egemenliği, emek, kadın özgürlüğü, demokrasi ve barış bulunuyor. 15–18 Kasım’daki oturumlarda ekolojik yıkım, enerji, militarizm ve gıda sistemleri tartışılacak.[4]

Bu başlıklar, iklim krizinin sonuçları kadar onu derinleştiren toplumsal ilişkilerin de sorgulandığını gösteriyor. Toprağını madene karşı savunan köylü için mesele, yaşadığı yer hakkında karar verebilmek. Enerji işçisi için adil geçiş, güvenceli çalışma ve geçim hakkı. Kadınlar için iklim adaleti, felaketlerin ağırlaştırdığı eşitsizliklerle mücadele etmek ve karar süreçlerinde söz sahibi olmak.

Akbelen’den Kazdağları’na, Kürt coğrafyasındaki ekolojik mücadelelerden dünyanın farklı bölgelerindeki yerli halk direnişlerine kadar birçok deneyim, doğanın korunmasıyla demokratik haklar arasındaki ilişkiyi ortaya koyuyor. Yaşam alanları hakkında söz sahibi olamayan insanların, kendileri için hazırlanan iklim politikalarına güvenmesi nasıl beklenebilir?

Greta Thunberg’in Antalya’da Filistin ve Kürdistan’a dikkat çeken açıklamaları da iklim hareketinin bir bölümünün savaşları, sömürgeciliği ve hak mücadelelerini ekolojik yıkımdan ayrı değerlendirmediğini gösterdi. İklim krizini yalnızca atmosferdeki karbon miktarına indirgeyen teknokratik yaklaşım, savaşların, mülksüzleştirmenin ve demokratik hak kayıplarının yarattığı yıkımı açıklamakta yetersiz kalıyor.

Antalya’nın asıl sınavı

COP31 ile Halkların İklim Zirvesi birbirinden kopuk iki dünya değil. Finansman, fosil yakıtlardan çıkış ve adil geçiş her iki gündemde de bulunuyor. Halkların savunduğu bazı talepler, gelişmekte olan ülkelerin müzakere pozisyonlarında da karşılık buluyor. Sendikalar ve ekoloji örgütleri de resmî süreçlerin içinde değişim için çalışıyor.

Ancak ortak başlıklar, aynı çözüm anlayışını paylaşmak anlamına gelmiyor. Finansmanın kredi mi hibe mi olacağı, enerji yatırımlarının kimin denetiminde yapılacağı, işçilerin ve yerel toplulukların kararlara ne ölçüde katılacağı teknik ayrıntılar değil. Bunlar, iklim politikalarının eşitsizlikleri azaltıp azaltmayacağını belirleyen siyasi tercihler.

İlk hafta sonunda bu soruların çoğu yanıtsız. Finansman, fosil yakıtlardan çıkış ve adil geçiş üzerindeki anlaşmazlıklar ikinci haftaya taşınıyor. Halkların İklim Zirvesi’nin ortak değerlendirmeleri ise önümüzdeki günlerde belirginleşecek. Antalya’nın başarısı hakkında kesin bir hüküm vermek için henüz erken.

Yine de konferansın sonunda neye bakmamız gerektiği açık. Daha güçlü finansman yükümlülükleri, fosil yakıtlardan çıkış için uygulanabilir bir yol haritası ve işçilerin haklarını koruyan mekanizmalar önemli kazanımlar olabilir. Ancak bunların gerçek değeri, açıklanan hedeflerden çok uygulamada ortaya çıkacak.

Yenilenebilir enerji kapasitesi artarken fosil yakıt yatırımları sürüyorsa, iklim finansmanı sağlanırken yoksul ülkelerin borçları büyüyorsa, temiz enerji tesisleri kurulurken yerel halkın söz hakkı ortadan kalkıyorsa rakamlardaki ilerleme yaşamda aynı karşılığı bulmayacaktır. Antalya’dan çıkacak kararların gerçek sınavı, iklim krizini durdurmaya ne kadar yaklaştığımız kadar, bunu yaparken nasıl bir dünya kurduğumuz olacak.

Kaynakça

[1] Climate Action Tracker, Warming Projections: Global Update 2026, 12 Kasım 2026.
https://climateactiontracker.org/publications/warming-projections-global-update-2026/

[2] Reuters, Urgent climate finance pleas at COP31 face a non-urgent response, 13 Kasım 2026.
https://www.reuters.com/sustainability/cop/urgent-climate-finance-pleas-cop31-face-non-urgent-response-2026-11-13/

[3] International Institute for Sustainable Development (IISD), Earth Negotiations Bulletin: COP31 Antalya Günlük Müzakere Raporları, 9–12 Kasım 2026.
https://enb.iisd.org/antalya-un-climate-change-conference-cop31

[4] Halkların İklim Zirvesi, İklim Adaleti İçin Buluşuyoruz Çağrısı ve 14–18 Kasım Programı, 2026.
https://hiz2026.org/iklim-adaleti-icin-bulusuyoruz/