Türkiye ile Irak petrol boru hattı anlaşmasını geçici olarak bir yıl daha uzattı. 15 yıllık boru hattı anlaşmasının süresi 27 Temmuz’da doluyordu ve Türkiye anlaşmayı uzatmak için bazı şartlar ileri sürmüştü. Benzer bir sorun Federe Kürdistan Hükümet ile Bağdat arasında da yaşanmıştı. Boru hattı anlaşmazlığının kalıcı çözümü ise şimdilik belirsiz.
HABER MERKEZİ – Irak ve Türkiye, Irak ile Federe Kürdistan Bölgesi petrolünün Ceyhan Petrol Boru Hattı üzerinden ihracatının sürdürülmesi amacıyla geçici bir protokol imzalanması konusunda anlaşmaya vardı.
Gelişmeyi duyuran Kürdistan Bölgesi Hükümeti Bakanlar Kurulu Sekreteri Amanc Rahim, yaptığı açıklamada, iki ülke hükümetlerinin bugün Ankara’da Irak petrolüyle birlikte Kürdistan Bölgesi petrolünün de aynı hat üzerinden kesintisiz şekilde ihraç edilmesini sağlayacak geçici bir protokol üzerinde uzlaştığını bildirdi.
Rahim, söz konusu protokolün, Ceyhan Limanı üzerinden petrol ihracatını düzenleyecek yeni ve uzun vadeli bir anlaşma hazırlanıp imzalanıncaya kadar yürürlükte kalacağını ifade etti. Yeni anlaşmanın bir yıl içinde tamamlanmasının öngörüldüğünü belirten Rahim, Irak ile Türkiye arasında Irak-Türkiye Petrol Boru Hattı (ITP) kapsamında imzalanan 15 yıllık mevcut anlaşmanın ise 27 Temmuz’da sona ereceğini kaydetti.
Farman Rashad yazdı | Ankara-Bağdat mega projeleri Kürdistan Bölgesi ekonomisini nasıl etkiler?
TÜRKİYE ANLAŞMAYI BAZI ŞARTLAR ALTINDA UZATMAK İSTEDİ
Irak petrolünün Türkiye üzerinden ihraç edilmesine ilişkin anlaşmanın sona ermesine günler kala iki önemli sorun baş göstermişti.
Sorunlardan biri, Türkiye’nin Irak ile 15 yıllık süresi 27 Temmuz’da dolacak anlaşmayı uzatmaya yanaşmamasıydı.
Türkiye, petrol boru hattı anlaşmasının uzatılması için hattın tam kapasite kullanılması ve uzun vadeli taahhüt verilmesi gibi şartların metne eklenmesini istemişti.
Bloomberg’in 16 Haziran tarihli haberine göre, Türkiye’den bir yetkili, Irak’ın hattı kullanmaması halinde Türkiye’nin kendi topraklarındaki bölümden üçüncü tarafların petrolünü de taşımak istediğini söyledi. Günlük taşıma kapasitesi 1,5 milyon varil olan hattın tüm kapasitesini kullanmak istediklerini kaydeden yetkili, Türkiye’nin 5 ila 10 yıl arasında değişen uzun vadeli taahhütler görmek istediğini belirtti. Yetkili ayrıca, yeni anlaşmanın, hattın kapasitesinin kullanılmaması halinde Türkiye’ye kullanım ücreti ödenmesini öngören düzenlemeler de içermesi gerektiğinin altını çizdi.
Kerkük’ten başlayan boru hattı, Şırnak’ın Silopi ilçesinden Türkiye’ye ulaşıyor. Toplam 986 kilometre uzunluğundaki hattın üçte ikilik bölümü Türkiye’den geçiyor. Irak Petrol Bakanlığı, görüşmeler tamamlanana kadar Irak- Türkiye petrol boru hattı anlaşmasının en az bir yıl daha uzatılmasını talep etmişti. Devlet petrol şirketi SOMO’nun Genel Müdürü Ali Nizar yaptığı açıklamada, Irak’tan yapılan ihracatın günde yaklaşık 170.000-180.000 varil olduğunu açıklamıştı. Öte yandan Irak, Irak Bölgesel Kürt Yönetimi ve Kerkük sahalarından Türkiye’nin Akdeniz kıyısındaki Ceyhan limanına uzanan boru hattı üzerinden yapılan ihracatı iki buçuk ay içinde günlük 220.000 varilden 770.000 varile çıkarmayı öngören bir planı onaylamıştı.
Mevcut anlaşma 27 Temmuz’da sona eriyor ve Irak Petrol Bakanlığı, müzakereler sonuçlanana kadar anlaşmanın en az bir yıl daha uzatılmasını talep etmişti.
Bu arada Uluslararası Tahkim Mahkemesi’nin, 2014-2023 yılları arasında Türkiye’nin Irak merkezi hükümetinin onayı olmadan Irak Bölgesel Kürt Yönetimi’nden Ceyhan’a petrol taşıdığı gerekçesiyle Türkiye’yi 1,5 milyar dolar tazminata mahkum etmesi, iki ülke arasındaki petrol ticaretinde gerilime yol açmıştı. Türkiye, 6 Şubat 2023’te meydana gelen Maraş depremlerinin ardından hattın zarar görmesini gerekçe göstererek akışı durdurmuştu. Bakım ve onarım çalışmalarının sonrası hat Eylül 2025’te tekrar açılmıştı.
İran savaşıyla hatta akış bir kez daha kesintiye uğramış, kısa süre sonra 18 Mart itibarıyla tekrar faaliyete geçmişti.
FEDERE KÜRDİSTAN BÖLGESİYLE YAŞANAN KRİZ AŞILDI
ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş nedeniyle Irak’ın petrol ihracatı konusunda Türkiye’ye olan ihtiyacı daha fazla arttı. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı gemi trafiğine kesmesi, ekonomileri büyük oranda petrol ve gaz ihracatına dayanan Körfez ülkeleri gibi Irak’ı da önemli ölçüde etkiledi.
Irak Federal Hükümeti, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz sonrasında petrolü kendi boru hatları üzerinden Türkiye’deki Ceyhan Limanı’na taşımayı gündemine almıştı.
Kerkük’ten Türkiye’nin Ceyhan Limanı’na uzanan iki ana boru hattından biri Kürdistan Bölgesi’ne, diğeri ise Irak federal hükümetine ait.
Federal hat, 2014 yılında IŞİD saldırıları nedeniyle ağır hasar görmüş ve o tarihten bu yana devre dışı kalmıştı. Irak hükümeti, halihazırda bu hattı onarmaya ve yeniden devreye koymaya çalışıyor. Bu, Kürdistan Bölgesi’nin bir bakıma bypass edilmesi anlamına geliyor. Ancak yine de büyük oranda Kürdistan Bölgesi’nin dışında kalsa da federal hattın Türkiye’ye erişmesi için Duhok bölgesinde Federe Kürdistan Bölgesi’nden geçmesi gerekiyor.
Irak hükümeti öncelikle Kürdistan Bölgesi’ne ait olan hattı kullanmak istedi. Buna karşılık Kürdistan Bölgesi hükümeti 4 şart ileri sürdü. Bu şartları kabule yanaşmayan Irak hükümeti bu kez federal hattı onarıp yeniden devreye koymaya karar kıldı, ancak Kürdistan Bölgesi’ne düşen kısım için de Kürdistan hükümetinin onayına ihtiyacı vardı.
Türkiye üzerinden ihraç edilmek istenen petrol ile ilgili Irak ve Kürdistan hükümetleri arasında yaşanan krizin sonlandırılması için, ABD devreye girdi. ABD’li yetkililer söz konusu düğümü çözmek amacıyla 17 Mart’ta taraflar arasında kritik bir toplantı yaptı ve ardından krizin çözüldüğüne ilişkin açıklamalar yapıldı.
