Birkleyn Mağaraları’nın bulunduğu alanda planlanan kalker ocağı ve sanayi tesisine ilişkin bilirkişi raporunda, projenin arkeolojik sit alanı, yeraltı suları ve ekosistem üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği belirtiliyor.
HABER MERKEZİ- Diyarbakır’ın Lice ilçesinde bulunan tarihi Birkleyn Mağaralarının bulunduğu alana kalker ocağı ve sanayi tesisi yapılmak isteniyor. Ay San Madencilik tarafından hazırlanan projeye ÇED gerekli değildir kararı verilmiş, Diyarbakır Barosu Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu da dava açarak iptalini istemişti.
MA’dan Müjdat Can imzalı habere göre, Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi’nin görevlendirdiği jeoloji, çevre, orman, ziraat ve maden mühendisleri ile arkeolog ve harita mühendisinden oluşan bilirkişi heyeti, 29 Nisan’da proje sahasında inceleme yaptı. Hazırlanan 42 sayfalık rapor 22 Haziran’da mahkemeye sunuldu.
Raporda, proje sahasının Birkleyn Mağaraları ve Birkleyn Yamaç Yerleşimi’nin bulunduğu 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı ile bütünleşik olduğu belirtildi. Mevcut arkeolojik değerlendirmenin mağara girişinde yapılan yüzeysel incelemeyle sınırlı kaldığı, mağara içi araştırmalar ile ayrıntılı arkeolojik yüzey taramalarının yapılmadığı kaydedildi.
Bilirkişiler, proje kapsamında öngörülen faaliyetlerin kültür varlıklarının korunması açısından risk oluşturabileceğini belirterek, proje dosyasında sit alanının korunmasına yönelik kapsamlı bir plan bulunmadığını ifade etti. Raporda ayrıca, 1. Derece Arkeolojik Sit Alanlarında kazı, patlatma ve benzeri fiziki müdahalelerin yürürlükteki mevzuat uyarınca yasak olduğu hatırlatıldı.
YERALTI SULARI VE EKOLOJİK YAPI
Rapora göre proje alanı, yüksek geçirgenliğe sahip karstik kireçtaşı birimleri üzerinde yer alıyor. Bu nedenle patlatmalı üretim, kazı ve yoğun araç trafiğinin yalnızca proje sahasını değil, yeraltı su sistemi aracılığıyla daha geniş bir alanı etkileyebileceği belirtildi.
Bilirkişiler, şirket tarafından hazırlanan proje tanıtım dosyasında hidrojeolojik modelleme, yeraltı suyu izleme çalışmaları ve risk senaryolarının yer almadığını tespit etti.
Raporda ayrıca, bölgedeki flora ve fauna envanterinin bilimsel yöntemlerle değerlendirilmediği, koruma altındaki bitki ve hayvan türlerine ilişkin analizlerin eksik olduğu ifade edildi. Orman İşletme Müdürlüğü’nce hazırlanması gereken ÇED inceleme formunun da dosyada bulunmadığı kaydedildi.
SU KAYNAKLARI VE DEPREM UYARISI
Bilirkişi raporunda, proje alanının yakınındaki Çimen Çayı ve Birkleyn Çayı için faaliyet öncesi ve sonrasını karşılaştırabilecek bir su izleme programının hazırlanmadığı belirtildi. Patlatmalı üretimin karayolu güvenliği, taş savrulması, nakliye trafiği ve toz oluşumu üzerindeki etkilerinin de yeterince incelenmediği ifade edildi.
Raporda ayrıca, proje alanının Güneydoğu Anadolu Bindirme Zonu’na yakın olmasına karşın olası deprem etkileri ile şev güvenliğine ilişkin ayrıntılı değerlendirmelerin yapılmadığı sonucuna yer verildi.
Bilirkişi heyeti, tüm bu değerlendirmeler doğrultusunda proje için verilen “ÇED Gerekli Değildir” kararının ormancılık, ekoloji, biyolojik çeşitlilik ve sürdürülebilir çevre yönetimi ilkeleri açısından yeterli bilimsel temele dayanmadığı görüşünü mahkemeye sundu.
