4 Mayıs 1937’de başlayan Dersim Katliamı’nın üzerinden 89 yıl geçti. Dersim’de anma düzenlendi ve yüzleşme talebi dile getirildi. Aynı gün hükümetin Dersim’de “Dedeler Zirvesi” düzenlemesine sert tepki gösteren DEM Parti Eş Genel Başkanı Hatimoğulları, “Dersim halkından hakiki şekilde özür dilenmeli” dedi.
HABER MERKEZİ – Bakanlar Kurulu kararıyla 4 Mayıs 1937 tarihinde Dersim’de başlatılan katliamın üzerinden 89 yıl geçti. 1937 ve 1938 yıllarında yaşanan katliamda resmi kayıtlara göre 13 bini aşkın kişi hayatını kaybetti. Ancak kimi kaynaklar katledilenlerin sayısının en az 70 bin olduğunu belirtiyor. Onbinlerce kişi de farklı kentlere sürgün edildi.
Elazığ’da kurulan özel mahkemede yargılanan Seyid Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve arkadaşları, 15 Kasım 1937’de idam edildi. Katliamın üzerinden 89 yıl geçmesine rağmen ne Seyid Rıza ve arkadaşlarının mezar yerleri açığa çıkarılmadı. 2011 yılında dönemin Başbakanı Tayyip Erdoğan, “Devlet adına özür dilemek gerekiyorsa ve böyle bir literatür varsa ben özür dilerim ve diliyorum” açıklaması yaptı. Ancak Dersim Katliamı’na ilikin resmi bir yüzleşme olmadı.
DERSİM’DE ANMA: TALEPLER AÇIKLANDI
Dersim Emek ve Demokrasi Platformu, anma programı gerçekleştirildi. Anma için Sanat Sokağı’nda bir araya gelenler“Unutmuyoruz, affetmiyoruz” pankartı açarak yürüyüşe geçti. Seyîd Rıza Meydanı’nda sona eren yürüyüş sonrasında, platform adına Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Genel Merkez Yöneticisi Beser Develi Türkçe, Dersim Dernekleri Federasyonu (DEDEF) Başkanı Ümit Karabulut ise Kürtçe açıklama yaptı. Açıklamada şöyle denildi:
דDersim Katliamı, Cumhuriyet tarihinin en acı katliamlarından biridir. Aradan 89 yıl geçmesine rağmen, katliamla hala yüzleşilmemiştir. 2011 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından dile getirilen özrün gerekleri yerine getirilmemiştir. Kürt ve Alevi sorununun çözümü için atılması gereken en önemli adımlardan biri, Dersim Katliamı ile yüzleşmektir. Bu yüzleşme ise ancak Dersimlilerin taleplerinin karşılanmasıyla mümkün olacaktır.
- Dersim Katliamı için resmi ve açık bir özür dilenmeli, bu özrün gereklilikleri yerine getirilmelidir.
- Seyit Rıza ve idam edilenlerin mezar yerleri açıklanmalıdır.
- Katliamla ilgili tüm arşivler kamuoyuna açılmalıdır.
- Dersim ismi ve eski yerleşim yerlerinin isimleri iade edilmelidir.
- Kayıpların akıbeti araştırılmalı, yaşamını yitirenlerin kimlikleri tespit edilmelidir.
- Ayrıca, bugün de devam eden antidemokratik uygulamalara son verilmelidir.
- Dersim’de halkın iradesine yönelik müdahaleler son bulmalı, kayyumlar geri çekilmeli ve seçilmişler görevlerine iade edilmelidir.
- Siyasi tutuklular serbest bırakılmalıdır. Anadilinde eğitim hakkı güvence altına alınmalı, herkesin kendi dilini kamusal alanda özgürce kullanabilmesi sağlanmalıdır.
Dersim Katliamı, barışın ve adaletin turnusol kâğıdıdır. Gerçek bir barış ancak hakikatle yüzleşilerek mümkündür. Dersim’den bir kez daha sesleniyoruz; Taleplerimiz karşılana kadar mücadelemiz devam edecektir. Unutmuyoruz, helalleşmiyoruz!”
YILDÖNÜMÜNDE “DEDELER ZİRVESİ”: HATİMOĞULLARI’NDAN SERT TEPKİ
DEM Parti Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları da Dersim’deki anmaya katıldı ve burada bir konuşma yaptı. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı Alevi Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı’nın 130 kişinin katılımıyla yaptığı “Dedeler Zirvesi”ne sert tepki gösteren Hatimoğulları, konuşmasında şunları dile getirdi:
דDersim katliamlar, özel politikalar ile sistematik bir şekilde ortadan kaldırılmak isteniyor. Katliam ile asimile edemediği Dersim halkını çete ve uyuşturucu ile yok etmek istiyor. Gülistan Doku meselesi tek kişinin meselesi değil devletin tüm kurumları bu çürümüşlüğün içinde yer aldı. Bu asimilasyon politikasının bir yansıması” dedi.
Yanı başımızda Cemevi’nde bir toplantı var şu an. Alevilik bakanlığa bağlanamaz. Bakanlığa bağlı bu oluşum asimilasyon amacıyla bu toplantıyı gerçekleştiriyor. AKP iktidarının simgeler ve imgeler üzerinde politika yürüttüğün biliyoruz. Katliamın yıl dönümünde bu toplantıyı yapmak bu amacı taşımaktadır. 130 şahsa sesleniyoruz; Alevilikte düşkünlük olarak sayılan bu hatadan derhal vazgeçip o toplantıdan çıksın. Aleviler sistemin Alevileri olmayacak. Aleviler katliamlara karşı inançlarını korudular, korumaya devam ediyorlar.
Alevi toplumunun ortak talepleri yüzleşmedir. Dersim halkından hakiki bir şekilde özür dilenmeli. Katliamda yitirdiğimiz canlar, Seyid Rıza ve yol arkadaşlarının mezar yerleri açıklanmalı. Dersim’in kayıp kızlarının yeri açıklanmalı. Barış ve Demokratik Toplum çağrısının gereği olarak devlet adımları atmalı. Anadilde kendi inancı ile yaşamalı. Tekrardan katliamdan yaşamın yitiren canları anıyoruz.”
“HALKIN DİLİ, İNANCI, KÜLTÜRÜ, HAFIZASI HEDEF ALINDI”
Bu arada DEM Parti İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek ile Dersim Milletvekili Ayten Kordu, Dersim Katliamı’nın aydınlatılması için Meclis Başkanlığı’na Araştırma Önergesi verdi.
Önergede, Osmanlı’nın son döneminden itibaren Dersim’in “eşkıyanın yurdu” olarak damgalandığına işaret edilerek, bölgenin padişah fermanları ve şeyhülislam fetvalarının yanı sıra vergi tahsili, aşiretlerin denetimi ve siyasi itaat politikalarının hedefi haline getirildiği belirtildi.
Kürt Aleviliğinin merkezi otorite tarafından tarihsel olarak “çözülmesi gereken bir mesele” olarak görüldüğü vurgulanan önergede, bu yaklaşımın 1937-38 sürecinde bir tasfiye kararına dönüştüğü ifade edildi. Önergede, söz konusu dönemde Dersim’de yaşayan halkın dili, inancı, kültürü ve hafızasıyla birlikte topyekûn hedef alındığı kaydedildi.
“SADECE GEÇMİŞ DEĞİL”
Önergede, “Dersim Tertelesi, sadece geçmişte yaşanmış bir katliam değil; bugün Türkiye’de demokratik bir gelecek, eşit yurttaşlık ve toplumsal barışın inşası açısından belirleyici bir meseledir. Geçmişle yüzleşilmediği sürece bu ihlalleri mümkün kılan zihniyetin yeniden üretilmesinin önüne geçilemez. Dersim Tertelesi’ni tarihsel, hukuki ve siyasal boyutlarıyla kapsamlı biçimde araştırması, devlet arşivlerini eksiksiz ve denetlenebilir biçimde kamuoyuna açması, Pir Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının mezar yerlerini tespit etmesi, toplu mezar alanlarını bağımsız ve bilimsel yöntemlerle incelemesi, ailelerinden koparılan kayıp çocukların akıbetini aydınlatması ve toplumsal yüzleşme ile onarıcı adaletin tesisine yönelik somut adımları belirlemesi gerekmektedir” ifadelerine yer verildi.
DİYARBAKIR’DA DERSİM TERTELESİ İÇİN ANMA
Demokratik inanç örgütleri, Dersim Tertelesi’nin 89’uncu yıl dönümü dolayısıyla Diyarbakır’daki Şêx Seîd Meydanı’nda anma programı gerçekleştirdi. Anmada şu talepler dile getirildi:
- TBMM bünyesinde Dersim Hakikat ve Adalet Komisyonu kurulmalı, arşivler derhal açılmalıdır.
- Devlet, Dersim Tertelesi’ni resmen tanımalı, özür dilemeli ve onarıcı adalet adımlarını atmalıdır.
- Dersim ismi iade edilmeli, tarihi ve kültürel mirası korunmalıdır.
- Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerleri açıklanmalı, toplu mezarların tespiti ve açılması sağlanmalıdır.
- Kayıp çocukların akıbeti ortaya çıkarılmalı, sürgün edilenlerin torunları için iade-i itibar ve tazminat süreçleri başlatılmalıdır.
- Katliamın planlayıcı ve uygulayıcıları tarih önünde, ilahi ve insani adalet karşısında yargılanmalıdır.
