ABD-İsrail ile İran arasında ateşkes duyuruldu. Ancak tarafların müzakere şartları arasındaki uyumsuzluk ateşkesi kırılgan, süreci de belirsiz kılıyor. Bu şartlardan biri de savaşın seyrini etkileyen Hürmüz Boğazı ile ilgili. İran, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarına karşılık yeniden “Hürmüz kartına” başvurdu. Trump ise, boğaz konusunda “İran ile ortak bir girişim”den söz etti.
HABER MERKEZİ – ABD ile İran arasında ateşkes ilan edildi ve bununla birlikte 10 Nisan’dan itibaren Pakistan’da tarafların ortaya koydukları şartları müzakere etmek üzere bir araya gelecekleri açıklandı.
ABD ve İran’dan karşılıklı açıklamalar | Ateşkesin ardından gündem müzakere masası
Ateşkes konusunda şimdiye kadar herhangi bir olumsuzluk yaşanmazken, tarafların ortaya koydukları şartlarla ilgili ise henüz bir konsensüs oluşmuş değil. ABD tarafı savaş devam ederken İran’a 15 maddelik bir müzakere metni sundu, İran ise 10 maddelik bir metinle karşılık verdi. Şimdi iki haftalık ateşkes sürecinde taraflar daha önce mutabakata varamadıkları şartlarını içeren metinlerini karşılıklı olarak görüşmeye başlayacak.
Taraflar arasında ihtilaf konusu olan başlıklardan biri Hürmüz Boğazı’nın durumuyla ilgili. İran, savaş sürecinde Hürmüz Boğazı’nı gemi geçişlerine kapattı ve böylece petrol ve finans piyasalarında ortaya çıkan olumsuz tablo üzerinden ABD’yi zor duruma düşürmek istedi. Savaşın devam ettiği 40 günün sonunda İran’ın bu konuda istediği sonucu elde ettiği ileri sürülüyor, ancak savaşta yaşadığı büyük kayıplar ve yıkım bu durumu şüpheli hale getiriyor.
İran’ın ateşkes sürecinde müzakere edeceğini duyurduğu 10 maddeden oluşan şartlarından biri doğrudan Hürmüz Boğazı’yla ilgili. İran, savaştan önce gemi geçişlerine ücretsiz olarak serbest olan boğazda ücret sistemini kuracağını belirterek, hakimiyetin kendilerine bırakılmasını ve ABD ile İsrail güçlerinin bölgeden çekilmesini şart koşuyor.
ABD ise, Hürmüz Boğazı’nın koşulsuz olarak gemi geçişlerine açık olması şartını ortaya koyuyor ve ABD Başkanı Donald Trump ateşkes teklifini kabul ettiklerini açıkladıklarında da bu hususun garanti edildiğini ileri sürdü. İran ateşkese bağlılığını göstermek için ateşkes sürecinde boğazda gemi geçişlerine tamamen değilse de izin vereceğini duyurdu ve bugün bu konuda hareketlilik de yaşandı. Ancak ABD’nin Hürmüz Boğazı ile ilgili ileri sürdüğü müzakere şartı, İran’ın talebiyle tamamen zıt durumda. ABD Hürmüz Boğazı’nın savaştan önce olduğu gibi gemi geçişlerine serbest olmasını istiyor.
TRUMP “İRAN İLE ORTAK GİRİŞİM”DEN BAHSETTİ
Müzakere metinlerinde Hürmüz Boğazı ile ilgili ileri sürülen uyumsuz şartlarla birlikte, ABD Başkanı Donald Trump’tan dikkat çekici bir açıklama geldi. Ateşkesin ilanından sonra ABC News televizyonuna konuşan Trump, Hürmüz Boğazı konusunda “İran ile ortak bir girişimi” değerlendirdiğini söyledi.
İran’ın, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret almasına izin verip vermeyeceğine ilişkin soruya Trump, “Bunu ortak bir girişim olarak yapmayı düşünüyoruz. Bu, (Boğaz’ın) güvenliğini sağlamanın ve diğerlerinden korumanın bir yolu olacak. Bu, güzel bir şey” karşılığını verdi.
Bundan hemen önce de Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran’ın barış anlaşmasına hazır olduğunu ve ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği yönetmeye yardımcı olacağını belirtti. Trump, “Dünya barışı için büyük bir gün! İran bunun olmasını istiyor, artık yeter dediler! Aynı şekilde herkes de istiyor! Amerika Birleşik Devletleri, Hürmüz Boğazı’ndaki trafik yoğunluğuna yardımcı olacak. Birçok olumlu adım atılacak! Büyük paralar kazanılacak. İran yeniden yapılanma sürecine başlayabilir” diye yazdı.
TRUMP’A GÖRE, URANYUM ZENGİNLEŞTİRME OLMAYACAK; İRAN AKSİNİ SAVUNUYOR
Bu arada Trump, İran’ın uranyum zenginleştirme kapasitesine ilişkin “(İran’da) uranyumun zenginleştirilmesi olmayacak” dedi. Ancak İran tarafından açıklanan 10 maddelik müzakere şartları arasında, uranyum zenginleştirmenin sürdürüleceği belirtiliyor. Bu da müzakere sürecinde yaşanabilecek bir başka ihtilafa işaret ediyor.
ABD askerlerinin bölgeden ayrılmayacağını da belirten Trump, barış için görüşmelerin 10 Nisan’da başlamasını beklediğini ve Çin’in de geçici ateşkes sürecinde rol oynadığını kaydetti.
SAVAŞ LÜBNAN’DA SÜRÜYOR: İRAN HÜRMÜZ BOĞAZI İLE KARŞILIK VERDİ
Bu arada İran’ın Fars Haber Ajansı İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarından ötürü Hürmüz Boğazı’ndan petrol tankerlerinin geçişinin durdurulduğunu duyurdu. İran Devrim Muhafızlarına yakın Tesnim Haber Ajansı da İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları devam ederse İran’ın ateşkesten çekilebileceğini bildirdi.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ise, ABD-İran arasındaki geçici ateşkes sonrasında ateşkes ihlalleri bildirildiğine dikkat çekti ve şöyle konuştu:
“Çatışma bölgesinin çeşitli yerlerinde, barış sürecinin ruhunu zedeleyen ateşkes ihlalleri bildirildi. Diplomasinin çatışmanın barışçıl çözümü yolunda öncü rol üstlenebilmesi için tüm tarafları, üzerinde mutabık kalınan şekilde iki hafta boyunca itidal göstermeye ve ateşkese uymaya içtenlikle ve samimiyetle çağırıyorum.”
×İLAN EDİLEN “KIRILGAN ATEŞKES”
Trump, 22 Mart’ta önce Hürmüz Boğazı’nı 48 saat içinde açmaması halinde İran’ı enerji altyapısını vurmakla tehdit etti. Sürenin bitimine saatler kala 24 Mart’ta Trump bu kez, İran ile görüştüklerini, anlaşabileceklerini ve kazandıkları savaşı sona erdirebileceklerini duyurdu. Trump, İran’a boğazı açması ve görüşmelerde sonuç alınması için de tanıdığı süreyi 5 güne çıkardı. Ardından Trump, İran’a tandığı 5 günlük süreyi de, 26 Mart’ta 10 gün daha uzattı ve son tarih olarak 6 Nisan’ı duyurdu. Ancak 6 Nisan’da Trump 48 saatlik sürenin daha tanındığını duyurdu. Dün gece bu süre dolmak üzereyken Pakistan’ın arabuluculuğunda ABD ile İran arasında iki haftalık ateşkes ilan edildi.
Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılması şartıyla 2 haftalık ateşkesi kabul ettiklerini, İran’dan 10 maddelik teklif aldıklarını ve bunun müzakere için uygulanabilir bir temel olduğunu ifade etti.
“İran’ın savaştaki hedeflerine ulaştığı” açıklamasında bulunan İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi de nihai müzakerelerin İslamabad’da en fazla 15 gün içinde sonuçlandırılmasının hedeflendiğini bildirdi.
Geçici ateşkesi desteklediğini açıklayan İsrail yönetimi ise uzlaşmaya Lübnan konusunun dahil olmadığını savunarak, Lübnan’a yönelik saldırılarını sürdürüyor.
İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları sonrasında İran, gemi geçişlerine kısmen açtığı Hürmüz Boğazı’nı yeniden kapattığını ve ateşkesten çekilmeyi değerlendireceğini duyurdu.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ateşkesi “kırılgan” olarak niteledi ve bu da iki hafta içinde yürütülecek müzakerelerde önemli bazı başlıklarda sonuç çıkmaması ihtimaline işaret ediyor. Hürmüz Boğazı ve Lübnan bu zorlu başlıklardan ikisini oluşturuyor.
İsrail Lübnan’ı vurdu | ‘Kırılgan ateşkes’te Lübnan gerilimi: İran çekilmekle tehdit etti
