ABD Başkanı Donald Trump’ın NATO’dan çekilme çıkışı tartışma yaratırken, bu adımın anayasal, yasal ve siyasi karşılığı sorgulanıyor. Uzmanlar ise sürecin belirsizlikler ve ciddi riskler barındırdığına dikkat çekiyor.
HABER MERKEZİ – ABD Başkanı Donald Trump, NATO’nun İran’a karşı yürütülen savaşta kendilerine destek vermemesi nedeniyle ABD’nin ittifaktaki konumunu yeniden değerlendirebileceğini açıklamasının ardından başlayan tartışma sürüyor.
Bu açıklamasında “NATO’dan çekilmeyi ciddi olarak düşünüyorum. Onların kâğıttan kaplan olduğunu hep biliyordum ve bu arada Putin de bunu biliyor” diyen Trump, konuyu dün yaptığı Ulusa Sesleniş konuşmasında da gündeme getirdi.
Trump bu kez bu niyetini tekrarlamadı ancak NATO üyesi ülkelere seslenerek “Hürmüz Boğazı’na gidin, alın ve kullanın” dedi.
Peki Trump’ın bu niyetinin gerçekte bir karşılığı var mı?
KONGRE KARARI
Trump, Kongre onayı olmadan ABD’yi NATO’dan çekemiyor. Böyle bir karar için Kongre’nin üçte ikilik desteği şart. Kongre’de NATO’ya yönelik güçlü iki partili destek dikkate alındığında, böyle bir kararın yasalaşması da düşük ihtimal olarak değerlendiriliyor. Olası bir onay durumunda bile sürecin tamamlanmasının zaman alacağı belirtiliyor.
ANAYASAL KRİZ RİSKİ VE YORUMLAR
Öte yandan ABD’nin NATO’dan ayrılmaya yönelik olası bir adımının ciddi bir anayasal krizi tetikleyebileceği değerlendiriliyor. Guardain’daki analize göre böyle bir durumda sürecin neredeyse kesin olarak ABD Yüksek Mahkemesi’ne taşınacağı ifade ediliyor.
Ancak mahkemenin geçmişte dış politika konularındaki anlaşmazlıklarda yürütmeden yana tutum aldığına dikkat çekiliyor. Bu nedenle olası bir yargı sürecinde sonucun yürütmenin lehine şekillenebileceği belirtiliyor.
The Print’in görüşüne yer verdiği eski ABD Dışişleri yetkilisi ve Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nde Avrupa, Rusya ve Avrasya Programı Direktörü Max Bergmann, NATO’ya bağlılık tartışmalarına ilişkin dikkat çeken bir değerlendirmede bulundu. Bergmann, “Eğer başkan ve ordu NATO’ya ve Avrupa güvenliğine bağlı değilse, Kongre’nin bunu durdurmak için yapabileceği çok fazla bir şey yok” dedi.
New York Times’ın görüşüne yer verdiği Güney Danimarka Üniversitesi’nden NATO uzmanı Sten Rynning ise Trump’ın tehdidini hayata geçirme ihtimaline şüpheyle yaklaşıyor. ABD’nin Avrupa güvenliğini sağlamada “temel çıkarı” bulunduğunu belirten Rynning, kıtadaki askeri üslerin ve varlığın Washington’a tehditleri kendi topraklarına ulaşmadan karşılama imkânı sunduğunu vurguluyor. “Avrupa çok şey kaybeder ama ABD de aynı ölçüde kaybeder” diyen Rynning, Trump’ın bu dengeyi yeterince hesaba katmadığını ifade ediyor.
×ABD ANAYASASI NE DİYOR?
- Başkan, Senato’nun onayıyla (100 üyeden 2/3 çoğunluk) uluslararası anlaşmalar yapabilir.
- Ancak anlaşmalardan nasıl çıkılacağına dair bir hüküm yok.
- Bu nedenle NATO’dan çıkış konusu hukuki olarak gri alanda.
×ABD YASALARI NE DİYOR?
2023’te çıkarılan yasaya göre:
- ABD Başkanı, NATO’dan tek başına çekilemez
- Senato’nun 2/3 onayı gerekir
- Bu düzenleme 2024 Savunma Yetki Yasası’na (NDAA) eklendi.
Ayrıca:
- NATO’dan çekilme için federal fon kullanımı yasaklandı.
×NATO ANLAŞMASI NE DİYOR?
- Anlaşmanın 13. maddesine göre: “Antlaşma yürürlüğe girdikten yirmi yıl sonra, herhangi bir taraf, çekilme bildirimini Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti’ne ilettikten bir yıl sonra antlaşmaya taraf olmaktan çıkabilir. ABD hükümeti, bu çekilme bildirimini diğer taraf devletlere bildirir.”
Buna göre:
- Bir ülke, çekilme kararını ABD’ye bildirdikten 1 yıl sonra ittifaktan ayrılabilir.
- ABD burada karar verici değil, sadece bildirimi ileten taraftır.
- Bugüne kadar hiçbir NATO üyesi ayrılmadı.
