İran ile savaşı sonlandıracak bir anlaşma gündemdeki yerini korurken, Trump’tan ABD ve İsrail için Ortadoğu ve Orta Asya’de yeni stratejik dengelerin kurulmasını mümkün kılması hedeflenen Abraham Anlaşmaları konusunda dikkat çekici açıklama geldi. Trump’a göre, İran’la olası bir anlaşmanın ardından bölgedeki ortakları Abraham Anlaşmaları’na taraf olmak zorunda; bu ortaklardan biri de Türkiye.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş, 40’ıncı gününde ilan edilen ateşkesle yerini olası bir çözüm için diplomatik çabalara bıraktı. 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesten hemen sonra 11 Nisan’da taraflar ilk kez Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yüz yüze görüşmeler yaptı, bu görüşmeden sonuç çıkmaması üzerine aradan geçen sürede arabulucu Pakistan aracılığıyla dolaylı görüşmeler sürüyor. Son günlerde taraflar arasında olası bir anlaşmanın çok olacağına ilişkin işaretler verilse de henüz resmen duyurulmuş bir sonuç yok. Bunda tarafların ileri sürdüğü şartlarda ısrar etmesi etkili oluyor.
Washington ile Tahran arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarını elden çıkarmasını içeren bir anlaşma prensibi üzerinde uzlaşı sağlandığı ileri sürülse de, İran Dışişleri Bakanlığı ve Müzakere Heyeti Sözcüsü İsmail Bekayi, dünkü açıklamasında,“Anlaşmaya hem çok uzak hem de çok yakınız. Hâlâ ihtilaflı konular var” dedi.
İran: ABD ile büyük oranda anlaştık Trump: Anlaşma ya harika olacak ya da anlaşma olmayacak
ABD Başkanı Trump görüşmelerin “düzenli ve yapıcı” şekilde ilerlediğini belirtti, ancak temsilcilerine acele etmemeleri için talimat verdiğini de ekledi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise, ABD’nin son iki aydır tekrarladığı şartları hatırlattı. Rubio, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması halinde ABD’nin nükleer program konusunda “çok ciddi görüşmelere” başlayabileceğini söyledi. Rubio, son günlerde gündemde olan aşamalı bir anlaşma olasılığını hatırlatacak şekilde, öncelikli şartın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması olduğunu kaydetti ve ardından uranyum zenginleştirme, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokları ve İran’ın nükleer silah edinmemesi konularının görüşüleceğini belirtti.
Çıkmaz sürüyor: ABD-İran görüşmelerinde yeni ihtimaller ne?
TRUMP’A GÖRE, BÖLGE ÜLKELERİNİN ABRAHAM ANLAŞMALARI’NI İMZALAMALARI ZORUNLU
İran ile olası bir anlaşmanın yakın olduğuna dair ihtimaller gündemdeki yerini korurken, ABD Başkanı Donald Trump bölgedeki ortaklarıyla görüştü.
Trump Cumartesi günü (23 Mayıs) İran’la bir anlaşmaya varılması çabalarının bir parçası olarak Suudi Arabistan, Katar, Pakistan, Mısır, Ürdün, Bahreyn ve Türkiye liderleriyle görüştü. Bu görüşmede dikkat çekici şekilde Trump’ın Abraham Anlaşmaları’nı gündeme getirdiği ve bunun şaşkınlık yarattığı kamuoyuna yansımıştı.
Trump, bugün sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Tüm ülkelerin İbrahim Anlaşmalarını derhal imzalamasını zorunlu olarak talep ediyorum ve eğer İran benimle anlaşmasını imzalarsa, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı olarak, bu eşsiz Dünya Koalisyonunun bir parçası olmaları benim için bir onur olacaktır” dedi.
Trump’ın liderleriyle görüştüğü ülkelerden Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Abraham Anlaşmaları’nı imzalamış durumda, diğerlerinin çekincileri bulunuyor.
Trump, sosyal medya paylaşımında, “Amerika Birleşik Devletleri’nin bu çok karmaşık bulmacayı bir araya getirmek için yaptığı tüm çalışmalardan sonra, bu ülkelerin hepsinin en azından eş zamanlı olarak Abraham Anlaşmaları’nı imzalamasının zorunlu olması gerektiğini belirttim” diye yazdı.
Trump, ayrıca İran’ın da olası bir anlaşmadan sonra Abraham Anlaşmaları’na taraf olabileceğini bir kez daha tekrarladı ve savaşın sona ermesi için bir anlaşmaya varıldığında, görüştüğü bölge ülkelerinin İran’ın Abraham Anlaşması’nın bir parçası olmasından onur duyacaklarını ileri sürdü.
Trump, görüştüğü ülkelerden bir veya ikisinin katılmamak için bir nedeni olabileceğini, ancak çoğunun “İran ile bu anlaşmayı, aksi takdirde olacağından çok daha tarihi bir olay haline getirmeye hazır, istekli ve yetenekli” olması gerektiğini söyledi.
PAKİSTAN REDDETTİ, DİĞERLERİ İÇİN DURUM KARMAŞIK
Trump ve ABD ile geçen yıl 1 trilyon doları bulan ticari anlaşmaları yapmakla birlikte, aynı zamanda İslam’ın doğduğu yer ve en kutsal iki mekanı olan Mekke ve Medine’nin koruyucusu misyonunu üstlenen Suudi Arabistan için Abraham Anlaşmaları’nı imzalamak ve dolayısıyla İsrail’i tanımak, sadece diplomatik bir dönüm noktası olmayacak, ayrıca bölgenin en eski ve çözümsüz çatışmalarından birinin çözümüyle bağlantılı olarak, son derece hassas bir ulusal güvenlik meselesini de gündeme getirebilir.
Suudi Krallığının uzun süredir savunduğu tutum, Filistin devletinin kurulmasına yönelik bir yol haritası üzerinde anlaşmaya varılmadığı sürece bu anlaşmaları imzalamayacağı yönünde.
Gazze savaşının başlamasından bu yana gerginleşen ilişkilere rağmen, Mısır, Ürdün ve Türkiye’nin İsrail ile zaten diplomatik ilişkileri bulunuyor.
Pakistan ise Trump’ın teklifini reddetti. Diğer ülkelerin hiçbiri şu ana kadar Trump’ın talebine kamuoyu önünde tepki vermedi.
Reuters haber ajansına konuşan konuyla ilgili bilgi sahibi bir Pakistanlı kaynağa göre, Trump’ın açıklaması, İran ateşkes diplomasisini Abraham Anlaşmaları etrafında daha geniş bir baskı kurmak için kullanma girişimini yansıtıyordu; aynı kaynak, iki meselenin “birbirine bağlı olmadığını ve bağlanamayacağını” belirtt ve ekledi: “Pakistan’ın bu tür taleplere uymak gibi bir zorunluluğu yok.”
Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, Trump’ın ilk başkanlık döneminde 2020’de anlaşmayı imzalayarak, çeyrek yüzyıldan beri İsrail’i tanıyan ilk Arap devletleri oldular ve uzun süredir devam eden bir tabuyu yıktılar. Fas ve Sudan da aynı yolu izledi.
Uluslararası Kriz Grubu’nun İran proje direktörü Ali Vaez’e göre, “Trump, İran anlaşmasını Abraham Anlaşmaları’nın devamı olarak pazarlamaya çalışıyor: İsrail için iyi, bölge için iyi, Washington için de yeterince sert. Ama o, bir fanteziyi diğeriyle değiştiriyor; İran’ı teslim olmaya zorlamaktan, kırılgan bir anlaşmanın yeni bir Ortadoğu düzenini kurabileceği yanılsamasına geçiyor.”
×
ABRAHAM ANLAŞMALARI NEDİR?
Abraham Anlaşmaları, İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasında 2020 yılında ABD’nin öncülüğünde imzalanan normalleşme anlaşmalarıdır. İlk olarak Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn, ardından Sudan ve Fas, İsrail’i diplomatik olarak tanıyan ülkeler arasında yer aldı ve anlaşmaların tarafı haline geldi. Son olarak Kasım 2025’te Orta Asya’dan Kazakistan bu anlaşmalara taraf oldu. Kazakistan, nadir toprak elementlerinin yanı sıra, dünyanın en büyük uranyum üreticisi. Ayrıca İsrail ile son yıllarda ilişkileri iyi olan Azerbaycan’ın ve ayrıca Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın da bu anlaşmalara taraf olabilecekleri gündeme gelmişti. Bu ülkeler altın rezervleri, petrol, doğal gaz ve pek çok maden yatakları bakımından ABD’nin yanı sıra Çin ile Rusya’nın yakın takibinde olan ülkeler. Abraham Anlaşmalarına taraf olmaları halinde, bu ülkelerin yıllardır Rusya ile Çin’e mahkum dışa açılımlarında yeni bir sayfa açabilecekleri kaydediliyor.
Trump’ın yeni rotası Orta Asya ülkeleri Kazakistan da Abraham Anlaşmaları’na dahil oluyor
Bu arada ABD ile İsrail’e göre, Ortadoğu ve Asya ülkeleri açısından stratejik önemde görülen Abraham Anlaşmaları, aynı zamanda İran’ı kuşatma planı olarak da değerlendiriliyor. Ancak İran savaşı sonrasında olası bir anlaşma sağlanması halinde Trump’a göre İran da bu anlaşmalara dahil olabilir.
Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam’ın ortak atası olarak kabul edilen Hz. İbrahim’den (Abraham) adını alan bu anlaşmalar, taraf ülkeler arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasını, büyükelçilik açılmasını, ticari ve güvenlik iş birliğini kapsıyor. Aynı zamanda Ortadoğu’da İsrail ile Arap ülkeleri arasındaki tarihsel çatışmaların diplomasi yoluyla çözülmesi açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
