Komisyon toplantısında konuşan MHP’li Feti Yıldız, “İnfaz sitemi yamalı bohçaya dönmüştür, düzeltilmesi lazım” dedi. CHP’li Murat Emir, AİHM kararlarına halen uyulmadığını ve kayyum uygulamalarının sürdüğünü belirterek, komisyon çalışmalarının “beklenen umudu” doğurmadığını söyledi. AKP’li Abdulhamit Gül, raporu “bir Türkiye uzlaşısı” olarak nitelendirirken, Yeni Yol Grubu’ndan Bülent Kaya ise kalıcı çözüm için Kürt sorunun nedenlerinin ele alınması gerektiğini vurguladı.
HABER MERKEZİ – Meclis’te kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu üyeleri 21’nci toplantısını gerçekleştirmek için toplandı. Yaptığı açılış konuşmasında bu toplantının komisyonun “son toplantısı” olduğunu belirten Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş, raporun 7 bölümden oluştuğunu söyledi.
“Kalıcı barış ve huzur ortamının sağlanması, tarihi bir sorumluluk olarak karşımızda durmaktadır. Ülkemizde kardeşlik, esenlik ve toplumsal barışı büyüten her sözü ve her adımı en güçlü şekilde desteklemekteyiz” dedi.
Meclis Başkanı Kurtulmuş: Kalıcı barış, tarihi bir sorumluluk olarak karşımızda durmaktadır
MHP: AİHM KARARLARINA UYMAK ZORUNDAYIZ
Kurtulmuş’un konuşmasının ardından siyasi parti temsilcileri söz aldı.
MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, “Bu süreçte söylenmeyen söz kalmadı. Komisyonumuzun temel anayasa ilkelerini üniter devlet yapısını dönüştürmek gibi bir yetkisi, misyonu yoktur. Terörsüz Türkiye vizyonu tam burada salt bir güvenlik politikası olarak görmekten çok, mesele beka meselesidir. İnfaz sitemi yamalı bohçaya dönmüştür, düzeltilmesi lazımdır. AİHM kararları ve uyum konusunda anayasa açıktır. AİHM kararlarına hukuk devleti olarak uymak zorundayız” dedi.
DEM PARTİ: BU KAVRAMLAR, UZLAŞIYA TERS
DEM Parti Milletvekili Cengiz Çiçek, “Bundan sonra da barış ve toplum sürecinde üstlendiğimiz tarihsel sorumlulukla hareket edeceğimizi vurguluyoruz. Tüm çabalarımıza rağmen ortak rapor tasladığında yer alan kimi kavramlar hakkında farklı düşüncelerimizi belirtmek isteriz. Komisyon ortak rapor tasladığında ‘terörsüz Türkiye süreci’, ‘terör belası’ gibi kavramlar kullanılmasını doğru bulmuyoruz. Bu türden yaklaşımlar ortak rapor, uzlaşı yaklaşımına ters düşmektedir” diye konuştu.
Çiçek, “DEM Parti olarak, Öcalan’ın yaptığı çağrıya ismini veren Barış ve Demokratik Toplum Süreci olarak adlandırmaktayız. ‘Terörsüz Türkiye’ olarak ifade edilmesinin doğru olmadığını, komisyon ismindeki gibi ‘milli dayanışma’, ‘kardeşlik’ ve ‘demokrasi’ gibi nitelendirilmesi gerektiğimi belirtmekteyiz” dedi.
DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit ise, “Bu komisyon kurulurken aslında çok özel birkaç amaçla kurulmuştu. İmralı Hapishanesi’nde Sayın Öcalan’ı ziyaret etmiş olmasının da tarihi bir önemde olduğunu ifade etmemiz gerekiyor. Bu anlamıyla bütün bu çalışmaların her birisi içinde bulunduğumuz süreçte pozitif adımlar, pozitif gelişmeler ve sürece katkı koyan çalışmalar olarak da ele alınmalıdır. Bugüne kadar komisyon çalışmalarında her bir siyasi partinin genel anlamda yapıcı, olumlu ve sürece katkı koyan yaklaşımlarını gerçek anlamda takdir ettiğimizi ve bu konuda da her bir siyasi partiye de ayrı ayrı teşekkür ettiğimizi de ifade etmek isterim. Partimizin görüşleri ayrıca ifade edilecek” diye konuştu.
DEM Parti’den ortak rapora muhalefet şerhi: Kürt meselesi ‘terör’ kavramı ile anılamaz
CHP: DİL SORUNLU, BİZİ KAPSAMIYOR
CHP Grup Başkanvekili Murat Emir de konuşmasında şunları ifade etti:
×Bu raporun ilk 5 bölümünde yer alan dilin son derece sorunlu olduğunu, belirli bir siyasi ve sosyolojik bakış açısını içerdiğini, bizi kapsamadığını ifade etmeliyiz. Geç görmüş olmamız dolayısıyla çeşit eleştirilerimiz oldu, bir ölçüde yaşama geçirildi ama buradaki cümlelerin her birinin aslında belirli bir ideolojik bakışı yansıtması dolayısıyla bizi tam karşılamadığını da ifade etmek ve tutanaklara geçirmek durumundayız. Ancak 6 bölüm olan yasal düzenleme önerileri, demokratikleşme önerileri bizim için ve 86 milyon için önemli bir beklenti yaratan ve Türkiye’nin hem demokrasi standartlarını yükseltecek hem de toplumsal barışımızı inşa etmeye dönük olarak Meclis’imize bir ödev yükleyecek olması, dolayısıyla bu konuyu bu konunun bu çok da büyütülmemesi gerektiğini düşünenlerdir ve bu komisyonda aslında bir umut inşa edilmeye çalışıldı ama maalesef bu komisyonun çalıştığı süre ve komisyonun öncesindeki Türkiye’nin içinde bulunduğu siyasal ortamı değerlendirmekte yarar görüyoruz. Bu komisyon toplanırken de ve komisyon görev yaparken de anayasanın sürekli çiğnendiği, Anayasa Mahkemesi kararları ve AİHM karalarına uyulmadı.
“KOMİSYON BEKLENEN UMUDU DOĞURMADI”
Emir konuşmasının devamında, “Bu Meclis’in bir üyesi olan Can Atalay hukuksuz bir biçimde cezaevinde tutulduğu için gelemiyor, Anayasa Mahkemesi kararlarına rağmen Tayfun Kahraman’ın hala ceza bile tutuluşu, Selahattin Demirtaş’ın AİHM kararlarına rağmen cezaevinde tutuluşu, kayyum uygulamalarında en ufak bir geri adım atılmamış olması, tutukluluk uygulamalarının peşine cezaya dönüştürülmüş olması ve Türkiye siyasetinin adliye koridorlarından iddianamelerle, iftiracılarla dizayn edilmeye çalışılması sürecinde maalesef en ufak bir demokrasiye, hukuk devletine, adalete ait bir ilerleme kaydedilmemiştir. Bu karşıdan bu komisyon çalışmaları beklenen umudu doğurmamıştır, bunu da bir kez daha ifade etmek isteriz. Elbette bu komisyonumuz, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün kurduğu Meclis’imizin özellikle kendine özgü bir komisyondur. Cumhuriyetimizin demokratik, laik anayasal yapısını koruyan ve üniter devlet yapısını tartışmaya açmayan bir çalışma yürütmüştür ve o açıdan da değerlidir” dedi.
YENİ YOL GRUBU: KÜRT SORUNUNDA KALICI BİR ÇÖZÜM İÇİN NEDENLER DE ELE ALINMALI
Yeni Yol Grup Başkanvekili Bülent Kaya, Kürt meselesinin çözümünde “çok kritik bir eşiğin” aşılmak üzere olduğunu belirterek, sorunun çözümünde geçmişten günümüze rol alan siyasetçilere teşekkür etti.
Sürecin hedefinin sadece belli bir örgütün feshi, tasfiyesi veya silah bırakması olmaması gerektiğini belirten Kaya, “Ülkemizde yeni bir başlangıca ve tüm mağduriyetlerin giderildiği, herkesin ayrım yapılmaksızın kucaklanarak büyük bir toplumsal bütünleşmeye vesile olması, grubumuzu oluşturan partilerin ortak arzusudur” dedi.
Kaya, Kürt sorununda kalıcı bir çözüm için yalnızca sonuçların değil nedenlerinde ele alınması gerektiğini söyledi.
AKP: BU RAPOR BİR TÜRKİYE UZLAŞISIDIR
AKP’li Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, komisyonda yaptığı konuşmada 5 Ağustos 2025 tarihinde başlayan çalışmalarda bugün sona gelindiğini belirtti. Gül, şöyle konuştu:
×Her partinin tutumu aslında kendi raporunda var. Ama burada ortaklaştığımız için, ortak bir metinde elbette müzakere ederek bir ortak metin üzerinde arayışlarımız oldu. Elbette partilerin, bizim de partimizin bu konuda yaklaşımı çok açık. ‘Terörsüz Türkiye’de bir uzlaşma, bir ortak akıl ve demokratik katılımla daha da güçlenerek yoluna elbette devam edecektir. Bu çalışmalarımız özellikle toplumsal mutabakatın siyasal mutabakatla sonuçlanması açısından çok kıymetlidir. Ortaya çıkan bu rapor ve bu çaba bir Türkiye mutabakatıdır, bir Türkiye uzlaşısıdır. Bu anlamda kardeşliğimizin manifestosu olma adına çok özgün bir modeldir. Bir millet projesinin millet aklı ve vicdanıyla birliğimizi, beraberliğimizi, kardeşliğimizi daha da güçlendireceğine inanıyoruz ve bu hususta özellikle Meclis Başkanımızın bundan sonraki süreçlerde de desteğini sürdüreceğine inanıyoruz.
AKP Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yayman, bu komisyonun “bir tarih yazdığını ve bir tarihin yazılmasına öznellik yaptığını” ve önemli olduğunu söyledi. Yayman, şu ifadeleri kullandı:
“Türk demokrasi tarihinde çok önemli bir eşik aşılmıştır ve Türk demokrasisi gerçekten sorun çözme yeteneğini test etmek suretiyle çok önemli bir imtihanı başarıyla vermiştir. Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu ve burada yürütülen işler bir devlet politikasıdır, bir millet politikasıdır ve biz tarihin doğru tarafında duruyoruz. Türkiye’de 1991 yılında Başbakan Süleyman Demirel’in ‘Kürt realitesini tanıyoruz’ sözüyle başlayan bu süreçte Özal’ın, Erbakan’ın ve yine Cumhurbaşkanımızın çok önemli adımları atılmıştır. AK Parti döneminde biz bunlara sessiz devrim diyoruz. 90’lı yıllarda dile getirilen tüm bireysel ve kolektif hak talepleri tek tek yerine getirildi. 24 saat yayın yapan Türkçe radyo ve televizyondan olağanüstü hâlin kaldırılmasına, OHAL Bölge Valiliğinin kaldırılmasından DGM’lerin kaldırılmasına, Kürtçe propaganda yasaklarının kaldırılmasından Kürtçe dil kurslarına ve özel okullarda Kürtçe eğitim verilmesine, Kürt aydınlarının eserlerinin Kürtçe basılmasına kadar burada sayamayacağımız pek çok hak talebi AK Parti ve Cumhurbaşkanımız tarafından dile getirilmiş ve yerine getirilmiştir.”
“NİHAİ KARAR, MECLİS’E AİTTİR”
“Korkaklar zafer anıtı dikemez” diyen Yayman, sözlerini şöyle sürdürdü:
“David Hume’un söylediği gibi, eğer burada bulunduğumuz noktada duracaksak, eğer ileri gitmeyeceksek neden bu noktaya kadar geldik? Dolayısıyla buradaki uzlaşmanın çok önemli olduğunu düşünüyorum. Yeni bir dil inşa etmeye, başta siyasette olmak üzere partilerimizin ve medyanın gerçekten bunun üzerinde bir kez daha durması gerektiğini ifade etmek isteriz. Eğer Türkiye’de silahlar sözde değil özde susarsa, İmralı notlarında da ifade edildiği gibi silahlar sadece elden değil, akıllardan ve zihinlerden de bırakılırsa Türkiye’nin konuşamayacağı, Türkiye’nin başaramayacağı, Türkiye’nin atamayacağı hiçbir demokratikleşme adımı yoktur.”
ORTAK RAPOR OY ÇOKLUĞUYLA KABUL EDİLDİ
Konuşmaların ardından ortak rapor oylamaya sunuldu.
Rapor, 42 kabul, 2 ret ve 1 çekimser oyla kabul edildi. Türkiye İşçi Partisi (TİP) Üyesi Ahmet Şık ve Emek Partisi (EMEP) Üyesi İskender Bayhan “hayır” oyu verirken CHP Üyesi Türkan Elçi ise “çekimser oy” kullandı.
Böylece komisyon çalışmaları tamamlanmış oldu.
