Muhammed RAUF yazdı

ABD’nin Irak’tan güçlerini çektiği bir dönemde Federe Kürdistan Bölgesi’nde Peşmerge güçlerinin birleştiği duyuruldu. Peki, iki büyük partiye (KDP ile KYB) bağlı Peşmerge birlikleri ile diğer güvenlik güçlerinin sayısal dağılımı nasıl ve birleşme sonrası durum ne?

Muhammed RAUF

Irak Kürdistan Bölgesi’nin toplam 421 bin kişilik Peşmerge ve güvenlik gücü, aylık toplam 39,766 milyar Irak dinarı (299 milyon dolar) maaş bütçesiyle,  geçen ay açıklanan birleşmeye rağmen, iki iktidar partisi, iki bölge ve iki komuta zinciri arasında bölünmüş durumda kalmaya devam ediyor.

Sarı ve yeşil bölgelerdeki güçler, Peşmerge Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi’nin emri altında örgütlenmiş durumda. 2005 tarihli 1 numaralı Kürdistan Bölgesi Başkanlığı Kanunu’na göre, bölge başkanı Peşmerge’nin başkomutanıdır. Ancak pratikte, sarı bölgedeki tüm güvenlik ve askeri güçler doğrudan Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) başkanının yetkisi altında faaliyet gösterirken, yeşil bölgedekiler Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) başkanına bağlıdır.

GÜVENLİK GÜÇLERİNİN BÖLÜNMESİ

Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin askeri ve güvenlik personeli resmi olarak dört kategoriye ayrılır:

• Peşmerge İşleri Bakanlığı
• İçişleri Bakanlığı
• Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi
• Askeri emekliler

Bölgenin Maliye Bakanlığı’na göre, Peşmerge’nin 152 bin 182 personeli bulunuyor ve aylık maaş bütçesi 123,607 milyar Irak dinarı (94,36 milyon dolar). Peşmerge, resmi olarak Peşmerge İşleri Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteriyor. Bakan Şoreş Ismail, başkomutan ise Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani’dir.

Bölgenin özerklik tarihi boyunca Peşmerge güçlerini birleştirme yönünde defalarca girişimde bulunuldu. Ancak güçler başlangıçta parti çizgileri doğrultusunda kurulmuş olup, bu bağlılık komutanlardan ve subaylardan bireysel savaşçılara kadar tüm saflarına yayıldı. Peşmerge, Erbil ve Duhok’u kapsayan sarı bölgede KDP’ye, Süleymaniye ve Halepçe’yi kapsayan yeşil bölgede ise KYB’ye bağlıdır.

PEŞMERGE’Yİ BİRLEŞTİRMEK

1992’de ilk bölgesel hükümetin kurulmasından itibaren Peşmerge, Peşmerge İşleri Bakanlığı’na bağlandı. Ancak 1994’te iç savaş çıktığında, güçler hızla bölündü ve birbirlerine karşı mevzilendi.

2005 yılında, bölgesel hükümetin yeniden birleşmesinin bir parçası olarak, Peşmerge işleri, içişleri, maliye ve adalet için ayrı parti bakanlıkları muhafaza edildi. Örneğin, bir KDP Peşmerge bakanlığı ve bir KYB Peşmerge bakanlığı vardı.

2009’da kabine kurulması sırasında bakanlıklar tamamen birleştirildi, ancak güçler kendi partilerine bağlı kalmaya devam etti: KYB’nin 70. Birimi, KDP’nin 80. Birimi, KDP’nin Birinci Destek Kuvvetleri ve KYB’nin İkinci Destek Kuvvetleri olarak yeniden örgütlenirken bölünmüş halde kaldılar.

2014’te IŞİD’e karşı savaş sırasında, Gorran Hareketi’nden Mustafa Seyyid Kadir’in Peşmerge bakanı olduğu dönemde bile cephe hatları bölünmüş durumdaydı. KYB güçleri Hanakin ve Celal’den güney Kerkük’e kadar uzanan mevzileri kontrol ediyordu. KDP güçleri ise batı Kerkük ve Mahmur’dan Sincar’a kadar olan mevzileri elinde tutuyordu.

16 Ekim 2017’de KYB güçleri Süleymaniye’ye, KDP güçleri ise Erbil ve Duhok’a doğru geri çekildi.

Koalisyonun Irak’tan çekilmesi ve Irak’taki silahlı grupların silahsızlandırılması çağrıları ortamında, Peşmerge’nin birleşmesi 21 Eylül 2026’da düzenlenen bir törenle duyuruldu. Yeniden yapılanma şu şekilde gerçekleşti:

Korgeneral Nejat Ali komutasındaki KDP’nin 80. Birliği, yine onun komutası altında Peşmerge’nin Birinci Bölge güçleri haline geldi.

KYB’nin Kurmay Korgeneral Omar Salih komutasındaki 70. Birliği, yine onun komutası altında Peşmerge’nin İkinci Bölge kuvvetleri haline geldi.

KDP’nin Birinci Destek Kuvvetleri, mevcut komutanları Korgeneral Sihad Barzani’nin komutası altında birleşik yapıya dahil edildi.

KYB’nin İkinci Destek Kuvvetleri, mevcut komutanları Korgeneral Mariwan Mohammed’in komutası altında birleşik yapıya dahil edildi.

Peşmerge birliklerinin dağılımı şu şekildedir:

• Bir tabur yaklaşık 500 personelden, bir tugay 1.500 personelden ve bir tümen 4.500 personelden oluşur.
• Bu durum, Birinci Bölge’deki birleşik Peşmerge güçlerinin sayısını 27 bine, İkinci Bölge’deki güçlerin sayısını ise 22 bine çıkarıyor.

Bu rakamlar Zeravani, Savunma ve Acil Durum Kuvvetleri ile Peşmerge İşleri Bakanlığı’nın diğer bazı birimlerini içermiyor.

İsimler değişti: 80. Birim, Birinci Bölge, 70. Birim ise İkinci Bölge oldu. Ancak komutanlar, pozisyonlar ve coğrafi konuşlanmalar aynı kaldı. Birinci Bölge kuvvetleri, komutanlardan bireysel savaşçılara kadar KDP ile bağlantılı kalmaya devam ediyor. İkinci Bölge kuvvetleri ise tüm kademeleriyle KYB ile bağlantılı kalmaya devam ediyor.

KUVVETLER NASIL ORGANİZE EDİLİYOR?

Bölgenin askeri ve güvenlik personeli dört idari kategoriye ayrılmış durumda: Peşmerge İşleri Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi ve güvenlik ve askeri emekliler.

Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan rakamlara göre, toplam askeri ve güvenlik personeli sayısı 421 bin 571 olup, aylık toplam maaş gideri 391,766 milyar Irak dinarı (298,47 milyon dolar) tutarındadır.

İçişleri Bakanlığı’nın 87 bin 505 personeli arasında şunlar yer alıyor:

• Trafik polisi
• Acil durum polisi
• Savunma ve Acil Durum Polisi
• Zeravani güçleri
• Muhafız birlikleri

Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi’nin 42 bin 896 personeli arasında şunlar yer alıyor:

• KYB terörle mücadele güçleri
• KDP terörle mücadele güçleri
• KYB’nin Zanyari istihbarat servisi
• KDP’nin Parastin istihbarat teşkilatı
• Asayiş güçleri

Peşmerge İşleri Bakanlığı’nın 152 bin 182 personeli arasında şunlar yer alıyor:

• Birinci Bölge güçleri
• İkinci Bölge kuvvetleri
• Birinci Destek Kuvvetleri
• İkinci Destek Kuvvetleri
• Kürdistan Komando Kuvvetleri

Maliye Bakanlığı’nın emeklilik kategorisi, güvenlik ve askeri emekliler de dahil olmak üzere 139 bin 015 kişiyi kapsıyor.

KUVVETLERİN COĞRAFİ DAĞILIMI

Maliye Bakanlığı raporu ayrıca askeri ve güvenlik personelini valiliklere göre de ayrıntılı olarak ele alıyor. Çoğu Erbil ve Süleymaniye’ye bağlı olarak kaydedilmiş durumda: Duhok’un güçleri Erbil’e, Halepçe’nin güçleri ise Süleymaniye’ye bağlı olarak sayılıyor.

Genel olarak, Süleymaniye bölgesindeki güçler KYB’ye, Erbil bölgesindeki güçler ise KDP’ye bağlıdır. Bununla birlikte, özellikle Koya, Balisan ve Balakayati’nin bazı kısımlarındaki KYB güçleri Erbil’e bağlı olarak sayılıyor.

Diyar Ömer komutasındaki Kürdistan Komando Kuvvetleri, Peşmerge İşleri Bakanlığı’na idari olarak bağlı 5.000 kişilik bir tugayı oluşturuyor; doğrudan KYB Başkanı Bafel Talabani’ye bağlı.

Yaklaşık 15 bin 000 kişiden oluşan Mam Celal Sekreterliği güçleri, Mam Celal Sekreterliğine bağlıdır ve idari olarak İçişleri Bakanlığına tabidir.

KYB’nin terörle mücadele güçleri, Wahab Halepçeyî komutasında yaklaşık 4.000 kişiden oluşuyor. İdari olarak Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi’ne bağlıdırlar ancak emirleri doğrudan KYB başkanından alırlar.

Waisi Barzani komutasındaki KDP’nin terörle mücadele güçleri de yaklaşık 4.000 kişiden oluşuyor. İdari olarak Kürdistan Bölgesi Güvenlik Konseyi’ne bağlı olsalar da, emirleri doğrudan KDP başkanından alıyorlar.

Mansur Barzani komutasındaki Birinci Tümen ve Gulan özel kuvvetleri 10 binden fazla personele sahip. İdari olarak İçişleri Bakanlığı’na bağlı olsalar da, emirleri doğrudan KDP başkanından alıyorlar.

Bu makale The Amargi internet sitesinden alınmıştır.