Sonbaharın yaklaşmasıyla bahçe ve balkonlarda yeni dönem hazırlıkları da başlıyor. Ancak her bitkinin aynı zamanda budanması doğru değil. Lavanta, yaz ahududusu, morsalkım, bazı gül çeşitleri ve yazın çiçek açan bazı çalılar için yaz sonu ile sonbaharın ilk günlerinde yapılacak kontrollü budama, kuruyan ve verimsiz dalların temizlenmesine yardımcı oluyor.
Eylül ayıyla birlikte hava sıcaklıklarının düşmeye başlaması, bahçelerde yapılacak işleri de değiştiriyor. Yaz boyunca hızla büyüyen bazı bitkilerin kuruyan çiçekleri ve verimini tamamlayan dalları bu dönemde temizlenebilirken, bazı ağaçların sonbaharda budanması ise tam tersine zarar verebiliyor.
Bu nedenle ekim ayı gelmeden önce makası eline alanların hangi bitkiye nasıl müdahale edeceğini bilmesi gerekiyor. Özellikle sert ve gelişigüzel budama yerine bitkinin türüne uygun işlem yapılması önem taşıyor.
Eylül döneminde budama yapılabilen 5 bitki şöyle:
1. Lavanta
Yaz boyunca çiçek açan lavantalar, çiçeklenmenin tamamlanmasının ardından hafifçe budanabilir.
Kuruyan çiçek saplarının alınması ve bitkinin üst kısmının kontrollü şekilde kısaltılması lavantanın daha derli toplu kalmasına yardımcı oluyor. Ancak eski ve odunsu bölümlere kadar derin budama yapılmaması gerekiyor.
Fazla kesilen lavantanın yeniden sürgün vermesi zorlaşabileceği için yalnızca yeşil bölümlerde hafif budama tercih edilmeli.
2. Yaz ahududusu
Yaz mevsiminde meyve veren ahududu çeşitlerinde hasadı tamamlayan dallar yeniden ürün vermiyor.
Bu nedenle meyve vermiş eski dallar dip kısmına yakın noktadan alınabilir. Aynı yıl gelişen sağlıklı yeni sürgünler ise bir sonraki sezon meyve vereceği için korunmalı.
Böylece bitkinin iç kısmındaki hava dolaşımı da artırılmış oluyor.
3. Morsalkım
Bahçe duvarları, pergolalar ve balkonlarda yetiştirilen morsalkım hızlı büyüyen sarılıcı bitkilerden biri.
Morsalkım genellikle yılda iki kez budanıyor. Yaz budamasında uzun yan sürgünler kısaltılarak bitkinin kontrolsüz şekilde yayılmasının önüne geçiliyor.
Budamanın doğru yapılması aynı zamanda bitkinin çiçeklenme düzeninin korunmasına yardımcı oluyor.
4. Güller
Güllerde yapılacak işlem çeşide göre değişiyor. Yaz sonunda özellikle solmuş çiçeklerin ve hastalıklı ya da zarar görmüş dalların temizlenmesi tercih edilebilir.
Ancak sonbahar öncesinde bütün gül çeşitlerine ağır budama yapmak doğru değil. Asıl şekil budamasının zamanı yetiştirilen gül çeşidine ve bölgenin iklimine göre değişebiliyor.
Eylül döneminde yapılacak işlem daha çok temizlik niteliğinde tutulmalı.
5. Yazın çiçeklenen bazı çalılar
Yaz aylarında çiçeklenmesini tamamlayan bazı süs çalılarında da kuruyan çiçekler ve zarar görmüş dallar temizlenebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta bitkinin gelecek yılın çiçek tomurcuklarını ne zaman oluşturduğu. İlkbaharda çiçek açan ve tomurcuklarını önceki yılın dallarında oluşturan çalıları sonbaharda sert şekilde budamak, gelecek yıl açacak çiçeklerin kesilmesine neden olabilir.
Her ağacı sonbaharda budamak doğru değil
Sonbaharda yapılan en büyük hatalardan biri bahçedeki bütün ağaç ve bitkilerin aynı anda budanması.
Özellikle meyve ağaçlarında budama zamanı tür, yaş ve iklim koşullarına göre değişiyor. Ekim öncesinde sert budama yapılması, oluşan kesiklerin soğuk ve yağışlı döneme girmeden önce yeterince toparlanamamasına yol açabilir.
Bu nedenle eylül ayında öncelik; çiçeklenmesini veya meyve dönemini tamamlamış uygun türlerin budanmasına, kuru ve zarar görmüş dalların temizlenmesine verilmelidir.
Budama makasının da bitkiden bitkiye geçerken temizlenmesi, hastalıkların taşınma riskini azaltmak açısından önem taşıyor.
