Van’da 550 milyon dolar nereye harcandı?
Sayıştay'a göre kayyumun kime ne kadar ödeme yaptığı belli değil
Van Büyükşehir Belediyesi 10 yıldır kayyum yönetiminde. Personel giderleri hariç, yüzde 62'si son iki yılda olmak üzere harcanan para yaklaşık 550 milyon dolar. Peki bu para nereye gitti? Sayıştay'ın son raporu bu soruyu cevapsız bırakmayacak kadar açık.
Ruşen TAKVA
On yıldır Van Büyükşehir Belediyesi'ni seçilmiş değil, atanmış isimler yönetiyor. Bu dönemde resmi kurumlar üzerinden kesinleşen harcamaların toplamı 32,1 milyar lira. Personel ve SGK giderlerini çıkardığınızda ise geriye yaklaşık 27,3 milyar lira kalıyor. Bugünkü kurla, yaklaşık 550 milyon dolar. Üstelik paranın yüzde 62'si yalnızca son iki yılda, 2024 ve 2025'te harcandı! 2026'da ne kadar harcandığını ise henüz bilmiyoruz. Peki bu para nereye gitti? Sayıştay'ın son raporu bu soruyu cevapsız bırakmayacak kadar açık.
Belediyenin envanterinde 8,6 milyar liralık arazi, arsa ve bina görünüyor ama defterlerde bunların karşılığı sadece 362 milyon lira. Aradaki 8,3 milyar liralık fark "kayıt uyumsuzluğu" olarak raporlanmış. Yani 2025 hesapları tıpkı geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi denetimden geçemedi.
Rapordaki diğer bulgular da aynı yönde:
Gecekondu Fonu'na giren 4.28 milyon lira, kanunda yazılı amaçlar yerine cari harcamalara gitti.
Yol kazılarından toplanan altyapı gelirleri başka bir hesaba aktarıldı. Sayıştay bu paranın nereye harcandığını da tutarını da tespit edemedi.
Ajans ve basın-yayın kuruluşlarına 12 aylık bedel peşin ödendi. Hangi kuruluşa ne kadar ödendiği rapora yazılmadı veya tespit edilemedi.
"Ortak hizmet projeleri" adı altındaki 26,8 milyon liralık fuar, gezi ve açılış harcamasına meclis, detaylara bakmadan onay verdi.
Ses sistemi, masa-sandalye, fotoğraf, drone çekimi gibi belediyenin kendi imkânlarıyla yapabileceği işler bile dışarıdan alındı.
Belediye vergiden muaf olduğu halde elektrik faturalarında vergi ödedi. Bir de üstüne gecikme faizi ödedi.
Minibüs, servis ve taksi işletme hakları ihalesiz ve süresiz dağıtıldı. Kimlere verildiği tespit edilemedi.
Şirket işçileri zabıta kıyafetiyle, fiilen zabıta olarak çalıştırıldı.
Büyükşehirlerin açmak zorunda olduğu kadın konukevi hâlâ açılmadı.
Bu tablonun en çarpıcı tarafı, soruların cevapsız kalması. Kime verildi, ne kadar ödendi, nereye harcandı? Denetçiler dahi bu soruların cevabını bulamamış.
Şimdi bir düşünelim. Personel ve SGK giderleri çıktıktan sonra kalan 27,3 milyar lira, yani 550 milyon dolar, gerçekten Van'a harcansaydı ne olurdu?
1-) Van, Türkiye'de güneşlenme süresi ve radyasyon değeri en yüksek ilk iki ilden biri. Bu bütçeyle sıfırdan 300-350 MW gücünde dev bir Güneş Enerjisi Santrali (GES) kurulabilirdi. Santral, Van'ın tüm ilçelerinin, köylerinin ve tarımsal sulamanın elektrik ihtiyacını ücretsiz karşılamaya yeterdi. Artan elektrik ulusal şebekeye satılır, belediyeye her yıl milyarlarca liralık kalıcı ve bağımsız bir gelir oluştururdu.
2-) Bölgenin asıl geçim kaynağı tarım ve hayvancılık. Bunu ilkel yöntemlerden kurtarıp küresel standartlarda bir sanayiye dönüştürmek mümkündü. Sadece 150 milyon dolarlık bir yatırımla, Hollanda modeline uygun 5.000 başlık süt sığırcılığı çiftlikleri, Doğu Anadolu'nun en büyük Et Entegre Tesisi, yem fabrikası ve soğuk hava depoları kompleksi sıfırdan kurulabilirdi. Van'ın yanı sıra Hakkâri, Bitlis ve Ağrı'daki tüm besicilere "alım garantili" sözleşmeli üretim yaptırılabilirdi. Van, Ortadoğu ve Körfez ülkelerine et, süt ürünü ve paketli gıda satan bir lojistik üs olabilirdi. Kırsal göç de büyük ölçüde durdurulurdu.
3-) Van'ın genç nüfusu yüksek ama nitelikli iş imkânı az. O yüzden her yıl binlerce genç batıdaki metropollere ya da yurtdışına göç ediyor. Gittikleri yerlerden de neredeyse gün aşırı ölüm haberleri geliyor. Oysa bu bütçeyle gençleri göçe mecbur bırakmayacak bir dijital dönüşüm başlatılabilirdi. Yaklaşık 80 milyon dolarla, aynı anda 3.000 yazılımcının çalışabileceği, 5G altyapılı Teknopark binaları, ücretsiz dijital akademi kampüsleri ve bir veri merkezi sıfırdan kurulabilirdi. Binlerce Vanlı gence yapay zekâ, kodlama ve siber güvenlik eğitimi verilir, bu gençler dünyaya yazılım satardı. Hammadde gerektirmeyen, sadece internetle milyar dolarlık değer üreten bir dijital ihracat merkezi ortaya çıkabilirdi.
4-) Van Gölü sadece doğal bir güzellik değil. İran, Irak Kürdistan Bölgesi ve Orta Asya için stratejik bir iç deniz. 120 milyon dolarlık bir yatırımla modern yük ve yolcu limanları yapılabilir, Tatvan-Van arasında çalışan dev feribotlar yenilenebilir, Akdamar Adası ile kıyı şeridine doğaya uyumlu eko-turizm köyleri ve marinalar kurulabilirdi. İran'dan gelen turist akını kalıcı hale gelir, turistlerin kalış süresi uzardı. Kapıköy Sınır Kapısı ile birleştirildiğinde ticaret hacmi de katlanırdı.
Sadece resmi verilere göre, kayyum yönetimlerinin son 10 yılda harcadığı bu 550 milyon dolarla Avrupa'nın köklü ve popüler futbol kulüplerinden birçoğu borçlarıyla birlikte komple satın alınabilirdi. Mesela İtalya Serie A'dan Lazio ya da Fiorentina kulüplerinin tüm hisseleri alınabilirdi. İngiltere Premier Lig'den Crystal Palace, Everton ya da Brentford FC'nin mülkiyeti tamamen devralınabilirdi. Hatta Türkiye'nin "Dört Büyükler"i olarak anılan Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor'un piyasadaki tüm hisseleri aynı anda, rahatlıkla satın alınabilirdi.
Örnekleri çoğaltmak mümkün. Ama sonuçta bu 27,3 milyar TL, günübirlik ihalelere, yandaşlara, bir avuç siyasi elite, yüksek faizli borç ödemelerine ve Sayıştay'ın tespit ettiği usulsüz harcamalara gitmeyip bu projelere ayrılsaydı, Van'da doğrudan en az 25.000 gence nitelikli iş sağlanırdı. Belediye bugünkü gibi borçlanan bir kurum olmaz, ürettiği enerji ve sanayi gelirleriyle her yıl kendi bütçesi kadar kâr eden bir yapıya dönüşürdü. Türkiye'nin en çok göç veren, işsizliği en yüksek illerinden biri olan Van, kişi başına düşen milli gelirle Doğu Anadolu'nun lideri pozisyonuna gelirdi.
Bu yüzden "Para harcandı ama çalışıyorlar" diyenlere bu yazıyı gösterip şunu sormak gerekiyor: Bu parayla yapılabilecekleri okudunuz. Peki bunlardan hangisi yapıldı?
