27 Ekim’de sandık kurulacak

İsrail 27 Ekim’de sandık başına gidiyor. Seçimde Başbakan Netanyahu ile bazı rakiplerinin isimleri öne çıksa da, gerçekte çok sayıda parti yarışıyor ve bunlar koalisyon hükümetleriyle yönetilen İsrail’de önemli oluyor. Katrine Dige Houmøller, tüm detayları yazdı.

Katrine Dige Houmøller

İsrail’in siyasi manzarası, partiler, ittifaklar ve tanıdık yüzlerden oluşan bir labirent gibi görünebilir. 27 Ekim 2026’da seçmenler, İsrail parlamentosu olan 120 üyeli yeni Knesset’i seçecek. Sandalye kazanmak için bir partinin ulusal oyların en az yüzde 3,25’ini alması gerekiyor. Bu eşik, küçük partilerin neden sıklıkla güçlerini birleştirdiğini, büyük partilerin ise koalisyona liderlik etmek için neden rekabet ettiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Peki, başlıca oyuncular kimler? Benjamin Netanyahu’nun sağcı Likud partisinden eski generallere, rakip eski başbakanlara ve Arap partilerine kadar, yarışı şekillendiren kişi ve siyasi güçlere dair bir rehber burada.

Likud: Benjamin Netanyahu

İsrail’in köklü sağcı partisi Likud, Başbakan Benjamin Netanyahu tarafından yönetiliyor. 1973’te kurulan parti, Yahudi milliyetçiliği ve geleneksel değerleri, piyasa odaklı bir ekonomiye verilen destekle birleştiriyor. İsrail Demokrasi Enstitüsü’ne göre, partinin tüzüğü Yahudi halkının İsrail toprakları üzerindeki hakkını savunuyor ve toprakların her yerine Yahudi yerleşimini destekliyor.

İsrail’in en uzun süre görev yapan başbakanı Netanyahu, kampanyasını ulusal güvenlik üzerine kurarak kendisini bölgesel tehditler karşısında İsrail’in koruyucusu olarak tanıttı. Ancak 7 Ekim 2023’teki Hamas liderliğindeki saldırı, güvenlik sicilini yoğun bir inceleme altına aldı ve eleştirmenler hükümetinin başarısızlıklarına işaret etti. Netanyahu ise kişisel sorumluluğu reddetti.

Kasım 2024’te Uluslararası Ceza Mahkemesi, Netanyahu hakkında Gazze’de işlediği iddia edilen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar, özellikle de savaş yöntemi olarak açlığı kullanma suçlamalarıyla tutuklama emri çıkardı. Bu emir bir mahkumiyet kararı anlamına gelmiyor.

Yashar: Gadi Eisenkot

Netanyahu’nun başlıca rakiplerinden biri, eski IDF Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’tur ve 41 yıl boyunca orduda görev yaptıktan sonra şu anda yeni kurulan Yashar Partisinin liderliğini yürütüyor. İsrail Demokrasi Enstitüsü’ne göre Eisenkot, kendisini Netanyahu’ya güvenlik odaklı bir alternatif olarak sunuyor.

Eisenkot’un oğlu Gal Meir Eisenkot, Aralık 2023’te Gazze’de görev yaparken öldürüldü. Haziran 2024’te Eisenkot, Benny Gantz ile birlikte Netanyahu’nun olağanüstü hal hükümetinden ayrıldı ve Netanyahu’nun savaştan sonra Gazze için, bölgeyi kimin yöneteceğine dair net bir plan ortaya koyamadığını savundu.

Yashar, 7 Ekim’deki başarısızlıkların resmi olarak soruşturulmasını istiyor. Ayrıca, ultra-Ortodoks Yahudiler ve Arap vatandaşları da dahil olmak üzere toplumun her kesiminde askerlik veya ulusal hizmet zorunluluğu getirilmesini ve sosyal ve ekonomik eşitsizlikle mücadele edilmesini öneriyor.

Birlikte: Naftali Bennett ve Yair Lapid

Birlikte, eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid’i Nisan 2026’da açıklanan ortak bir seçim listesinde bir araya getiriyor; bu liste, Bennett’in sağcı Bennett 2026 Partisi ile Lapid’in merkezci Yesh Atid Partisini birleştiriyor.

İttifak, 7 Ekim’deki başarısızlıkların araştırılması, kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi ve ultra-Ortodoks erkeklerin orduda görev yapmasının zorunlu kılınması da dahil olmak üzere iç meselelere odaklanıyor. İran, Gazze ve Lübnan konusunda ise Netanyahu’nunkine benzer bir güvenlik yaklaşımı izlemesi bekleniyor.

İki lider Filistin devletinin kurulması konusunda farklı görüşlere sahip: Bennett buna karşı çıkarken, Lapid iki devletli çözümü destekliyor.

Yisrael Beiteinu: Avigdor Lieberman

İbranice’de “İsrail Bizim Evimizdir” anlamına gelen Yisrael Beiteinu Partisi, İsrail Demokrasi Enstitüsü’ne göre Avigdor Lieberman liderliğinde güvenlik ve dış politika konularında sağcı bir duruş sergiliyor. Ancak din ve devlet konularında laikliği destekleyen parti, dini kurumlar ile hükümet politikaları arasında daha net bir ayrım yapılmasını savunuyor.

Parti, 1999 yılında Lieberman tarafından kuruldu ve geleneksel olarak eski Sovyetler Birliği’nden gelen göçmenlerden önemli ölçüde destek gördü.

Lieberman, bir zamanlar Netanyahu’nun yakın bir müttefikiydi ve Kasım 2018’de hükümetten istifa etmeden önce savunma bakanı olarak görev yapmıştı. Günlerce süren çatışmaların ardından Hamas’la Mısır arabuluculuğuyla varılan ateşkesi kabul etme kararını “teröre teslimiyet” olarak nitelendirerek karşı çıkmış ve İsrail’in daha güçlü askeri müdahaleyle karşılık vermesi gerektiğini savunmuştu.

Demokratlar: Yair Golan

Merkez solda, 2024 yılında İşçi Partisi ve Meretz’in birleşmesiyle oluşan Demokratlar Partisi yer alıyor. Partinin liderliğini eski general Yair Golan yapıyor.

Demokratlar kendilerini Siyonist, liberal ve demokrat olarak tanımlıyorlar. Hukukun üstünlüğüne, demokratik kurumlara ve medya özgürlüğüne odaklanıyorlar.

Parti, Batı Şeria’nın ilhakına karşı çıkıyor ve Filistinlilerle bir barış anlaşmasını destekliyor; bunun İsrail’in güvenliğinin çıkarına olduğunu savunuyor. Ayrıca eşit askerlik hizmetini ve dinin kamusal yaşamın bazı alanlarındaki etkisini azaltmaya yönelik reformları da destekliyor.

Yahudi Gücü: Itamar Ben-Gvir

Otzma Yehudit veya Yahudi Gücü, Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir liderliğindeki aşırı sağcı milliyetçi bir partidir. Batı Şeria üzerinde İsrail egemenliğini, Filistinlilere karşı daha sert politikaları ve Yahudi dini hukukunun daha büyük bir rol oynamasını savunuyor.

Ben-Gvir, kışkırtıcı söylemleri, Kudüs’teki El-Aksa Camii külliyesine yaptığı provokatif ziyaretleri ve ölümcül saldırılardan hüküm giyen Filistinliler için idam cezasını desteklemesiyle tanınıyor. 2007’de ırkçılığı kışkırtmaktan ve İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri’nin terör örgütü olarak tanımladığı aşırı sağcı ve ırkçı Kaç Partisi’ni desteklemekten suçlu bulundu.

Otzma Yehudit, 2022 seçimlerinden sonra Netanyahu hükümetine katıldı ve bu da Ben-Gvir’e polislik ve iç güvenlik konularında nüfuz kazandırdı.

Dini Siyonizm-Zehut: Bezalel Smotrich ve Moshe Feiglin

Maliye Bakanı Bezalel Smotrich liderliğindeki Dini Siyonizm Partisi, İsrail siyasetinde aşırı sağcı dindar-milliyetçi ve yerleşim yanlısı kampı temsil ediyor. Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerinin genişlemesini ve “Büyük İsrail Toprağı” fikrini destekliyor ve Yüksek Mahkeme’nin yetkilerinin sınırlandırılmasını savunuyor.

Dini Siyonizm, Moshe Feiglin’in Zehut partisiyle ortak bir listeyle seçime giriyor. Bu, seçmenlerin iki partiye ayrı ayrı oy vermek yerine, birleşik bir listeyi tercih edeceği anlamına geliyor.

Shas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği: Ultra-Ortodoks partiler

Shas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği (UTJ), İsrail’in ultra-Ortodoks Yahudi nüfusunun önemli bir bölümünü temsil ediyor.

Tecrübeli siyasetçi Aryeh Deri liderliğindeki Shas Partisi, esas olarak kökenleri İspanya ve Portekiz’e dayanan Sefarad Yahudilerini ve kökenleri Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ya uzanan Mizrahi Yahudilerini temsil ediyor. Parti, dini muhafazakarlığı refah ve toplumsal çıkarlara odaklanmayla birleştiriyor.

UTJ, dini eğitime, refaha ve devletin dini karakterinin korunmasına öncelik veren iki ultra-Ortodoks partinin ittifakıdır.

Her iki parti de uzun zamandır Netanyahu’nun en güvenilir müttefikleri arasında yer alıyor. Ancak Netanyahu’nun, dini seminerlerde eğitim gören ultra-Ortodoks erkekleri askerlik hizmetinden muaf tutacak bir yasayı geçirememesi nedeniyle gerilimler arttı. Savaş sırasında, ultra-Ortodoks İsraillilerin askerlik yükünü paylaşması yönündeki çağrıların artmasıyla bu konu daha da tartışmalı hale geldi.

Ra’am Partisi ve Ortak Liste: Mansur Abbas

İsrail nüfusunun yaklaşık beşte birini Arap vatandaşlar oluşturuyor ve seçimlerde birçok Arap partisi yarışıyor. Bunlardan en öne çıkanlarından biri de Mansur Abbas liderliğindeki Ra’am Partisi.

Ra’am, 2021’de Bennett ve Lapid tarafından kurulan hükümeti destekleyerek, İsrail’de resmen bir hükümet koalisyonuna katılan ilk Arap partisi olarak tarihe geçti.

Parti, eğitim, ekonomik kalkınma ve eşitsizliklerin azaltılması da dahil olmak üzere Arap vatandaşlarını etkileyen konulara odaklanıyor. Ayrıca Kudüs’ün başkent olduğu bir Filistin devletini, işgalin sona ermesini ve yerleşim yerlerinin yıkılmasını destekliyor.

Arap siyaset sahnesi bu kampanya sırasında tartışmalarla karşı karşıya kaldı. İsrailli Arap siyasetçi ve Balad Partisinin eski lideri Sami Abu Shehadeh, İsrail Yüksek Mahkemesi’nin 7 Ekim saldırısıyla ilgili yorumları nedeniyle kendisini diskalifiye etme olasılığının yüksek olduğunu belirtmesinin ardından seçimden çekildi. Mahkeme yine de Ra’am ve Ortak Liste’nin yarışmasına izin verdi.

Parçalanmış bir siyasi alan

Bunlar ana partiler, ancak kalabalık bir yarışın sadece bir parçası. 2026 seçimleri için 38 seçim listesi onaylandı. Bu nedenle sonuç, sadece Netanyahu ile bir rakip arasında bir seçim olmayacak. İsrail’in siyasi sistemi koalisyonlar üzerine kuruludur; bu da küçük partilerin hükümet kurmada kritik öneme sahip olabileceği anlamına gelir. Oylar sayıldıktan sonra, soru sadece kimin kazandığı değil, kimin birlikte yönetebileceği olacaktır.

Bu makale The Amargi internet sitesinden alınmıştır.