İran’da 150 tutukludan işkence tanıklığı
'Yaşananlar yalnızca sayılara indirgenmesin'
İranlı hak savunucusu Sepide Qoliyan, BM Özel Raportörü Mai Sato’ya gönderdiği mektupta, protestolar sırasında gözaltına alınan 150 kişiyle yaptığı görüşmelerde işkence, cinsel şiddet ve infaz tehdidine ilişkin anlatımları belgelediğini bildirdi.
HABER MERKEZİ- İranlı hak savunucusu ve yazar Sepide Qoliyan, Aralık 2025 ve Ocak 2026’daki protestoların ardından gözaltına alınan kişilerin yaşadıklarına ilişkin tanıklıkları Birleşmiş Milletler’e (BM) taşıdı. Qoliyan, BM’nin İran İnsan Hakları Özel Raportörü Mai Sato’ya gönderdiği mektupta, Meşhed’deki Vekilabad Cezaevi’nde tutuklu bulunduğu sırada işkence ve kötü muameleye tanık olduğunu, tahliyesinin ardından da farklı kentlerdeki tutuklularla görüşmeler yaptığını belirtti.
Qoliyan’ın 27 Ekim’de yayımlanan mektubuna göre, Rezevi Horasan, Huzistan ve Tahran’da gözaltına alınan veya tutuklanan 150 kişiyle ayrıntılı görüşmeler gerçekleştirildi. Görüşmelerde tecavüz, elektrik verilerek işkence, tutukluların yataklara bağlanması, kemiklerinin kırılması ve sahte infaz uygulamaları gibi ağır ihlal iddiaları aktarıldı.
Üç kurşunun parasını ödediler, cenazeyi alabildiler | İran’da bilanço ağırlaşıyor
YEDİ TUTUKLU İŞKENCEYİ ANLATTI
JİNHA'da yer alan haberde, Qoliyan’ın mektubuyla birlikte yedi tutuklunun daha anlatımı kamuoyuna sunuldu. Vekilabad, Sepidar, Şeyban, Dezful, Büyük Tahran ve Feşafoye cezaevlerinden aktarılan tanıklıklarda gözaltı sırasında ve cezaevlerinde yaşandığı belirtilen işkence, tehdit ve kötü muameleye ilişkin anlatımlar yer aldı.
Qoliyan, ihlallerin yalnızca öldürülenlerin, tutuklananların veya idam edilenlerin sayıları üzerinden değerlendirilmemesini, şiddetin niteliğinin ve mağdurlar üzerindeki etkilerinin de belgelenmesi gerektiğini belirtti.
‘Önce sokaklarda, şimdi de infazlarla’ | İran 2 kişiyi daha idam etti: 9 ayda 604 infaz
AİLELER KONUŞMAYA KORKUYOR
Qoliyan, mektubunda uluslararası insan hakları kuruluşlarının ihlalleri doğrulamak için başvurduğu yöntemlerin İran’daki baskı koşullarını yeterince hesaba katmadığına dikkat çekiyor. Mağdur ailelerinin beyanlarına dayanan doğrulama süreçlerinin tek başına yeterli olmayabileceğini belirten Qoliyan, güvenlik baskısı, ekonomik güçlükler ve travma nedeniyle birçok ailenin yaşadıklarını anlatamadığını kaydetti.
Bazı ailelerin ise çocuklarının idam edilmesiyle tehdit edildiğini, kimi infazların ise ailelere önceden haber verilmeden gerçekleştirildiğini anlatan Qoliyan, bu koşulların bilgiye erişimi ve ihlallerin belgelenmesini zorlaştırdığına dikkat çekti.
Qoliyan ayrıca, tutukluların siyasi görüşleri nedeniyle tanıklıklarının kamuoyunda karşılık bulmamasının da belgelemeyi güçleştirdiğini belirtti. Protestoların dış güçlerin müdahil olduğu bir iç savaş şeklinde tanımlanmasının, göstericilere yönelik baskının gerekçelendirilmesine hizmet edebileceği uyarısında bulundu.
KADIN TUTUKLULARIN İDAM RİSKİ VAR
Mektubunda kadın tutukluların durumuna da yer veren Qoliyan, siyasi suçlamalarla karşı karşıya kalan kadınların idam edilmesinin olağanlaştırılması tehlikesine işaret etti. İran’da siyasi ve adli suçlamalar arasındaki sınırların belirsizleşebildiğini, siyasi olmayan suçlamaların da baskı amacıyla kullanılabildiğini savundu.
Qoliyan, BM’yi ve uluslararası insan hakları kuruluşlarını açıklama ve kınamayla yetinmemeye çağırdı. Tanıklıkların güvenli biçimde belgelenmesini, işkence ve infaz iddialarının araştırılmasını ve sorumluların hesap vermesini sağlayacak somut adımlar atılmasını istedi.
