ABD ile İran arasındaki görüşmelerde herhangi bir ilerleme sağlanamazken, taraflar düğüm haline gelen Hürmüz Boğazı ile ilgili yeni hamlelere hazırlanıyor. İran ABD ve İsrail’e karşı bir planı onayladı. ABD ise “ekonomik izolasyon tarihinde daha önce hiç görülmemiş önlemler” duyuracağını açıkladı.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan ve bölgesel düzeyde yaşanan savaş, halihazırda 8 Nisan’dan sonra ilan edilen ateşkes ve 18 Haziran’da ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptı sonrasında görece daha düşük düzeydeki gerilimlerle sürüyor. Mutabakat zaptının öngördüğü 60 günlük sürede tarafların Hürmüz Boğazı, İran’ın nükleer programı, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda uyguladığı ambargo, İran’ın el konulan varlıkları gibi kritik başlıklarda müzakereler yürütmeleri bekleniyordu. Ancak bu sürenin dolmasına birkaç gün kalırken, mutabakat zaptı sonrasında Hürmüz Boğazı’nda taraflar arasında karşılıklı çatışmalar yaşandı ve bu da savaşın sonlandırılmasına dair kalıcı bir çözüm konusundaki beklentilerin gittikçe zayıflamasına yol açtı.
Hürmüz’de gerilim sürüyor | ABD-İran mutabakatı belirsizlikte: Tam teşekküllü savaşa dönüş olur mu?
ABD ile İran arasında çöken mutabakat zaptının yeniden canlandırılmasını sağlayabilecek olası bir yeni anlaşma için Pakistan ve Katar gibi arabulucu ülkelerin çabaları da sürüyor. Ancak taraflar, başta Hürmüz Boğazı olmak üzere kritik başlıklarda tutumlarında ısrar ediyor. İran, boğazın savaştan önceki durumunun artık geçerli olamayacağını, yeni belirlenecek statüde egemenliğinin tanınmasını ve ücretli geçişin kabul edilmesini istiyor. ABD ise bunu reddediyor. İran’ın nükleer programı konusunda da fikir ayrılığı devam ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Kasım ayında ABD’de yapılacak ara seçimlerden önce İran ile bir anlaşmaya varmak ve böylece seçimlere bir “zafer müjdesi” ile girmek istediği belirtiliyor. İran’ın ise Trump’ın elini zayıflatmak ve seçimlerde kaybetmesine etki etmek için gerilimi kontrollü şekilde tırmandırmaya devam edeceği belirtiliyor.
GÖRÜŞMELERDE HİÇBİR İLERLEME YOK
Dün Reuters haber ajansına konuşan üst düzey bir İranlı kaynağa göre, İran ve ABD, savaşa kalıcı bir son verme konusunda anlaşmaya varma çabalarında hâlâ anlaşmazlık içinde. Aynı kaynak, Haziran ayında varılan mutabakat zaptını yeniden canlandırmak ve uygulanması için bir zaman çerçevesi belirlemek amacıyla yapılan görüşmelerde hiçbir ilerleme kaydedilmediğini söyledi.
GEMİLERE SALDIRILAR SÜRÜYOR: HÜRMÜZ’DEN GEÇİŞLER DURMA NOKTASINDA
Hürmüz Boğazı’ndan geçiş, bugün iki gemiye daha yapılan saldırıların ardından neredeyse tamamen durma noktasına geldi ve buna karşılık ABD İran’a yönelik deniz ablukasını süresiz sürdürebileceğini açıkladı.
Birleşik Arap Emirlikleri devlet haber ajansı WAM’ın bildirdiğine göre, devlete ait Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi’ne ait iki gemi dün akşam boğazdan geçerken saldırıya uğradı. Birleşik Arap Emirlikleri hükümeti saldırıdan İran’ı sorumlu tuttu, Suudi Arabistan da saldırıyı kınadı.
Gemi takip şirketi Kpler’e göre, dün Hürmüz Boğazı’ndan 9 gemi geçti. Bazı gemiler transponderleri kapalıyken tespit edilmeden geçebilir, ancak bu rakamlar, ABD ve İsrail’in Şubat ayında İran’a karşı başlattığı savaştan önce Hürmüz Boğazı’ndan günlük olarak geçen 130’dan fazla geminin sayısına hiç yaklaşmıyor.
Risk istihbarat şirketi Verisk Maplecroft’un Ortadoğu baş analisti Torbjorn Solvedt, Reuters’a yaptığı açıklamada, “Bölgedeki enerji altyapısına yönelik tehdidin yanı sıra, İran’ın boğazdan geçen gemi trafiğini kısıtlama yeteneği, müzakerelerdeki en önemli pazarlık gücü kaynağıdır” dedi.
ABD VE İRAN’DAN BOĞAZ İLE İLGİLİ YENİ HAMLELER
ABD Savaş Bakanı Pete Hegseth gazetecilere verdiği demeçte, ABD ordusunun İran’a uyguladığı misilleme ablukasını sürdürmek ve ülkeye ağır ekonomik zararlar vermek için bölgede deniz varlığını koruma kabiliyetine sahip olduğunu söyledi.
Hegseth, “ABD Donanması bu tür bir ablukayı süresiz olarak sürdürebilir çünkü gemileri sürekli olarak değiştirip duracağız, bunu daha önce de yaptık ve yapmaya devam edeceğiz” dedi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de, ABD’nin İran’a daha fazla mali zarar vermeyi planladığını söyledi. Bessent, Newsmax’in “Rob Schmitt Tonight” programında verdiği röportajda, “Gelecek hafta daha fazla duyuru için bizi takip edin, çünkü bir ülkeye uygulanan ekonomik izolasyon tarihinde daha önce hiç görülmemiş önlemler alacağız” dedi.
ABD Başkanı Donald Trump, yüksek yakıt fiyatlarının onay oranlarını düşürmesi ve Kasım ayındaki ara seçimlerde partisinin Kongre üzerindeki kontrolünü potansiyel olarak zayıflatması nedeniyle, halk arasında sevilmeyen bir savaşı sona erdirmek için baskı altında.
Trump, savaş başlamadan önce küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın beşte birinin aktığı boğaz üzerinde ABD’nin “tam kontrol” sahibi olduğunu defalarca iddia etti ve bu da İran’ın iddiaları reddetmesine yol açtı.
Tahran, şartları yerine getirilene kadar su yolunun yeniden açılmasına izin vermeyeceğini söyledi. Bu şartlar arasında ekonomik yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması yer alıyor.
Dün İran parlamento komitesi, İran’ın boğazla ilgili planını onayladı. Yarı resmi Tasnim haber ajansının bildirdiğine göre, plan ABD, İsrail ve diğer “düşman” ülkelerin varlık ve ekipmanlarının geçişini yasaklayan bir madde içeriyor.
ABD, Haziran ortasında İran’ın gemi trafiğine ve limanlarına uyguladığı ablukayı bir aylığına kaldırmıştı, ancak o zamandan beri ablukayı yeniden yürürlüğe koyarak Tahran’ın başlıca döviz kaynağını kesti ve savaş zamanında enerji altyapısına yapılan saldırılardan kaynaklanan önceki kayıplarını daha da artırdı.
Washington daha önce, boğazın iki yakasında yer alan İran ve Umman ticari gemi trafiğini yeniden başlatmak için bir anlaşmaya vardıklarında İran ablukasını kaldıracağını söylemişti.
Trump, askeri saldırıları tırmandırmak ve “İran’a sert bir darbe indirmek” konusunda defalarca tehditte bulundu, ancak şimdiye kadar kara birlikleri konuşlandırmaktan, stratejik adaları ele geçirmekten ve tuz arıtma tesislerini bombalamaktan kaçındı. Bu haftanın başlarında Trump, askeri eylem yerine ekonomik araçlara güveneceğini ima etti.
ABD, İran’a ve silah temininde kendisine yardımcı olduğunu söylediği diğer kişi ve kuruluşlara karşı ekonomik yaptırımları sıkılaştırdı, ancak bu baskı kampanyası Tahran’ı müzakere masasına geri getiremedi.
İRAN: ABD İHA’SI DÜŞÜRÜLDÜ
İran, Hürmüz Boğazı yakınlarında hava sahasını ihlal eden ABD’ye ait bir MQ-9 Reaper tipi insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü ileri sürdü.
Amerikan Washington Post gazetesi, dün, ABD’nin İran ile savaş sırasında, özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde yoğun olarak kullandığı MQ-9 Reaper tipi İHA’lardan 45 tanesini kaybettiğini belirtmişti.
ABD’li yetkililere dayandırılan haberde, bu miktarın, MQ-9 Reaper filosunun yaklaşık yüzde 25’ine tekabül ettiği kaydedilmişti.
IRAK ALTERNATİF GÜZERGAHLARA UMUT BAĞLADI
İran’daki savaşın doğrudan etkilediği ülkelerden biri de Irak ve Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilim Irak petrol ihracatını olumsuz etkilemeye devam ediyor. Buna karşın Irak Petrol Bakanlığı, Ağustos ayı itibarıyla petrol ihracatında önemli bir ivme yakalandığını duyurdu. Basra’da dev bir gaz tesisinin açılışını yapan Bakan Basım Huzeyr, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilime karşı Türkiye ve Suriye rotalarını içeren “stratejik çeşitlendirme” planını açıkladı.
Hürmüz Boğazı’ndaki istikrarsızlığın Irak hazinesini ve maaş ödemelerini olumsuz etkilemesi üzerine, Bağdat yönetimi “rota çeşitlendirme” stratejisine hız verdi. Bakan Huzeyr, stratejik planlarını şu sözlerle özetledi:
“Hükümetimizin hedefi tek bir kapıya mahkûm kalmamaktır. Chevron ve Katarlı ortağıyla Basra- Fişhabur hattını inşa ediyoruz. Ayrıca Türkiye üzerinden Ceyhan’ı ve Hadise hattı üzerinden Suriye’nin Baniyas Limanı’nı yeniden işler hale getirmek için kararlıyız.”
