COP31 başlıyor: Maliyet şimdiden 25 milyarı aştı

Güler YILDIZ

Dünya liderleri, iklim krizinin giderek ağırlaşan sonuçlarına rağmen çevre politikalarının uluslararası gündemde geriye düştüğü bir dönemde Antalya’da buluşuyor.

9-20 Kasım tarihleri arasında düzenlenecek 31'inci Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), yalnızca küresel ısınmayla mücadele için değil, enerji güvenliği, ekonomik kırılganlıklar ve uluslararası işbirliğinin geleceği açısından da önemli bir sınav olacak.

BU NE YAMAN ÇELİŞKİ?

COP31’in temel çelişkisi de burada yatıyor: Ülkeler bir yandan enerji arzını güvence altına almaya çalışırken diğer yandan iklim krizini derinleştiren petrol, doğalgaz ve kömürden uzaklaşmak zorunda. Antalya’daki görüşmelerin, bu iki temel başlık arasındaki gerilime ne ölçüde cevap olacağı konferansın en önemli sorularından biri olacak.

COP31’den Paris İklim Anlaşması veya önceki bazı zirvelerde olduğu gibi tarihi bir uzlaşma çıkması beklentisi oldukça düşük.

Le Monde'da yer alan COP31 analizine göre bu yılki COP31 düşük tansiyonlu olacak. Görüşlerine yer verilen World Resources Institute Başkanı Ani Dasgupta da asıl tartışmanın "yeni hedefler belirlemekten çok mevcut hedeflerin önündeki sorunları çözmek olacağını" belirtiyor.

ENERJİ DÖNÜŞÜMÜNÜN MERKEZİNDE ELEKTRİK VAR

Türkiye ve Avustralya'nın birlikte yürüttüğü COP31 buluşmasında ev sahibi ve resmi başkan Türkiye olurken, müzakerelerin yönetimini Avustralya üstleniyor. İki ülke, konferans sonunda 194 tarafın onaylayacağı ortak bir karar metni yayımlamayı hedefliyor. ABD ise bu yılın ocak ayında BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nden ayrıldığı için müzakere sürecinin dışında bulunuyor.

Hem Türkiye hem de Avustralya, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 23'ten yüzde 35'e çıkarılmasını hedefleyen bir taahhüt üzerinde çalışıyor.

Bu hedef, 2023'te Dubai'de düzenlenen COP28'de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma kararının devamı niteliğinde. Ancak kömür, petrol ve doğalgazdan çıkış konusunda yeni bir tartışma başlatmak yerine, enerji sistemlerinin elektrik ağırlıklı hale getirilmesi üzerinden daha geniş bir uzlaşma zemini oluşturulması amaçlanıyor.

COP30 başkanlığını yürüten Brezilya'nın 3 Kasım'da sunduğu fosil yakıtlardan çıkış yol haritasının Antalya'da tartışılması bekleniyor.

1,5 DERECE HEDEFİ AŞILMA TEHLİKESİ

Antalya'daki bir diğer önemli tartışma, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin geleceği olacak.

BM'nin eylül ayında yayımladığı kapsamlı değerlendirme, dünyanın önümüzdeki yıllarda bu eşiği aşacağını ortaya koydu. Bu durum, Paris Anlaşması'nın temel hedeflerinden birinin fiilen tehlikeye girdiğini gösteriyor. Bilim insanlarına göre eşik geçilse bile sera gazı emisyonlarının hızla azaltılması, sıcaklık artışının 1,5 derecenin üzerinde kalacağı dönemin süresini ve etkilerini sınırlamak açısından kritik.

Ancak bilimsel uyarıların uluslararası müzakerelerde ne ölçüde karşılık bulacağı belirsiz. İklim politikalarının siyasi baskı altında olduğu bir dönemde, bilimin ortaya koyduğu verilerin tartışma konusu haline gelmesi de Antalya'nın gündemindeki hassas başlıklardan biri.

İKLİM FİNANSMANI: KİRLETİCİLERE DEVASA TEŞVİK VARKEN...

Bakü'de düzenlenen COP29'da gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanını 2035'e kadar yılda 300 milyar dolara çıkarma sözü vermişti. Ancak bu hedefe hangi ara adımlarla ulaşılacağı ve kaynakların nasıl sağlanacağı konusunda belirsizlik sürüyor.

Üstelik finansman tartışması, uluslararası kalkınma yardımlarının gerilediği bir dönemde yürütülüyor. Resmi kalkınma yardımları 2025'te yüzde 23 azaldı. Avrupa Birliği, iklim finansmanının özellikle kırılgan ülkeler tarafından daha kolay erişilebilir hale getirilmesi için görüşmelere açık olduğunu söylüyor; ancak yeni kaynak ayırma konusunda isteksiz.

TÜRKİYE KÖMÜRÜN AVRUPA’DAKİ EN BÜYÜK ÜRETİCİSİ

Türkiye, COP31'de fosil yakıtlardan uzaklaşma ve enerji dönüşümünü hızlandırma çağrısı yaparken kömür yatırımlarını desteklemeyi sürdürüyor. Ember'in verilerine göre Türkiye, Avrupa'da kömürden en fazla elektrik üreten ülke. 2025'te elektrik üretiminin yüzde 33,3'ü kömürden, yüzde 22,3'ü doğalgazdan sağlandı. Güneşin payı yüzde 11,9, rüzgârın payı yüzde 10,8 oldu.

Hükümet, yerli kömür santrallerine 2030'a kadar alım garantisi verirken yeni santraller için de 2045'e kadar destek öngörüyor. Buna karşılık kömürden çıkış için açıklanmış bir takvim bulunmuyor. Climate Action Tracker, Türkiye'nin mevcut iklim politikalarını 1,5 derece hedefiyle uyumlu bulmuyor.

Türkiye 2053'te net sıfır emisyona ulaşmayı hedefliyor. Ancak BM'ye sunulan 2035 Ulusal Katkı Beyanı'nda, arazi kullanımı ve ormanların karbon tutma kapasitesi hariç tutulduğunda emisyonların 694 milyon ton karbondioksit eşdeğerine ulaşması öngörülüyor. Bu, 2018 seviyesinin yaklaşık yüzde 31 üzerinde. Climate Action Tracker, hedefin Paris Anlaşması'nın 1,5 derece sınırıyla uyumlu olmadığını belirtiyor.

Türkiye'nin 2040 enerji planı, güneş ve rüzgâr enerjisi kullanımının dört kattan fazla artırılmasını ve emisyonların yüzde 40 azaltılmasını öngörüyor. Yaklaşık 500 milyar dolarlık yatırım gerektiren plan, doğalgaz üretiminin iki katına çıkarılmasını ve kömürün enerji güvenliğindeki rolünün korunmasını da içeriyor.