COP31: Türkiye'nin yeşil dönüşüm muamması
Ateşe kömür atılırken iklim nasıl korunacak?
2026-2030 Yeşil Mutabakat Eylem Planı yürürlüğe girdi, Enerji Bakanlığı ise COP31 öncesinde Milli Enerji 2040 planını açıkladı. Ancak her iki plan da enerji politikalarındaki çelişkiyi daha görünür kılıyor: Kömür santrallerine kamu desteği sürdürülüyor, petrol ve gaz üretiminin artırılması hedefleniyor.
HABER MERKEZİ- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla yayımlanan genelgeyle, 2026-2030 dönemini kapsayan Yeşil Mutabakat Eylem Planı yürürlüğe girdi. Plan, Türkiye'nin yeşil dönüşüm politikalarını güncellemeyi ve bu süreci sanayi, ticaret, yatırım ve teknoloji alanlarıyla birlikte ele almayı öngörüyor.
Resmi Gazete'de yayımlanan genelgeye göre, planın koordinasyonunu Ticaret Bakanlığı üstlenecek. Kamu kurumları ve özel sektörün katkısıyla hazırlanan yeni yol haritasında, yeşil ve dijital dönüşümün birlikte yürütülmesini esas alan "ikiz dönüşüm" yaklaşımı benimsendi.
Genelgede, iklim değişikliği, sanayileşme, nüfus artışı ve savaşların doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekildi. Uluslararası alanda karbon fiyatlandırması, döngüsel ekonomi, yeşil teknolojiler ve sanayinin karbonsuzlaştırılması gibi başlıklarda yeni politikaların geliştirildiği belirtilerek, yeşil dönüşümün artık yalnızca çevre ve iklim politikalarıyla sınırlı olmadığı; sanayi, ticaret ve rekabet politikalarını da doğrudan etkilediği ifade edildi.
Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda iklim mevzuatının geliştirilmesi, karbon fiyatlandırma altyapısının kurulması, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması ve sanayide yeşil dönüşümün desteklenmesi gibi alanlarda adımlar attığı kaydedildi.
Yeni planın, 2021'de yürürlüğe giren önceki eylem planının küresel ve bölgesel gelişmeler ile Türkiye'nin politika öncelikleri doğrultusunda güncellenmesiyle hazırlandığı belirtildi.
Eylem Planı'nın uygulanmasını izlemek ve kurumlar arasındaki koordinasyonu sağlamak üzere Yeşil Mutabakat Çalışma Grubu faaliyetlerini sürdürecek. Ticaret Bakanının ya da görevlendireceği bakan yardımcısının başkanlık edeceği grupta, ilgili bakanlıkların bakan yardımcıları ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Yatırım ve Finans Ofisi ve Yükseköğretim Kurulundan temsilciler yer alacak.
Plan kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşları, sorumlu oldukları eylemlere ilişkin yıllık gelişme raporlarını Ticaret Bakanlığına iletecek. Uygulamadaki ilerleme de Çalışma Grubu tarafından izlenerek değerlendirilecek.
2026-2030 dönemini kapsayan Eylem Planı, Ticaret Bakanlığının internet sitesinde yayımlanacak.
FINANCIAL TIMES : BÜYÜK ÇELİŞKİ
Financial Times gazetesinde ise Türkiye'nin COP31'e ev sahipliği yaptığı dönemde Sıfır Atık projesinin hedefleri ile geri dönüşüm uygulamaları arasındaki uçuruma dikkat çeken bir analiz yayımlandı.
Çin'in 2018'de plastik atık ithalatını yasaklamasının ardından Avrupa'nın başlıca atık alıcılarından biri haline gelen Türkiye'nin AB ülkelerinden plastik atık ithalatı, 2025'te 510 bin tona ulaştı. Çin yasağı öncesinde 34 bin ton olan bu miktar yaklaşık 15 kat arttı. Hükümet geri dönüşüm oranının 2025'te yüzde 38'e çıktığını açıklarken, bağımsız saha araştırmalarında bu oran yüzde 12'ye kadar geriliyor. FT ayrıca, yaklaşık 500 bin kişinin geçimini sağladığı kayıt dışı atık toplama işinin resmi sistemin dışında bırakılmasına ve plastik işleme tesislerinin çevresel etkilerine de dikkat çekti.
Haberde, temmuz ayında ülke genelinde uygulamaya konulan plastik şişe iade sisteminin de sahadaki sorunları çözmekte yetersiz kaldığı aktarıldı. Şişe başına 1 lira ödeme yapılan sistem kapsamında İstanbul'un Kadıköy ilçesinde denenen iki iade makinesinin de çalışmadığı belirtildi. Adana'daki sulama kanallarında mikroplastik yoğunluğunun geri dönüşüm tesislerinin aşağı kesimlerinde 132 katına çıktığını ortaya koyan araştırma da atık işlemenin çevresel sonuçlarını gözler önüne serdi.
2040 ENERJİ PLANI SAĞLIK MALİYETİNİ YOK SAYIYOR
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın COP31 İklim Zirvesi öncesinde açıkladığı ‘Milli Enerji 2040 Planı’na ekoloji ve çevre örgütleri sert tepki gösterdi. Planda ülkenin yüzde 36 elektrikleşmeye ulaşması hedefi ortaya koyulurken fosil yakıttan çıkışa dair bir yol haritası bulunmuyor. Plan kömür teşviklerini sürdürmeyi; petrol, gaz ve nükleer yatırımlarını artırmayı öngörüyor.
YILLIK SAĞLIK MALİYETİ 55 MİLYAR DOLAR
13 sivil toplum kuruluşunun oluşturduğu Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA), yayımladıkları raporla planın insan sağlığını ve çevresel etkileri tamamen göz ardı ettiğini vurguladı. "Fosil Yakıtların Türkiye’ye Ağır Faturası" adlı rapora göre Türkiye’de fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği: Her yıl 26 bin 500 erken ölüme, 8 bin erken doğuma ve 5 bin 100 çocukluk çağı astım vakasına yol açıyor. Bu da ülkeye yıllık 55 milyar dolar (milli gelirin %4,1’i) sağlık maliyeti yüklüyor.
"TEŞVİK DEĞİL, ADİL GEÇİŞ TAKVİMİ"
Kömür santrallerine sağlanan alım garantileri ile kapasite mekanizmalarının sonlandırılmasını isteyen THHP; kamu kaynaklarının yenilenebilir enerjiye, maden bölgelerindeki çalışanlar için güvenceli "adil geçiş" planlarına ve tahrip edilen ekosistemlerin ihyasına aktarılması gerektiğini belirtti.
NÜKLEER MASALI
Planın Akkuyu'nun ardından Sinop, Trakya ve küçük modüler reaktörlerle nükleer kapasiteyi 10 gigavata çıkarma ve petrol-gaz arama faaliyetlerini yaygınlaştırma hedeflerini de eleştiren platform; radyoaktif atık ve çevre riskleri taşıyan projelerin ve yatırım kararlarının bağımsız uzmanlar, halk sağlığı temsilcileri ve bölge insanının katılımıyla şeffaf bir şekilde değerlendirilmesini talep etti.
