Müzikolog Veysi Varlı, 28 bin şarkıyı inceledi ve en az 4 bin 971’inin Türkçeleştirildiğini tespit etti: Kürt müziğinin arşivlenmesi, akademik olarak araştırılması ve özgün yapısının korunması gerekiyor.
HABER MERKEZİ- Kürt müziği üzerine araştırmalar yürüten müzikolog Veysi Varlı, incelediği 28 bin şarkının 4 bin 971’inin Kürtçeden Türkçeye çevrildiğini tespit ettiğini söyledi. Varlı’nın paylaştığı veriler, Kürtçe müzik eserlerinin başka bir dilde yeniden üretilmesi ve dolaşıma girmesiyle birlikte kültürel mirasın nasıl korunduğu sorusunu gündeme getirdi.
MA‘ya konuşan Varlı’ya göre Kürtçe üretilen eserlerin ne kadarının Kürt müziği sayılabileceği de tartışma konusu:
“Bir eserin Kürtçe icra edilmesi ile o eserin Kürt müzik geleneğinin müzikal özelliklerini taşıması aynı şey değildir. Eserin dilinin Kürtçe olması, onun aynı zamanda geleneksel Kürt müziğinin melodik, modal, ritmik veya icraya ilişkin özelliklerini taşıdığı anlamına gelmez.”
‘KURUMLAR AKADEMİK ÇALIŞMALARA DESTEK VERMİYOR’
‘Geleneksel müzik bilgisinin araştırılması, öğretilmesi ve belgelenmesi de bu sürecin parçası olmalı’ diyen Varlı, Kürt müziğinin tarihini ve yapısını inceleyen çalışmaların sahne faaliyetleri kadar ilgi görmediğini söyledi. Sümerlerden günümüze Kürt müziğinin matematiksel ve fiziksel özelliklerini ele alan çalışmasını da imkan yetersizliği nedeniyle durdurduğunu aktardı.
YENİLENME TAKLİT ANLAMINA GELMEMELİ
Kürt müziğinin kendine özgü makam ve ses aralıklarının, Batı müziğinin kalıplarına uyarlanırken kaybolabildiğini belirten Varlı, yenilenmenin taklit anlamına gelmemesi gerektiğini kaydetti. Dijital platformlarda öne çıkan hızlı tüketim ve popülerlik baskısının da sanatçıları kısa sürede tüketilen eserler üretmeye yönelttiğini savundu.
Varlı, Kürtçe eserlerin Türkçeleştirilmesiyle ilgili tespitlerinin arşiv kayıtlarıyla birlikte ele alınması gerektiğine işaret ederek, Kültür Bakanlığı ve TRT arşivlerinde bu eserlerin geçmişine ilişkin kayıtlar bulunduğunu söyledi.
Kürt müziğinin geleceği için eğitim ve kültür kurumlarında ortak bir müfredat oluşturulmasını isteyen Varlı, geleneksel müzik birikiminin gelecek kuşaklara aktarılması ve çağdaş üretimin bu birikim üzerinden geliştirilmesi gerektiğini belirtti. Sanatçılara da kendi müzik geleneklerini araştırma ve koruma çağrısı yaptı.
DENGBÊJLİK GELENEĞİ YAŞASIN
Kürtlerin sözlü müzik ve anlatı geleneği dengbêjliği yaşatmak amacıyla 2023’te kurulan Dengbêj Şakiro ve Dengbêjlik Kültürünü Yaşatma Vakfı, yeni kuşaklara yönelik eğitim çalışmalarına hazırlanıyor.
İstanbul’un Fatih ilçesine bağlı Aksaray semtinde faaliyet gösteren vakıf; dengbêjlik eğitiminin yanı sıra Kürtçe ve müzik aletleri dersleri vermeyi, Kürt müziği ve folkloru üzerine akademik çalışmalar yürütmeyi hedefliyor.
Vakıf, kuruluş sürecinde ismi ve Kürt kültürüne ilişkin kimliği nedeniyle bürokratik ve hukuki engellerle karşılaştı. Yaklaşık iki yıl süren sürecin ardından vakfın adı, 2025’te mahkeme kararıyla yasal olarak kabul edildi.
MA‘ya konuşan vakfın yetkili müdürü Mehdi Tanrıkulu, dengbêjliğin bilimsel bir normla ele alınmasını gerektiğini söyleyerek asıl amaçlarının okullaşmak olduğunu kaydetti.
