İran ile ABD arasında Hürmüz Boğazı’nda devam eden gerilim, savaşı yeniden tırmandırma ihtimalini gündemde tutuyor. Trump, “Bekleyin, görün” dedi. İran yeni saldırıları ihtimal dahilinde görüyor. Hürmüz Boğazı’nda ABD ve ortakları petrol sevkiyatı, İran ise saldırılar için yeni taktikler benimsemiş durumda.
HABER MERKEZİ – ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaş yedi ayı geride bıraktı ve hala bir çözüm bulunabilmiş değil. Eylül ayında gerçekleşen BM 81. Genel Kurulu toplantısı vesilesiyle New York’ta yapılan görüşmelerde İran’ın sunduğu teklife dair de henüz bir ilerleme kaydedilmedi.
ABD yanıt verdi, gözler İran’da | New York çıkmazı
İran ABD’ye sunduğu teklifte Hürmüz Boğazı’nda uygulanan ablukanın sonlandırılmasını, 12 milyar dolar civarındaki dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını ve savaşın Lübnan dahil tüm cephelerde durdurulmasını ön şart olarak ileri sürüyor ve daha sonra nükleer programa dair ihtilafı müzakere edeceğini belirtiyor.
ABD ise, öncelikli olarak İran’ın nükleer programından tamamen vaz geçtiğini kabul etmesini ve Hürmüz Boğazı’nın savaştan önce olduğu gibi gemi geçişlerine ücretsiz ve serbest olmasını ön şart olarak ileri sürüyor.
Taraflar arasındaki ihtilaf giderilmiş değil. Arabulucu ülkelerden Pakistan, her iki tarafa da 18 Haziran’da imzalanan mutabakat zaptına dönmeleri çağrısı yaptı, ancak bunun kolay olmayacağı kaydediliyor. Aksine ABD ile İran arasındaki gerilimin savaşta yeni bir tırmanma aşamasına evrilebileceğine ilişkin beklentiler gittikçe artıyor.
14 madde ve 60 günlük müzakere | Trump ve Pezeşkiyan mutabakat zaptını imzaladı
TRUMP “BEKLEYİN, GÖRÜN” DEDİ, İRAN YENİ SALDIRILARI İHTİMAL DAHİLİNDE GÖRÜYOR
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile devam eden anlaşmazlık ve düşük seviyeli gerilim devam ederken, İran’ın nükleer silaha sahip olmayacağına ilişkin sözlerini tekrarladı ve “İran’a ne yapacağımızı bekleyin ve görün. Onlara günlerini göstereceğiz” ifadelerini kullandı.
İran Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Tuğgeneral Hüseyin Muhibbi ise, ABD’nin İran’a yeni bir saldırı başlatmasının “akıl dışı” olacağını ancak Trump’ın ara seçimler öncesinde bir kazanıma ihtiyaç duyması nedeniyle yeni saldırı ihtimalinin bulunduğunu belirtti.
ABD basınında çıkan bazı iddialara göre de, Trump İran’a yönelik yeni saldırı olasılığını İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile görüştü, ancak kesin kararını henüz vermiş değil.
ODAKTA YİNE HÜRMÜZ BOĞAZI VAR
ABD ile İran arasında düşük seviyede devam eden gerilimin odağında, savaşın ve diplomatik görüşmelerin seyrini büyük oranda belirleyen Hürmüz Boğazı bulunuyor.
×Savaşta ve diplomaside Hürmüz Boğazı: Bu koz kime kaybettirecek?
Savaştan önce küresel petrol ürünü ihracatının yüzde 20’sinin gerçekleştirildiği Hürmüz Boğazı’nda ABD ile İran arasında devam eden gerilim, küresel çapta büyük kayıplara yol açmış durumda. Büyük ölçüde ekonomileri petrol ticaretine bağlı olan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Irak ise, Hürmüz Boğazı’nda yaşananlardan doğrudan etkileniyor.
ABD, İran, Körfez ülkeleri ve enerji ithalatçıları | İran’daki savaş ekonomik yıkım getirdi
Hürmüz Boğazı ile ilgili ABD ve İran arasında süren ihtilaf, yedinci ayını geride bırakan savaşın da çıkmaza girmesine yol açtı. İran boğazda yeni bir statüko oluşturmaya ve gemi geçişlerinden ücret almaya çalışıyor. ABD ise savaştan önce olduğu gibi bundan sonra boğazın açık kalmasını şart koşuyor. Taraflar, halihazırda boğazla ilgili bu tutumlarından geri adım atılmasını tıkanan görüşmelerin yeniden başlamasının ön koşulu olarak ortaya koyuyor.
Hürmüz’den sonra Babu’l Mendeb | Husiler boğazda: ABD-İran savaşında dengeler sarsıldı
ABD Başkanı Donald Trump son haftalarda Hürmüz Boğazı’nın kontrolünü ele geçirdiklerini ve petrol ihracatının yeniden başladığını sık sık dile getiriyor. Ancak İran bunun doğru olmadığını ileri sürüyor.
Bununla birlikte İran, son günlerde boğazdan geçen tankerlere yönelik saldırılarını artırmış durumda. Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) ve uluslararası deniz güvenliği kaynaklarının verilerine göre, 5 Ekim-12 Ekim döneminde Hürmüz Boğazı ve çevresinde en az 14 saldırı, saldırı girişimi ve engelleme vakası kaydedildi. Bu açıklamadan sonraki iki gün içinde yeni saldırı haberleri geldi ve dün ile bugün en az 3 gemiye yönelik yeni saldırılar kaydedildi.
Bu veriler, Temmuz ayından bu yana Hürmüz Boğazı’nda gemilere yönelik saldırıların Ekim ayında zirve yaptığına işaret ediyor. Temmuz ayında boğazda tanker ve kargo gemilerine yönelik en az 12 saldırı kaydedildi. Ağustos bu sayı en az 10 olarak bildirildi. Eylül ayında ise saldırıya uğrayan gemi sayısının 18’e yükseldiğa bildirildi. Sadece Ekim ayının ilk yarısında kaydedilen saldırılar ise en az 20.
HÜRMÜZ’DE YENİ TAKTİKLER
Eylül ayında ABD ve bölgesel müttefikleri, dev ham petrol tankerlerinin (VLCC) doğrudan Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yaparken hedef olma riskini azaltmak amacıyla lojistik taktik değişikliğine gitti.
ABD ve Körfez ülkeleri, Eylül başlarında “gemiden gemiye” olarak adlandırılan ve büyük tankerler yerine Körfez ülkelerinin limanlarından küçük gemilerle petrolü taşıyıp daha sonra güvenli bölgede büyük tankerlere aktarılması yöntemini benimsedi.
İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD ve Körfez ülkelerinin bu esnekliğine karşı askeri stratejisini güncellerken, ABD koordinesinde yürütülen bu küçük gemi trafiğini ve gemiden gemiye aktarma operasyonlarını “yasa dışı petrol kaçakçılığı ve Hürmüz ablukasını delme girişimi” olarak niteleyerek Basra Körfezi’ndeki bazı ikmal gemilerini, römorkörleri ve küçük tonajlı tankerleri de vurmaya başladı.
Reuters haber ajansına konuşan üst düzey iki İranlı yetkili de yeni taktikleri doğruluyor. Yetkililer, İran’ın petrol fiyatlarını yüksek tutmak ve ABD ara seçimlerini etkilemek amacıyla Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemileri hedef almak için yeni taktikler uyguladığını belirtiyor.
İranlı yetkililer ayrıntı vermiyor, ancak bu yeni taktiklerin üst düzeyde onaylandığına işaret ediyor. Yeni taktiklerle birlikte, saldırıların türünde ve hızında bir değişiklik görülüyor. Reuters’a konuşan bir ABD askeri yetkilisi de, İran’ın önemli bir taktik değişikliğine gittiğini doğruluyor ve şunları söylüyor:
“ABD’nin İran’ın radar kapasitesinin büyük bir kısmını imha etmesinin ardından, İran İslam Devrim Muhafızları (IRGC), ABD savaş gemileri de dahil olmak üzere potansiyel hedefleri belirlemek için küçük teknelerde silahsız gözlemciler kullanmaya başladı.”
İranlı yetkili Hürmüz Boğazı’nın yakında tamamen kapanacağını iddia ederken, benimsenen yeni stratejiyle birlikte Tahran’ın saldırılarının coğrafi kapsamını Hürmüz Boğazı’nın ötesine, Umman Körfezi’ne ve daha uzak sulara doğru genişleteceğine işaret ediyor.
Birleşik Krallık Denizcilik ve Ticaret Ofisi’ne (UKMTO) ve bölgedeki denizcilik güvenlik şirketlerine bildirilen saldırılara dayanan deniz güvenliği kaynaklarının analizleri, bunun zaten gerçekleşiyor olabileceğini gösteriyor. Bu analizler, İran’ın son günlerde Hürmüz Boğazı’nın ötesindeki bölgelerde, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri kıyıları açıklarındaki sular da dahil olmak üzere gemileri hedef aldığını ortaya koyuyor.
