Kapadokya turizminde ipin ucu kaçtı
Peri bacaları neden yıkılıyor?
Oteller, restoranlar, balonlar, tur araçları ve yeni yollarla genişleyen kontrolsüz turizm ekonomisi... Göreme’de bir peri bacasının yıkılması, bölgedeki yapılaşma ve turizm baskısını yeniden gündeme getirdi. Milyonlarca yılda oluşan tüf kayalıkları yağışla aşınıyor; yol açma, kazı, dolgu ve yoğun ziyaretçi trafiği ise zaten kırılgan olan zemine yeni baskılar ekliyor.

Güler YILDIZ
HABER MERKEZİ- Nevşehir’in Göreme ilçesinde 29 Ekim’de bir peri bacasının çökmesi sonucu üç kişi hayatını kaybetti, beş kişi yaralandı. İlk açıklamalarda aşırı yağışın tetiklediği toprak kaymasına işaret edildi. Çöküşün kesin nedeni ise teknik incelemeyle belirlenecek.
Olay, Kapadokya’nın milyonlarca turist çeken doğal ve kültürel mirasının korunmasına ilişkin tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Peri bacaları yağmur, rüzgar, donma ve çözülme gibi doğal süreçlerle aşınıyor. Ancak bu jeolojik sürecin sürdüğü bir bölgede yollar, oteller, turistik tesisler ve yoğun araç trafiği de peyzajı değiştiriyor.
Milyonlarca yılda oluşmuş, kendi doğası gereği aşınan bir coğrafya, giderek büyüyen turizm faaliyetleri karşısında nasıl korunacaktı?
Kapadokya Alan Başkanlığı 2026 faaliyet raporuna göre bu yıl bitimine kadar 125 milyon lira sadece peribacalarının korunması için harcanacak. Geçen yıl 4,5 milyon turistin ziyaret ettiği bölgede hala dağınık bir turizm anlayışının olduğunu da "Alanı Koruma faaliyetlerimiz" başlığı altındaki temenniden anlıyoruz:
"... Özellikle bölgedeki doğal oluşumların zarar görmemesi için ziyaretçi yönetim planları hazırlanarak turist akışının kontrollü bir şekilde sağlanması hedeflenmektedir."
PERİ BACALARI NASIL OLUŞTU ?
Peri bacalarının oluşumu milyonlarca yıl önceki volkanik faaliyetlere dayanıyor. Erciyes, Hasan Dağı ve çevredeki volkanlardan yayılan kül ve lavların oluşturduğu tüf ve ignimbirit tabakaları, zaman içinde yağmur, rüzgar, donma-çözülme ve akarsu aşındırmasıyla bugünkü biçimlerini aldı.
Bu kayaçların en önemli özelliği, her noktada aynı sertlikte olmamaları. Bazı peri bacalarının üstündeki daha dayanıklı kaya tabakası, alttaki yumuşak tüfü bir süre koruyor. Şapka olarak bilinen bu bölüm düştüğünde gövde yağmur ve rüzgarın etkisine daha açık hale geliyor. Çatlaklar boyunca ilerleyen su, donduğunda genleşerek kaya içindeki ayrışmayı artırabiliyor. Şiddetli yağış ise özellikle eğimli yamaçlarda yüzey akışını ve kaya parçalarının kopma riskini yükseltebiliyor.
Fakat insan müdahalesi, suyun doğal akışını değiştirdiğinde, kaya kütlesinin çevresinde kazı yaptığında veya zemine yeni yükler bindirdiğinde bu süreç farklı bir boyut kazanıyor.
29 Ekim'de 3 kişinin hayatını kaybettiği, 5 kişinin yaralandığı kazanın bir tesadüf olduğunu söylemek neredeyse imkansız. Özellikle 2010'dan itibaren ivmesi her geçen yükselen dünyanın en popüler turizm destinasyonlarından Kapadokya'da olmaz denilen ne varsa olmuş bir bakıma.
İŞ MAKİNELERİYLE YOL ÇALIŞMASI
2022 yılında, Göreme ile Ortahisar arasında açılan yaklaşık 2,2 kilometrelik alternatif yol bu tartışmanın merkezindeki projelerden biri oldu. Kapadokya Alan Başkanlığı, eski güzergahtan geçen ağır tonajlı araçların kaya kiliselerine, manastırlara ve doğal oluşumlara titreşim ve egzoz gazlarıyla zarar verdiğini belirterek yeni yolun bu baskıyı azaltacağını savunmuştu.
Evrensel gazetesinden Özer Akdemir ile Kapadokya Koruma Grubu sözcüsü Mükremin Tokmak, yol çalışmaları henüz tamamlanmadan bölgede yaptıkları incelemede, yol çalışmasının yakındaki kaya oluşumlarına ve tarihi yapılara nasıl zarar verdiğini fotoğraflarla belgelemişti.
Bununla da kalınmadı:
Çardak yolunda yaklaşık 7 kilometrelik kesimde genişletme ve yenileme yapıldı; bazı noktalarda yol genişliği 6 metreden 10 metreye çıkarıldı. Avanos–Göreme güzergahında ise 4,5 kilometrelik bölüm için genişletme ve asfalt çalışması başlatıldı.
Yol yatırımları yalnızca inşaat sırasında çevreyi etkilemiyordu. Açılan ya da genişletilen yolun Kapadokya için karşılığı ulaşımın kolaylaşması olduğu kadar yeni otopark ve tesislerin yapılması, daha fazla tur aracının hassas vadilere ulaşabilmesi demekti. Kapadokya’da ATV turları, arazi araçları ve yoğun otobüs trafiği zaten ziyaretçi baskısının önemli parçaları.
KAPADOKYA: KIRMIZ ELBİSE, SARI BALON VE INSTAGRAM’ FOTOSU
Instagram gibi sosyal medya mecralarında özellikle büyük ölçekli takipçi sayısı bulunan hesapların yönlendirmesi turizmdeki en etkili trafik durumunda. Bu yöntem doğal alan ve tarihi yerlerdeki değişimleri de her türlü hızlandırıyor.
Kapadokya bu değişimi en hızlı yaşayan destinasyonlardan biri. Biribiriyle bağlı onlarca iş alanı sahada karınca gibi çalışıyor: Oteller, restoranlar, hediyelik eşya dükkanları, fotoğrafçılar...
Antropolog Hazel Tucker’ın Göreme üzerine yaptığı saha araştırması, bu değişimin yerel halkın yaşamına nasıl yansıdığını ortaya koyuyor. 2000’li yıllardan itibaren hızlanan turizm yatırımlarıyla eski mahallelerdeki evlerin bir bölümü butik otellere dönüştü.
Araştırmaya göre 2014’te beldede yaklaşık 130 otel, 45 restoran ve 35 tur acentesi bulunuyordu. 2018–2019 döneminde otel sayısı 200’ü, kafe ve restoran sayısı ise 100’ü aşmıştı.
Turizm baskısı yalnızca otel ve restoranlarla sınırlı değildi. Göreme çevresindeki vadilerde balon turları, ATV gezileri, cip turları ve tur otobüsleri gün boyunca hareket halinde.
Göreme Açık Hava Müzesi yılda 1,18 milyon ziyaretçi ağırlıyor. Kapadokya çevresiyle birlikte turist sayısı 2025 yılında 4 milyon 523 bin olarak açıklandı.
Günübirlik turların yoğunluğu bölgedeki faaliyetlerin hızına da işaret ediyor:
2026 yılının ilk 6 ayında 257 bin’e yakın kişi balon turuna katıldı. Oysa 2025 yılında Kapadokya genelindeki sayı 755 bin civarındaydı.
Uygun hava koşullarında yılda ortalama 220 gün balonla uçuş yapılıyor.
Geçen yıl 160 olan balon sayısı biraz daha artmış olabilir.
2019 yılında Kapadokya çevresinde 343 konaklama tesisi varken, 2026’nın ilk 3 ayında sayı 764’e yükseldi: Yedi yılda yüzde 100’ün üzerindeki bu artışa çevre turlarında kullanılan ATV adı verilen taşıtları da eklemek lazım. 538 ATV tur kotası var. Sadec Göreme, Uçhisar ve Çavuşin hattında 444 ATV’lik kota bulunuyor.
2021 yılında Kastamonu Üniversitesi'nden Serdar Ceylan tarafından Göreme'de yapılan bir saha araştırmasında yaklaşık 36 acentenin ATV turu düzenlediği, acente başına ortalama 20 araç bulunduğu ve günde yaklaşık 400 ATV’nin tura çıktığı hesaplandı.
FOSİL YAKIT TÜKETİMİ VE SERA GAZI SALIMI
1991'de tek balon uçuşuyla başlayan bu olay, önce bir gösteri, sonra Instagram için arka plan, ardından neredeyse hızlı adımlarla kendi ekonomisini oluşturmaya başladı.
Balonlar geniş, açık ve araçların erişebildiği alanlara ihtiyaç duyuyor. Kapadokya üzerine 2026’da yayımlanan saha araştırması, Göreme’de bazı bağ ve bahçelerin balon şirketlerine kalkış alanı olarak satıldığını aktarıyor. Bu arazilerin turizme ayrılması, tarımsal kullanımın ve yerel peyzajın değişmesi anlamına gelebiliyor
Sıcak hava balonları havayı ısıtmak için genellikle propan yakar. Yanma sırasında karbondioksit oluşur; yakıtın çıkarılması, işlenmesi ve taşınması da toplam iklim ayak izine katkıda bulunur. Kapadokya’daki filonun toplam emisyonunu gösteren doğrulanmış bir ölçüm henüz kayıtlara girmiş değil.
Yol kazıları, yapılaşma, drenaj sistemlerinin değiştirilmesi ve ağır araç trafiğinin etkileri artarken, son yıllarda çatlak ve deformasyon tespit edilen peri bacalarında restorasyon ve güçlendirme çalışmaları yürütülmesi de bölgede kaya oluşumlarının korunması ve güvenliği konusunda devam eden bir ihtiyaç bulunduğunu göstergesi.
PERİ BACALARININ EKMEĞİNİ YİYENLER KİM?
Antropolog Hazel Tucker'in 2025'te yayımlanan çalışmasındaki şu karşılaştırmalar bölgedeki durumu anlamak için yeterli:
"2014 yılına gelindiğinde Göreme’de yaklaşık 45 restoran, 35 tur acentesi ve 130 otel bulunuyordu. Bu otellerin önemli bir bölümü butik otel olarak faaliyet gösteriyordu. O dönemde Kapadokya genelinde çalışan 21 sıcak hava balonu şirketinden sekizinin merkezi doğrudan Göreme köyündeydi.
Aradan yalnızca beş yıl geçtiğinde, 2018-2019 döneminde Göreme’deki otel sayısı 200’ü aşmış, kafe ve restoranların sayısı ise 100’ün üzerine çıkmıştı. Bu işletmeler arasında 13 Çin restoranı da bulunuyordu.
Göreme’yi turizm açısından tanıtmak amacıyla 1980’lerde kurulan yerel bir kuruluş olan Göreme Turizmi Geliştirme Kooperatifi’nin yöneticisiyle 2019’da yaptığım görüşmede, artık reklam yapmaya ihtiyaç kalmadığını söyledi. Ardından şu değerlendirmeyi yaptı:
“Hatta tam tersini yapmamız gerekiyor. Çünkü her şey büyük bir güçle kendi kendine ilerliyor. Freni olmayan, kontrolden çıkmış bir araba gibi… Ve bizim onu durdurmanın hiçbir yolu yok.”
Eski mahallelerde sokaklar giderek turistik bir görünüme bürünürken komşuların birer birer ortadan kaybolduğunu gözlemledim. Evler, yüzme havuzları, çatı barları ve balonları seyretmeye imkân veren “Instagram terasları” bulunan butik otellere dönüştürülüyordu.
Yeni mahallelerde konut ve arsa sıkıntısı yaşanması nedeniyle eski mahallelerinden ayrılmak zorunda kalan birçok kişi, Göreme’de çalışmayı sürdürse ya da burada bir işletmeye sahip olsa bile başka kasaba ve köylere taşınmaktan başka seçenek bulamadı. Böylece Göreme topluluğu yaşadığı yerden koparıldı ve dağıldı.
Üstelik evlerini satmak ya da otellere dönüştürmekle yetinmeyen birçok köylü, emlak değerlerinin katlanarak yükselmesi üzerine Göreme çevresindeki vadilerde bulunan bahçelerini ve tarlalarını da sattı. Kuşaklar boyunca el değiştiren meyve bahçelerinin ve üzüm bağlarının önemli bir bölümü, sıcak hava balonu şirketlerine kalkış alanı olarak kullanılmak üzere devredildi.
Bahçelerini tarımsal üretim için koruyanlar ise eski verimlilik düzeylerini sürdürmekte zorlanmaya başladı. Bunun nedenlerinden biri, her sabah balon kalkış alanlarına gelen onlarca aracın oluşturduğu toz bulutlarının asmalara, meyve ve fındık ağaçlarına ve evlerin çevresinde yetiştirilen sebzelere zarar vermesiydi."
Göreme ve Kapadokya, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan doğal ve kültürel miras alanlarından.
UNESCO değerlendirmelerinde aşırı ziyaretçi kullanımı, peyzajla uyumsuz yapılaşma, vandalizm ve kitle turizmi bölgenin karşı karşıya olduğu tehditler arasında sayılıyor.

Yılbaşı çiçeği nasıl açar? Evde bakarken bilmeniz gereken çiçek açtırma tüyosu
Nûmedya24 uygulaması
Nûmedya24'ü cebinize ekleyin
Telefonunuza ya da bilgisayarınıza ekleyin: tek dokunuşla açılsın, okuduğunuz haberler bağlantısız da okunsun.
























