Şükrü Aslan
Modern devlet politikalarının en önemli unsurlarından biri olan milliyetçilik, her alanı olduğu gibi istihdam alanını da etkilemiş, ‘millileşmenin’ en büyük hedef olduğu 20. yüzyıl boyunca, bu alanın da ‘milli’ olması arzu edilmişti. Ancak bu hiç kolay bir iş değildi, çünkü Türkiye’nin sanayi ve ticaretinde, demografik dokunun bir yansıması olarak ‘Türk-Müslüman’ olmayan büyük bir istihdam ağı vardı. Şehirlerin çoğunda sadece mülk sahipleri değil, çalışanlar da genelde ‘Türk-Müslüman’ değildi
Cumhuriyetle birlikte kurulan yeni rejim, yine de bu zor yolu seçmiş, demografik dokuyu olduğu gibi, istihdam alanını da ‘millileştirmek’ için bir dizi yasal düzenleme yapmıştı. Bu da kamudan özel sektöre kadar bir dizi alana müdahale demekti. En önemli alanlardan biri olan adliyede 3 Mart 1926 tarihli ve 766 sayılı Hakimler Kanunu ile hâkimlik mesleğine kabul edilmek için ‘Türk olmak’ şartı getirilmişti. Bu şekilde Türk-Müslüman olmayan vatandaşların yargı erkine girmesi engellenecekti. Yargıdan dışlanan bu kesimlerin avukatlık yapmaları da zorlaştırılmış, 1924’te çıkarılan 460 sayılı Avukatlık Kanunu ile mesleki yeterliliği ölçmek üzere bir komisyon kurulmuştu. Bu komisyon kararlarıyla Baro’lara kayıtlı Türk-Müslüman olmayan pek çok avukat, ‘yeterlili olamadıkları’ gerekçesiyle meslekten çıkarılmışlardı. Ek olarak, 1926’da 708 sayılı Kanunla, avukatların baroya kabul edilebilmeleri için bir mahkemede iki yıl devlet memuru olarak çalışmaları zorunluluğu getirilmişti ki, bu da Türk-Müslüman olmayanların alanın dışında kalmalarını sağlamıştı.
