Trump, Xi’yi savaş uçakları eşliğinde havaalanında görkemli bir törenle karşıladı. İki küresel rakibin güç gösterisi açısından sembolik unsurlar öne çıksa da, görüşmeden büyük beklentiler yok. Göreceli istikrarı koruyabilecek bazı ticari anlaşmaların yapılabileceği, ancak Tayvan-İran gibi kritik başlıklarda ihtilafların korunacağı kaydediliyor.
HABER MERKEZİ – Dünyanın onlarca ülkesinin lideri Birleşmiş Milletler’in (BM) 81. Genel Kurulu için ABD’nin New York kentine gitti ve 22-23 Eylül tarihlerinde çok sayıda lider ABD Başkanı Donald Trump ile çeşitli düzeylerde görüşmeler yaptı. Ancak Trump’ın yeni konuğu küresel rekabet içinde bulunduğu Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Trump onun için başkent Washington’da özel bir karşılama töreni düzenledi. Bu ziyaret aynı zamanda Xi’nin 10 yıl sonra ABD’yi yeniden gidişi anlamına geliyor.
‘Thucydides Tuzağı’ aşılır mı? Beyaz Saray Çin ile ‘İran anlaşmasını’ duyurdu
Trump, konuğunu bizzat havaalanında karşıladı ve bu, ABD eski Başkanı Barack Obama’nın 2015’te Papa Francis’i karşılamasından bu yana bir ABD başkanının 11 yıl içinde ilk kez bir yabancı lideri Joint Base Andrews havaalanında karşılaması oldu.
Ancak ABD’nin gelişmiş savaş uçakları da karşılama töreninin bir parçasıydı ve ses hızını aşan jetlerin Trump ile Xi’nin havaalanında buluştuğu sırada geçişi, Ağustos 2025’teki Trump-Putin ziyaretini hatırlattı. Trump, bu karşılama biçimiyle aynı zamanda ABD’nin askeri gücünü sergilemeyi de tercih ediyor.
Trump ve Xi, bu yıl ikinci kez bir araya gelecek ve her iki lider de bir dizi iç ve küresel sorunla boğuşurken, ikili ilişkilerini istikrarlı tutmayı amaçlayor. Bununla birlikte sembolik anlamlar açısından zengin ancak içerik açısından zayıf olması beklenen görkemli bir zirve olarak değerlendiriliyor.
“TİCARET ATEŞKESİ” 10 OCAK’A KADAR UZATILDI: BÜYÜK BEKLENTİLER YOK
Çin’in Sinhua haber ajansının aktardığına göre Xi, ziyaretinden hemen önce, ABD ile daha istikrarlı bir ilişki umudunu dile getirdi; Pekin ve Washington’ın “rakip değil, ortak” olması gerektiğini ve iki ülke arasındaki “barış içinde bir arada yaşamanın tarihsel mantığının” değişmediğini söyledi.
Trump tarafının prestej açısından büyük önem verdiği ve görkemli şekilde hazırlanan karşılama törenine rağmen Xi’nin ABD ziyaretinden büyük beklentiler yok.
Trump ile Xi görüşmesinde Kasım ayında süresi sona erecek ticaret ateşkesinin uzatılması ve yapay zekanın oluşturduğu tehditlerin incelenmesine yönelik bir olası bir anlaşmanın sağlanabileceği kaydediliyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile yaptığı görüşmelerin ardından dün Fox News’e verdiği demeçte, karşılıklı gümrük vergilerinin yüzde 100’ü aştığı ticaret savaşını durduran anlaşmanın 10 Ocak’a kadar uzatılması konusunda zaten anlaştıklarını duyurmuştu.
Ayrıca görüşmelerde bazı gümrük vergilerinin düşürülmesi, uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele ve askeri-askeri diyaloğun genişletilmesi konularında da anlaşmalar sağlanabilir ve bunun yanı sıra Trump’ın Çin’de tutuklu bulunan ABD’lilerin ve diğer kişilerin serbest bırakılmasını talep edebileceği kaydediliyor.
ABD’nin eski Dışişleri Bakan Yardımcısı Kurt Campbell, Reuters’a yaptığı açıklamada zirvenin esaslı müzakerelerden ziyade iki güçlü liderin güç gösterisi yapma fırsatı olduğunu söyledi. Campbell, “Bu, antik çağda sıklıkla teke tek dövüş olarak adlandırdığımız şeyin tarihsel bir yeniden doğuşu aslında; her biri kendi medeniyetini temsil eden gerçekten güçlü adamlar, bir nevi birbirlerini ölçüp kafa kafaya mücadele ediyorlar” dedi.
TAYVAN’A KARŞILIK İRAN TEKLİFİ: İLERLEME BEKLENMİYOR
Xi ve Trump, istikrarlı bir ilişki kurmanın avantajlı olduğu konusunda hemfikir görünüyor. Bununla birlikte Trump İran’da yedinci ayında süren savaşın çıkmazıyla karşı karşıya ve muhtemelen Kasım ayındaki ara seçimlerde büyük destek kaybı yaşayacak. Xi ise Xi ise iç ekonomik sorunlarla boğuşuyor.
İki ülke ilişkilerini istikrarsızlaştıran en önemli meseleler ise Tayvan, ihracat kontrolleri ve yapay zeka konusundaki anlaşmazlıklar.
Çin’in kendisine ait olduğunu iddia ettiği Tayvan adası, en tartışmalı başlık.
ABD’nin Asya’daki müttefikleri, Trump’ın Çin ile ekonomik kazanımları pekiştirmek için Washington’un Tayvan’a verdiği desteği yumuşatmaya kalkışabileceğinden endişe duyuyor.
Reuters haber ajansının iddiasına göre, Xi, Trump’a Tayvan’a silah satışlarını durdurması için baskı yapacak ve bunun karşılığında Çin İran’a baskı yapılmasına yardımcı olmayı teklif edecek.
Mayıs ayındaki zirveden sonra Trump, Tayvan için yaklaşık 14 milyar dolar değerindeki bir silah paketini askıya aldığını ve bunun “çok iyi bir müzakere kozu” olduğunu söylemişti.
Trump ile Xi’nin İran savaşını görüşmeleri bekleniyor, ancak çatışmanın enerji arzına ve ticarete verdiği zarara rağmen, Pekin’in İran’a ABD taleplerine boyun eğmesi için baskı yapmaya istekli olduğuna dair çok az işaret bulunuyor.
BAZI TİCARET ANLAŞMALARI MÜMKÜN
Trump, ara seçimler öncesinde ticarette kazanımlar elde etmeyi hedefliyor ve ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer bu ay, ülkelerin “tarım ve tarife dışı engeller konusunda bazı açıklamalar yapacağını” söyledi.
Greer 21 Eylül’de yaptığı açıklamada, Çin’in 200 adet Boeing uçağı satın alma taahhüdünde ilerleme kaydettiğini söyledi, ancak siparişler konusunda herhangi bir işaret bulunmuyor.
YAPAY ZEKA: SEMBOLİK BİR ANLAŞMA OLABİLİR
Öte yandan yapay zekanın ulusal güvenlik, ekonomik rekabet gücü ve askeri yetenekler üzerindeki etkileri ve ABD ile Çin’in kötüye kullanım konusundaki ortak endişeleri göz önüne alındığında, iki ülkenin bu konuda iş birliği yapılabileceklerine dikkat çekiliyor.
ABD Hazine Bakanı Bessent, iki liderin görüşmesine hazırlık çerçevesinde, 20 Eylül’de Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile yapay zeka konusunu görüştü ve görüşmenin başarılı geçtiğini söyledi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “ekonomileri veya toplumları etkileyebilecek ve hatta ulus devletler arasında bir çatışmaya yol açabilecek” tehlikeli olaylardan kaçınmak için “Soğuk Savaş döneminde sahip oldukları acil yardım hattının eşdeğeri” konusunda yeni düşüncelerin başladığını söyledi.
Ancak yapay zekâ alanındaki yoğun rekabet, sembolik anlaşmaların ötesinde herhangi bir şeyin gerçekleşme olasılığını sınırlama ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
Bugün verilecek devlet yemeğinin davetli listesinde Apple’dan Tim Cook, Amazon’dan Jeff Bezos, Alphabet’ten Sundar Pichai, Open AI’dan Sam Altman, Tesla’dan Elon Musk ve Nvidia’dan Jensen Huang gibi CEO’lar yer alıyor. Ancak bu kadar çok isme rağmen, Trump’ın Xi’nin gevşetmek istediği ABD teknoloji ürünlerine yönelik ihracat kontrollerini sıkı bir şekilde sürdürmesinin muhtemel olduğunu kaydediliyor.
