SAMER araştırmasına göre, Rojava’daki Kürtlerin Suriye devlet yapısına entegrasyonuna ilişkin tartışmalar basit bir destek-karşıtlık ekseninde ilerlemiyor. Çatışmanın sona ermesine yönelik umut, siyasi ve kültürel haklara ilişkin beklentiler ile kazanımların kaybedilmesi kaygısı aynı anda öne çıkıyor.
HABER MERKEZİ- Rojava ve Suriye’deki Kürtlerin Suriye devlet yapısına entegrasyonu, Demokratik Suriye Güçleri’nin (DSG) bağımsız askeri yapı olarak sona ermesi ve yeni siyasal düzen, ağustos sonundan eylül ortasına kadar X’te yoğun biçimde tartışıldı.
Saha Araştırmaları Merkezi SAMER’in 22 Ağustos-15 Eylül tarihleri arasındaki dönemi inceleyen araştırmasında, 175 X paylaşımı nitel içerik analizi yöntemiyle ele alındı. Paylaşımlar tematik, duygusal ve siyasal çerçeveler üzerinden incelenirken, yalnızca kullanıcıların ne söylediğine değil, söylemlerin hangi siyasi anlamlar ve duygular içinde kurulduğuna da bakıldı.
Araştırmaye göre, entegrasyon tartışması zaman içinde belirgin biçimde değişim gösterdi. Dönemin başında tartışmalar daha çok DSG’nin askeri yapısının sona ermesi, entegrasyon ve yeni Suriye düzeni etrafında şekillenirken, eylül ayının ilk yarısında ağırlık merkezi Kürtçe eğitim, siyasi temsil, kültürel haklar, yerel kurumların geleceği ve güvenliğe kaydı.
KOŞULLU YAKLAŞIM: SOMUT GÜVENCELER SAĞLANACAKSA KABUL EDİLEBİLİR
Araştırmada paylaşımlar üç temel yaklaşım altında değerlendiriliyor:
Olumlu yaklaşım, entegrasyonu çatışmanın sona ermesi, siyasi normalleşme ve Kürtlerin yeni Suriye’nin kuruluşuna katılması olarak değerlendirirken, koşullu yaklaşımda ise entegrasyon ancak dil, kültür, siyasi temsil, güvenlik ve kurumsal devamlılık alanlarında somut güvenceler sağlanması hâlinde kabul edilebilir. Eleştirel yaklaşım ise süreci mevcut kazanımların tasfiyesi, merkeziyetçiliğin güçlenmesi ve asimilasyon riski üzerinden değerlendiriyor.
KÜRTÇE EĞİTİM İLK SINAMA ALANI
Araştırmada Kürtçe eğitim, entegrasyonun yalnızca devlet kurumlarının yeniden yapılandırılmasıyla sınırlı olmadığını gösteren temel alanlardan biri olarak ele alınıyor.
Bazı paylaşımlarda Kürtçenin tanınması önemli bir kazanım olarak değerlendirilirken, eğitimde kullanımının sınırlandırılması yetersizlik veya geriye gidiş olarak yorumlanıyor.
Paylaşımlarda Kürtçe yalnızca bir eğitim dili olarak değil; kimlik, kültürel hafıza, toplumsal aidiyet ve gelecek kuşakların devamlılığı ile bağlantılı biçimde ele alınıyor.
Böylece entegrasyon tartışmasının askeri yapıların geleceğinden çıkıp doğrudan gündelik yaşamın nasıl şekilleneceği sorusuna yöneldiği görülüyor.
SÎPAN HAZNÎ’NİN ÖLDÜRÜLMESİ GÜVEN SORUNUNU ÖNE ÇIKARDI
Araştırmaya göre Sami Şeyhmus Heso, bilinen adıyla Sîpan Haznî’nin öldürülmesi, entegrasyon tartışmasında belirgin bir kırılmaya sebep oldu.
Eski bir DSG mensubu olduğu belirtilen Haznî’nin Suriye ordusunda görev yaptığı sırada öldürülmesi, sosyal medya paylaşımlarında eski DSG mensuplarının devlet kurumlarına katılımının gerçek bir güvenlik güvencesi sağlayıp sağlamadığı sorusunu gündeme taşıdı.
Kobanê’deki cezaevi olayı da tartışmayı güvenlik ve devlet kapasitesi alanına taşıyarak, “Yeni devlet Kürtleri ve bölge halkını koruyabilecek mi?” sorusunu doğurdu.
ŞAM YÖNETİMİ VE KÜRT SİYASİ AKTÖRLERİNE İLİŞKİN ALGI
Araştırmada Şam yönetimine ilişkin söylemlerin de iki yönlü olduğu görülüyor.
Bir grup paylaşımda Şam, Kürtleri yeni devlet düzenine dahil etmeye ve savaş dönemini sona erdirmeye çalışan aktör olarak görülüyor. Diğer söylem alanında ise merkezi devletin güçlenmesi, savaş yıllarında Kürtlerin oluşturduğu kurumların zayıflaması ihtimaliyle ilişkilendiriliyor.
Araştırmaya göre Şam’a duyulan güven veya güvensizlik, büyük ölçüde uygulamaların niteliği ve kurumsal güvencelerin somutluğu üzerinden şekilleniyor.
Benzer ayrışma Mazlum Abdi ve İlham Ahmed hakkındaki söylemlerde de görülüyor. Bazı paylaşımlarda iki isim askeri çatışmadan siyasi çözüme geçişte rol oynayan aktörler olarak değerlendirilirken, başka paylaşımlarda sürecin yönetimine ilişkin eleştiriler öne çıkıyor. Bu durum, yeni Suriye’de izlenecek stratejinin Kürt siyasi alanı içinde de tartışıldığını göstermektedir.
UMUT, KAYGI VE ÖFKE AYNI ANDA VAR
Araştırmanın duygu analizine göre dönem başında umut, beklenti ve temkinli iyimserlik öne çıkarken, Kürtçe eğitim tartışmaları, hakların geleceğine ilişkin belirsizlik ve güvenlik olaylarıyla birlikte kaygı, hayal kırıklığı, güvensizlik ve öfke daha görünür hale geliyor.
Ancak araştırma, öfke ve protestonun her zaman entegrasyonun reddi anlamına gelmediğine dikkat çekiyor.
Bazı paylaşımlarda protesto, entegrasyona karşı çıkmaktan çok entegrasyonun daha güvenli, adil ve hak temelli biçimde gerçekleştirilmesi talebinin ifadesi olarak ortaya çıkıyor.
Bu nedenle araştırma, söylemsel dönüşümü basit bir “destekten karşıtlığa geçiş” olarak değerlendirmiyor.
ASKERİ SORUNUN YERİNİ HAKLAR ALIYOR
Araştırmanın genel sonucuna göre DSG’nin bağımsız askeri yapı olarak sona ermesi, Kürt meselesini ortadan kaldırmıyor; tartışmanın niteliğini değiştiriyor.
Askeri statünün yerini giderek anayasal statü, siyasi temsil, Kürtçe eğitim, kültürel haklar, yerel kurumların geleceği ve güvenlik başlıkları alıyor.
Bu nedenle entegrasyon, araştırmada tamamlanmış bir siyasi sonuçtan çok, uygulama aşamasında sınanan bir süreç olarak değerlendiriliyor.
Kurumsal bütünleşmenin toplumsal kabul üretmesi açısından araştırmanın öne çıkardığı başlıklar ise hak güvencesi, güvenlik, gerçek karar yetkisine sahip siyasi temsil, kültürel devamlılık ve yapılan anlaşmaların uygulanacağına ilişkin öngörülebilirlik.
